Tatýlyq tamyry tereńde

Jeksenbi, 16 jeltoqsan 2012 7:23

Qazaqstan barshamyzdyń ortaq Otanymyz. Shartty túrde ár túrli ult pen ulystar ókilderi bolyp bólinsek te, bizdiń barshamyzdyń basymyzdy qosatyn bir qundylyq bolsa, ol týǵan elge degen mahabbatymyz. Sol elimiz ben jerimizge degen súıispenshilik barshamyzdy ortaq maqsatqa jumyldyra túsedi. 
Elbasy óz Joldaýlarynda osy ultaralyq tatýlyq máselesin únemi kóterip keledi. Bul tym shetin ári názik másele. Oǵan erekshe kóńil bólinip otyrǵany da sondyqtan. Qazirgi tańda qazaqstandyq qoǵamda «Biz – qazaq­stan­dyqtarmyz!» degen túsinikti qalyptastyra otyryp, elin súıýge jáne jerin qadirleýge baǵyttalǵan kóptegen sharalar júzege asyp jatyr. Basty maqsat – barlyǵymyz birigip, Qazaqstandy myǵym da áleýetti memleket mártebesine kóterýge atsalysý.

Jeksenbi, 16 jeltoqsan 2012 7:23

Qazaqstan barshamyzdyń ortaq Otanymyz. Shartty túrde ár túrli ult pen ulystar ókilderi bolyp bólinsek te, bizdiń barshamyzdyń basymyzdy qosatyn bir qundylyq bolsa, ol týǵan elge degen mahabbatymyz. Sol elimiz ben jerimizge degen súıispenshilik barshamyzdy ortaq maqsatqa jumyldyra túsedi. 
Elbasy óz Joldaýlarynda osy ultaralyq tatýlyq máselesin únemi kóterip keledi. Bul tym shetin ári názik másele. Oǵan erekshe kóńil bólinip otyrǵany da sondyqtan. Qazirgi tańda qazaqstandyq qoǵamda «Biz – qazaq­stan­dyqtarmyz!» degen túsinikti qalyptastyra otyryp, elin súıýge jáne jerin qadirleýge baǵyttalǵan kóptegen sharalar júzege asyp jatyr. Basty maqsat – barlyǵymyz birigip, Qazaqstandy myǵym da áleýetti memleket mártebesine kóterýge atsalysý.

