Dúbirge toly dúnıe

Juma, 29 maýsym 2012 6:55

Qasiret shegetin aldymen halyq

Sırııanyń teńiz jaǵalaýynda Túrkııanyń barlaýshy ushaǵynyń atyp túsirilýi bul aımaqtaǵy jaǵdaıdy barynsha ýshyqtyryp, úlken soǵys órtiniń tutanyp ketý qaýpine ushyratty. Odan búkil álem titirkenip otyr.

Bul eldegi, bul aımaqtaǵy jaǵ­­daıdy talaı sóz ettik. Tipti, odan mezi bol­ǵan­daısyń. Al at­tap ketý jáne múmkin emesteı. Álemdegi eń kúr­deli jaǵdaı osyn­da qalyp­ta­syp otyr. Saıa­satkerlerdiń de, jaı adam­dardyń da nazary osynda. Mun­daǵy jaǵ­daıǵa álemdegi jetek­shi elderdiń báriniń qatysy bar. Tipti, Sırııa­nyń óz ishinen buryn mundaǵy jaǵdaı basqalardy kóbirek mazalaıtyndaı kórinedi.

Juma, 29 maýsym 2012 6:55

Qasiret shegetin aldymen halyq

Sırııanyń teńiz jaǵalaýynda Túrkııanyń barlaýshy ushaǵynyń atyp túsirilýi bul aımaqtaǵy jaǵdaıdy barynsha ýshyqtyryp, úlken soǵys órtiniń tutanyp ketý qaýpine ushyratty. Odan búkil álem titirkenip otyr.

Bul eldegi, bul aımaqtaǵy jaǵ­­daıdy talaı sóz ettik. Tipti, odan mezi bol­ǵan­daısyń. Al at­tap ketý jáne múmkin emesteı. Álemdegi eń kúr­deli jaǵdaı osyn­da qalyp­ta­syp otyr. Saıa­satkerlerdiń de, jaı adam­dardyń da nazary osynda. Mun­daǵy jaǵ­daıǵa álemdegi jetek­shi elderdiń báriniń qatysy bar. Tipti, Sırııa­nyń óz ishinen buryn mundaǵy jaǵdaı basqalardy kóbirek mazalaıtyndaı kórinedi.

Qazir álem osy Sırııadaǵy jaǵdaıǵa, ony retteýge baıla­nys­ty ekige bólingendeı. Búkil Batys elderi Bashar Asad rejimin joıyp, bılikti oppozııasııaǵa be­rýdi qoldasa, Reseı, Qytaı bas­taǵan elder toby máseleni bılik pen oppozısııanyń kelisimimen jetýdi usynady.

Al osy eki kózqarasty ja­qyndastyrýdyń talaı múmkindigi týǵan. Biraq ol paıdalanylmady. Sonaý shıelenis bastalǵan kezde-aq BUU Qaýipsizdik Keńesiniń aıasynda biraz máseleni talap, ke­lisim jolymen sheshýge bolar edi. Onda kóterilgen halyq Bashar Asadtan ketýdi emes, úki­metti aýys­tyrýdy, otyz jyldyq tó­ten­she jaǵdaıdy joıýdy, par­la­mentti taratyp, jańa saılaý ót­kizýdi talap etken. B.Asad ony oryndaýdan bas tartty, al keıin oǵan barǵanda, ýaqyt ótip ketken edi, endi oǵan halyq ke­lispedi. Reseı men Qytaı bastaǵan top BUU tarapynan jasalǵan talap­tarǵa qarsy turyp, bi­le-bilse, Bashar Asadqa qııanat jasady deýge bo­lar. Onda ol búgingideı jaǵ­daıǵa ushyramas edi.

Jaqynda belgili reseılik saıasattanýshy Andranık Mıgranıan Sırııa shıelenisine baılanysty «Izvestııa» gazetinde taldaý ma­qala jarııalady. Reseı saıasatyn qoldap, Batysty aıyptady. Batys aıtatyndaı, búkil sırııalyq qa­ýym Bashar Asadqa qarsy emes, ony qoldaıtyndar da jeterlik, ulystyq jáne dinı azshylyq qaýymdar, sondaı-aq aıtar­lyq­taı áleýeti bar ásker qoldaıdy dedi. Áńgime sol áskerdiń qoldap otyr­ǵandyǵynda ǵoı. Ásker kú­shimen bılikte otyrǵandar jal­ǵyz Bashar Asad qana emes. Son­daı-aq, Mıgranıan Sırııa bıliginiń Reseı men Qytaıǵa arqa súıeı­tinin, so­ǵan táýeldi, olardyń aıt­qanynan shyq­paıdy degen pikirdi de joqqa shyǵarǵysy keledi. Más­keý aıt­qanmen, ol bılikten ketpes edi dedi. Bul eki eldiń qol­daýy  bol­maǵanda, Asad áldeqa­shan BUU talaptaryn qabyldap, búgingi shıe­leniske jol berilmes edi.

Qazir Sırııaǵa syrttyń yqpa­ly tipti kúsheıdi. Sonyń bir mysaly – sırııalyqtardyń túrik barlaýshy ushaǵyn atyp túsirýi. Buǵan baılanysty batystyq jetekshi elderdiń barlyǵy Sırııany aıyptap jatyr. Árıne, basqa eldiń ushaǵy jerine kirse de, Sırııanyń oq atpaǵany jón shyǵar, biraq soǵys jaǵdaıynda otyrǵan elge qaraı barlaýshy ushaq jiberýdiń qanshalyqty qajeti bar edi degen de suraq kóńilge oralady. Munyń ózi bul elge qarsy qatań shara qoldanýǵa jeleý izdegen áreketke uqsas kórinedi.

