Kemtarlar kemdik kórmeýi kerek
Senbi, 29 qyrkúıek 2012 8:23
«Qazaq sańyraýlar qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp jetekshilik etip kele jatqan bilikti de tájirıbeli basshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Tezekbaı Isaı Qarttar men múgedekter kúni merekesine oraı eskerip keletin tilshiler qaýymyna rızashylyǵyn bildire kele, qoǵam múgedekteriniń búgingi muń-muqtajyn baıandady. Áńgimesiniń álqıssasyn aqsaqal múmkindigi shekteýli jandarǵa kóńil múldem az bólinetininen bastady.
Senbi, 29 qyrkúıek 2012 8:23
«Qazaq sańyraýlar qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp jetekshilik etip kele jatqan bilikti de tájirıbeli basshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Tezekbaı Isaı Qarttar men múgedekter kúni merekesine oraı eskerip keletin tilshiler qaýymyna rızashylyǵyn bildire kele, qoǵam múgedekteriniń búgingi muń-muqtajyn baıandady. Áńgimesiniń álqıssasyn aqsaqal múmkindigi shekteýli jandarǵa kóńil múldem az bólinetininen bastady.
– Buryndary bizdiń tabysymyz rasynda mol bolatyn. Olardy jumyspen qamtýda da onsha qıyndyqtar kezdese bermeıtin. Sol tabystyń arqasynda biz olarǵa páter alyp beretinbiz. Osy ýaqytqa deıin 2400 páter alyp berippiz. Keıin elimiz naryqqa qadam basqanda jaǵdaıymyz kúrt tómendep, qarjymyz páter alýǵa jetpeı qaldy. Bizdiń múgedekter úshinshi toptaǵy múgedekter sanatynan. Olarǵa páterge kezekke turýǵa nemese úı salý úshin jer alýǵa da Úkimet tarapynan eshqandaı jeńildikter joq, al, birinshi, ekinshi toptaǵy múgedekterge bar. Bul rette biz Úkimetke birinshiden, tiliniń kemistigi bar, ekinshiden, qulaǵy estimeıtin bul jandarǵa ekinshi toptaǵy múgedektik berilse dep birneshe ret saýal qoıdyq, nátıje joq, deıdi ol. Al olardy jumyspen qamtý máselesindegi qıyndyqtar jaıyn da qoǵam basshysy asa qınalyspen jetkizdi.
Jalpy, elimizde osyndaı kemistigi bar adamdar 94 myń bolsa, 24 myńy qoǵam tirkeýinde eken. Al on bes myńnan astamy qoǵamnyń múshesi bolyp otyr.
Qazirgi kúnde respýblıka boıynsha 800-deı adamymyz jumysqa ornalasa almaı júr. Olardyń birazy aýyldyq jerlerde turady. Bulardyń ishinde arnaıy mamandyq alǵany da, almaǵany da bar. Elimizde estimeıtin jáne shala estıtinderge arnalǵan 29 mektep-ınternat bar. Olarda buryn mamandyqtar beretin. Qazir bul úrdis joq. Sondyqtan biz olardy mektepten shyqqannan keıin shaqyryp, oqytamyz. Talaby baryn jumysqa qaldyramyz. Keıbireýi ári qaraı oqýymdy damytamyn dep kolledjderge barady. Bylaı qaraǵanda, bul memlekettik problema. Elbasymyz «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamalyq maqalasynda múgedekterge járdem berý jóninde tamasha aıtty emes pe?, dedi áńgime barysynda T.Isaı. Sondaı-aq ol kórshi memleketterdegi múgedekter jaıyn da nazardan tys qaldyrmady.
Reseı, Ýkraına, Belarýsta parlamentte múgedekterden depýtattar bar. Solar múgedekterdiń jaǵdaıyn jetkizip otyrady. Sonymen birge, Úkimette múgedekterdiń jaǵdaıyn qaraıtyn komıssııa bar. Munyń barlyǵy da, saıyp kelgende, olarda múgedekter máselelerin sheshýde qıyndyqtar joqtyń qasynda ekenin kórsetedi. Bul memleketterdiń múgedekterge degen adamgershiligi men meıirimi erekshe, deıdi qoǵam basshysy. Aqsaqaldyń sózinen uqqanymyz – sańyraý múgedekterge degen Úkimettiń qoldaýy asa qajet.