Árıne, eń basty qundyly­ǵy­myz bul jerde Qazaqstan hal­qynyń bir-birine degen qurmeti men syılastyǵy. Sondaı-aq azamattarymyz bir-biriniń taǵdy­ryna nemquraıly qaramaı, qaı­ta qolushyn berip, qoldaý bil­dirip jatsa, bul – úlken je­tis­tik. Materıaldyq ıgilikterden góri moraldyq qundylyqtary­myz basym bolyp, aǵa urpaqtyń tájirıbesin ala bilsek, sonda ǵana biz bir-birimizdi qadirleı de, saqtaı da alamyz. Eger de bir­ligimiz sheńberdeı myǵym bolsa, onda eshbir syrtqy qa­ýip­ter sol ózimiz ornatqan shebi­miz­di buza almasy anyq.
Táýelsizdigimizdi alǵan 21 jyldyń ishinde óz taǵdyryn tarıhı otanymen baılanystyratyndar ketip, munda tek Qazaq­standy óz elim dep sanaıtyndar qaldy. Elimizde qoǵamǵa paıdamdy tıgizemin degenderge barlyq jaǵdaı jasalǵan. Olaı bolsa, árbir qazaqstandyq óz jaýap­kershiligin sezinip, qoǵam ıgiligi úshin jumys isteýi tıis dep bilemin. Memleket basshysy Nur­sultan Ábishuly Nazar­ba­ev­tyń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qa­dam» baǵdarlamalyq maqala­syn­da bul másele kórinis tap­qan. Sondyqtan da, barlyǵy adamnyń ózine baılanysty. Al adam úshin qoǵamdy biriktiretin jaıt – moraldyq qundylyqtar men dástúrler úndestigi. Rýha­nı­lyq ıdeıasy tárbıelik nemese patrıottyqqa shaqyratyn sharalar arqyly nyǵaıary belgili.
Adam bas tarta almaıtyn materıaldyq qundylyqtar bolady, alaıda, sananyń azyǵy rýhanı qundylyqtar ekenin qa­per­den shyǵarmaǵan jón. Árıne, ol boıyndaǵy tabıǵı qýat arqyly qoǵamda ózińdi jaqsy ustaýǵa umtyldyrady. Elimizdi osy tur­ǵydan alar bolsaq, munda ta­týlyq pen kelisim strategııalyq baǵyt retinde qarastyrylyp oty­rylǵany aıqyn. Qazaq je­rinde 130-ǵa tarta etnos pen 800 etnomádenı birlestik bar bolsa, olar etnosaralyq tózimdiliktiń qazaqstandyq modelin qalyp­tas­tyrdy deýge tolyq negiz bar. Mundaı modelde mádenıet­ter­di jumyldyrýshy prınsıp jatyr. Memleket tarapynan máde­nıetterdiń ártúrliligin saqtaý men damytý maqsatynda etnos­tyq tilder men mádenıetterdi qoldaý júzege asyrylyp keledi.
Elimizde ýkraın, uıǵyr, tá­jik jáne ózbek tilderinde oqy­tatyn 88 mektep jumys isteýde. Sonymen qatar, 108 mektepte 22 etnostyń tili jeke pán retinde oqytylaryn da aıta ketý kerek. Budan basqa ózge de 30 etnos tilderin oqytatyn 195 arnaıy lıngvıstıkalyq ortalyq ashyl­ǵan. Búgingi tańda orys, ózbek, uıǵyr, káris jáne nemis teatr­lary jumys isteýde. Taǵy bir erekshe aıta keterligi, 11 tilde 35 etnostyq basylym shyǵa­ry­lyp, 7 tilde telehabarlar jáne 8 tilde radıohabarlar taratylsa, memleket tarapynan qar­jy­landyrý 75 paıyzǵa deıin je­tedi. Barlyǵy da ózderiniń saıttaryn ashyp alǵan jáne basy­lymdardyń jalpy taralymy 80 myńǵa jetedi.
Eń basty shart, elimiz aýma­ǵynda mádenıetter men tilderdi jańǵyrta otyryp, beıbitshilik pen kelisimdi saqtaý jáne tu­raqtylyqty nyǵaıtý bolyp tabylady. Polıetnostyq halyq bir-biriniń rýhanı qundylyq­ta­ryn qurmetteý men ózara syı­las­tyq negizinde jumyla tús­ken­digin kóremiz. Barlyq etnos­tyq toptardyń múddeleri Qa­zaq­stan halqynyń Assambleıasy arqyly júzege asyp otyr. Memleket pen etnostardyń ózara yqpaldastyǵy etnomádenı bir­lestikter arqyly nátıjeli júr­giziledi. Avtory Elbasy Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaev bolyp tabylatyn etnosaralyq qa­tynastar men mádenıetaralyq únqatysý formýlasynda birlik­ke kóptúrlilik arqyly jetý qa­ǵıdasy saqtalýda. Mundaı saıa­sattyń eń basty nátıjesi – ulttyń jetistigi men baǵasy joq baılyǵy, halyqtyń birligi men áleýeti, turaqtylyǵy men beı­bitshiligi.
Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń róli erekshe ekendigin de nyǵarlap aıta ketken jón. Bul rette barlyq etnos ókilderi memleketpen birge azamattyq sáıkestikti qurý úderisine to­lyq­qandy sýbekt retinde aralasýy oryndy bolmaq. Munyń barlyǵy da Qazaqstandy jań­ǵyrtý mindetterine sáıkes eldiń jedel áleýetin arttyrý mindet­terine jaýap bere alady. Qazirgi kezde qazaqstandyq etnos­ara­lyq model birneshe negizgi qu­ramdas bólikterdi qamtyp otyr. Birinshiden, azamattardyń sáı­kestigi negizinde qoǵamdy ju­myl­dyrý. Ekinshiden, azamat­tardyń etnostyq jáne ózge de erekshelikterine qaramaı, bar­ly­ǵyna ortaq jaǵdaı jasaýdy kepildendirý. Árıne, bul jer­degi basty másele azamattyq qoǵamdy jumyldyrý úshin pa­trıottyqqa tárbıeleý jáne rýhanı jaǵdaıdy qalyptastyrýda bolsa kerek. Qazaqstan Respýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 19-baby 2-tarmaǵynda árkim óziniń ana tili men mádenıetin paıdalanyp, shyǵarmashylyq pen oqytý, tárbıeleý, qatynas tilin erkin tańdaı alary jazyl­ǵan. Biriktiretin prınsıp ıntegrasııa bolsa, al baılanystyratyn tizbekter retinde memle­ket­tik tildi, rýhanı qundylyq­tar­dy jáne árbir etnostyń dástúri men saltyn erekshe ataýǵa bolady.
Memlekettik til, sonymen qosa, memlekettegi halyqqa qa­tystylyǵyn aıǵaqtaıtyn adam­nyń azamattyqty tańdaýynyń negizi. Búgingi tańda memlekettik til óziniń jeke básekege qabi­lettigi men áleýmettik jedel­digi faktoryn saqtaı kele, eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine tolyq­qandy qatysý, adamnyń saıası jáne azamattyq quqyǵyn júzege asyrý kepiline aınaldy.
Elimizdiń Ata Za­ńynyń 7-baby 3-tarmaqsha­syn­da memleket Qazaqstan halqy­nyń tilin oqy­tý jáne damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaıdy dep kórse­tilgen. Memleket basshysy Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev ta elimizdiń eń bir qundylyǵy men artyqshylyǵy retinde kópult­tylyq, kóptildi­lik jáne ult­ara­lyq tatýlyq dep aıtqan-dy. Iá, Konstıtýsııanyń bul normalaryn eshkim de buz­baýy tıis. Bul til barshany bi­riktiretin, jas­tardy jaqyndas­ty­ratyn tatý­lyq tiline aınalý­ǵa tıis.
Birlik – baǵa jetpes basty baılyǵymyz. Turaqtylyq – biz­diń tatýlyǵymyz berik bolýy úshin taban tireıtin tuǵyrymyz. Rýhanı qundylyqtar ol jasam­pazdyq pen qaıyrymdylyqty kórsetetin adam sanasynyń myqty jańǵyrtýshy quraly bolyp tabylady. Árbir etnostyń dástúri men salty – bul qun­dylyqtar júıesiniń irgetasyn qalaıtyn rýhanı mádenıettiń týýy úshin jaǵdaı jasaý. Mu­nyń barlyǵy da Qazaqstandy jańǵyrtý mindetterine jaýap beretin eldiń jedeldetý áleýe­tin aıtarlyqtaı arttyra túsedi.
Jaqynda ótken bir konfe­ren­sııa barysynda qarar qa­byl­danyp, ol boıynsha jaryq, jylý, mahabbat jáne ádilettilik ha­lyqtyq ómirdiń árbir salasyna jetkizetindeı jaǵdaılar qa­rastyryldy. Sol sııaqty biz de birige otyryp, qazaqstandyq qo­ǵamda yńǵaıly ómir súrýimiz úshin jumyla bilýimiz qajet. Son­da ǵana bir-birimizge degen se­nim men baýyrlastyq arta túsedi.

Zýhra SAIаPOVA,
Parlament Májilisiniń depýtaty.