Sodan da bul oqıǵa jurtty qatty shoshytyp otyr. Munyń ózi jaı soǵys qana emes, dúnıe­júzilik soǵysqa jeleý bolmas pa eken degen qaýip aıtylady. Úlken soǵys bola qoımas degen úmitke júgi­nesiń. Al kishirek soǵys Sırııada birazdan beri jú­rip jatyr, onyń qasiretin halyq kórip jatyr.

_________________________

Jurtqa jaǵyný úshin ne demeısiń

AQSh-ta prezıdenttik saılaý naýqany jańa kezeńge kóshti. Buryn respýblıkashylar ózara kúresip, qatarynan ozyp shyǵýdy oılasa, endi Mıtt Romnıdiń aty aıqyndalǵan soń, nasıhat sıpaty birshama ózgerdi. Demokrattarǵa, qazirgi prezıdentke qarsy syn kúsheıdi.

Qazirgi sa­ýal­damalarǵa qa­raǵanda, res­pýblıkashylar úmitkeri, Massachýsets shta­ty­nyń burynǵy gýbernatory Mıtt Romnıdiń reıtıngi Barak Obamaǵa jaqyndap keledi. Alda osylaı jalǵasa berse, onyń jeńiske jetýi de yqtımal deıdi sarapshylardyń birazy. Sodan da Romnı saılaýshylarǵa yqpal etedi-aý degen sátti paıdalanyp qalǵysy keledi.

Jasyrmaı aıtatyn bir shyn­dyq – qazirgi prezıdentke af­rıka­amerıkalyqtardy bylaı qoı­ǵanda, latynamerıkalyqtar da ish tartady. Olar bul elde az emes. О́tken saılaýda Barak Oba­manyń jeńisine olar aıtar­lyq­taı úles qosqany anyq. Únemi kóńilinde júretin bul túıtkildi sheshýge respýblıkashylar úmit­keri jaqynda áreket jasap kórdi. Florıda shtatynda zańgerler men sheneýnikter aldynda sóı­legen sózinde ekonomıkanyń ózek­­ti máselelerin qozǵaı otyryp, Mıtt Romnı Obamanyń bıligi kezinde basqalarmen birge latynamerıkalyqtardyń da zardap shekkenin alǵa tosty. «Jasyrmaı aıtyńyzdarshy, sońǵy úsh jarym jyldaǵy ómirlerińiz baǵamdaǵanda, budan durysyraq ómir súre alar ma edińizder. 11 paıyzdy jumyssyz ıspantildi halqy bar Amerıka – biz arman­daǵan Amerıka osy ma? Biz budan jaqsy ómir súre alamyz…», – dedi Romnı. Árıne, eger ol prezıdent bolsa.

Biraq oǵan latynamerı­ka­lyq­tar sene qoıǵan joq-aý. О́ıt­keni, olar respýb­lıkashy­lardyń ım­mı­granttarǵa kózqarasyn jaq­­sy biledi. Al sol ım­mı­grant­tardyń kópshiligi – laty­n­amerı­ka­lyq­tar, onyń ishinde mek­sı­ka­lyqtar. Romnı árqashan AQSh pen Meksıka arasyna dýal turǵyzýdy qol­daı­dy. Sóı­te otyryp, onyń latyn­ame­rı­ka­lyq­tarǵa qam­qor­shy bol­maq sózi kóp adamǵa kúlkili kórin­gen. Bul bılikke qu­mar adamdarǵa ne der­siń. Al Obamanyń jasyryn mıg­rant­tardyń balalaryn qaı­taryp jiberýdi qoıdyramyn degen sózi latynamerıkalyqtarǵa bek unaı­dy.

Sóıtse de Mıtt Romnıdiń bas­qalar qulaq asarlyq ta sózi bar. Bul Reseıge qarsy qatqyl sózderi. Ol Reseıdi geosaıası qarsylas dep esepteıdi. «Halyq­aralyq arenada únemi bizdiń jolymyzǵa kese-kóldeneń qarsy turatyn bir el bar, ol – Reseı, – dedi Romnı. – Árıne, biz bir-birimizge jaý emespiz, bir-biri­mizge qarsy soǵy­syp jatqan joqpyz jáne bul «qyrǵı-qabaq soǵys» ta emes, bi­raq Reseıdiń biz úshin geosaıası qarsylas ekeni anyq».

Munyń bárin ol Barak Obamadan kóredi. Prezıdent tym jum­saqtyq jasapty, kúshterdi baǵam­damaǵan kórinedi. Sonyń arqa­synda Reseı biraz nárseni ıemdengen, kúsheıgen. Budan shy­ǵatyn qorytyndy – Romnı prezıdent bolsa, Reseıdi ornyna qoıady. Al buǵan senetinder, qol­daıtyndar AQSh-ta bar­shy­lyq.

Bul jerde oǵan Reseı bas­shylyǵy da barynsha «kómek­tesýi» múmkin. Eger olar óziniń AQSh-qa qarsy saıasatyn pármen­direk júrgizse, amerıkalyqtar «Reseıdi ornyna qoıatyn» Romnıge kóbirek senim artady. Sóıtip, Máskeý, qalasyn-qalamasyn, «jum­saqtaý» Barak Obamaǵa emes, ózderine qatqyl qaraıtyn Mıtt Romnıge qoldaý jasaıdy.

Mamadııar JAQYP,

«Egemen Qazaqstan».