Bıyl Qazaq sańyraýlar qoǵamynyń qurylǵanyna 75 jyl toldy. Bul ataýly mereke elordada respýblıkalyq deńgeıde saltanatty túrde atalyp ótildi. Sol jıynǵa barǵan bizdiń oıymyzdy olardyń búgingi tirshilikteri qatty tolǵandyrǵan-dy. Áýeli olar jasaǵan buıymdardan ótkizilgen kórmedegi kózdiń jaýyn alar turmystyq zattar men arnaıy kıimderdi qarap, olardyń kúlimsiregen jyly júzderinen ómirge degen qulshynysty ańǵarǵanbyz. Bul jasalǵan buıymdar álemdi qolymen árleýge talpynǵan sańyraý múgedekterdiń kóz maıy men sheberlikterin sarqýynyń kórinisindeı bolǵan. Tańdana, tamsana qaraǵanbyz sonda. Munyń barlyǵy elimizdegi sańyraýlarǵa arnalǵan 18 oqý-óndiristik ortalyǵynda jasalǵan dúnıeler ekenin aıtqan lázim. Úkimetke masyl bola bermeýdi basty nazarda ustaǵan jandarǵa alǵystan basqa aıtar joq, árıne. Al olardyń (oqý-óndiristik mekemelerdiń) shekesi shylqyp turmaǵany da belgili. Orta eseppen alǵanda elýden asa adamdar jumys atqaratyn mekemedegi qıynshylyqtar da jetip artylady eken. Qoǵam prezıdentiniń aıtýyna qaraǵanda, tenderge qatysqanda tómen baǵany usynǵan mekeme jeńiske jetse, bular da amalsyzdan odan da tómen usynýǵa májbúr bolady. Bular jumysshylardyń tek aılyq jalaqysyn jabýy degen qanaǵat sezimine táýeldi. Sóıtip, joǵaryda atalǵandardy pátermen qamtamasyz etý is ózinen ózi ysyrylyp qala beredi. Alaıda bular óndirgen ónimder sapasy jaǵynan túrli halyqaralyq baıqaýlarda top jaryp, arnaıy dıplomdarmen de marapattalýda. Árıne, bul olardyń óz kásibine degen adaldyǵy men eńbekqorlyǵynyń jemisi ekeni daýsyz.
Sondaı-aq qoǵam sańyraýlardy eńbekke uıymdastyryp, jumyspen qamtýmen qatar, olardyń arasynda óner saıystaryn da uıymdastyrýdy qolǵa alǵan. Sonyń ishinde ónerdiń bı, kloýnada jáne ymmen óleń aıtý túrlerinen respýblıkalyq baıqaýlar ótkiziledi. A.Nıkýlın, N.Qarataeva, Á.Meńdibaev syndy ónerpazdar halyqaralyq baıqaýlarǵa da qatysyp, júldeli oryndar alyp kelipti. О́z aralarynda olardy yntalan-dyrý maqsatymen qurmetti ataq ta taǵaıyndalǵan. Búginge deıin 40-tan astam ónerpaz «Qazaq sańyraýlar qoǵamynyń eńbek sińirgen ártisi» degen ataqqa ıe bolǵan. Rýhanı ómir men densaýlyq saqtaýdyń bir parasy sport bolsa, sańyraýlar qoǵamy bul isten de shet qalmaı keledi. Búginge deıin olardyń arasynan 3 eńbek sińirgen sport sheberi, 30 sport sheberi, 16 sport sheberligine kandıdat normatıvin oryndaǵan azamattar shyqsa, olar negizinen ústel tennısi, shahmat, jeńil atletıka túrleri boıynsha osy ataqtarǵa qol jetkizgen. Qoǵam T.Tóleýishov, A.Ýtkına, V.Vereshagın, aǵaıyndy Qusaıynovtar sekildi sýretshilerimen de maqtana alady. Olardyń qylqalam týyndylary elimizdegi ǵana emes, halyqaralyq kórmelerge de qatysyp, baıqaýlarda júldeli oryndar alsa, atalǵan sýretshilerdiń bári de Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń músheleri.
– Qoǵamnyń kóptegen músheleri talmaı talaptanýynyń arqasynda ekonomıst, zańger mamandyqtaryn da alǵan, sondaı-aq qyzmet kórsetý salasynda tehnolog, shashtaraz sııaqty kásipterdi meńgergen. Búgingi tańda qoǵam múshesi bolyp tabylatyn 355 múgedek joo jáne orta arnaýly oqý oryndarynda mamandyq alý úshin oqyp júr. Árıne, saý adamdardyń ózi mamandyǵy boıynsha jumysqa tura almaı jatqanda, múgedek jandardyń jumysqa ornalasýy ońaı emes ekeni de kóńilge muń uıalatady, deıdi Tezekbaı Dildábekuly.
Iá, múgedektiń muńy qashan taýsylǵan. Olarǵa qoldaý men demeý kórsetý qashanda kezek kúttirmeıtin másele. Olar qoǵamda saý adamdar sekildi, eshnárseden kemdik kórmeı aldaǵy kúnnen tek mol úmit kútedi. Sol úshin de baryn sala jumystar jasaýdan áste jalyqpaq emes.
Ábdirahman QYDYRBEK,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
