Dostyqta saýda júrmegenmen, esep júredi
Juma, 27 shilde 2012 7:28
Osydan eki apta buryn aqparat quraldary Reseı áskerı bazalaryn Tájikstannyń óz aýmaǵynda saqtap qalýy úshin qomaqty qarjy talap etkenin shýlap-aq habarlaǵan. Endi bul eldiń eshqandaı qarjy suramaýǵa kóngenin, tipti oǵan májbúr bolǵanyn aıtyp jatyr.
Bul qalaı? Habarda shyndyq bar. Tájikstanyń óz jerindegi Reseıdiń 7 myń adamy bar 201-shi dıvızııasy úshin 250 mıllıon dollar jalǵa berý aqysyn tóleısiń degen talaby álemge esitilgen. Estiletin jóni de bar. Áńgime Reseıdeı derjavanyń Orta Azııa eline, kúni erteń NATO-nyń áskerı kúshteri áketiletin atyshýly Aýǵanstanǵa eń jaqyn ornalasqan Tájikstanǵa yqpaly jaıynda.
Juma, 27 shilde 2012 7:28
Osydan eki apta buryn aqparat quraldary Reseı áskerı bazalaryn Tájikstannyń óz aýmaǵynda saqtap qalýy úshin qomaqty qarjy talap etkenin shýlap-aq habarlaǵan. Endi bul eldiń eshqandaı qarjy suramaýǵa kóngenin, tipti oǵan májbúr bolǵanyn aıtyp jatyr.
Bul qalaı? Habarda shyndyq bar. Tájikstanyń óz jerindegi Reseıdiń 7 myń adamy bar 201-shi dıvızııasy úshin 250 mıllıon dollar jalǵa berý aqysyn tóleısiń degen talaby álemge esitilgen. Estiletin jóni de bar. Áńgime Reseıdeı derjavanyń Orta Azııa eline, kúni erteń NATO-nyń áskerı kúshteri áketiletin atyshýly Aýǵanstanǵa eń jaqyn ornalasqan Tájikstanǵa yqpaly jaıynda. Reseıdiń áskeri qalmasa, onyń yqpaly álsireıdi. Eń bastysy – bir odaqqa birikken (UQShU) memleketterdiń daýǵa baryp jatqany jónsiz-aq.
Reseı jaǵy áskerı bazany osynda saqtaýdy odan ári uzartýǵa baılanysty usynǵan shart jobasyn tájik jaǵy saıası turǵyda ádepke syımaıdy dep sıpattap, óz tarapynan 20-dan asa talap qoıǵan. Onyń kópshiligin Reseı qorǵanys mekemesi túsiniksizdeý jáne oryndaýǵa múlde kelmeıdi dep eseptedi. Reseı áskeriniń Bas shtaby: «Áńgime tek RF múddesi týraly ǵana emes, UQShU elderiniń ortaq qaýipsizdigi jaıynda, Reseı áskeriniń Orta Azııada bolýy soǵan qyzmet etedi» – dep málimdegen.
Jurt bul ózi ájeptáýir saıası daýǵa ulasar, kelisim joly qıyn bolar, halyqaralyq sarapshylardyń taldaýlaryna, boljamdaryna arqaý bolar dep oılaǵan. Olaı bolmady. Tez sheshildi. Tájikstan óz jerinde Reseıdiń 201-shi dıvızııasynyń 2014 jyldan keıin de tegin ornalasýyna kelisimin berdi, degen resmı habar jarııalandy. «Máskeý men Dýshanbe arasyndaǵy bazanyń 49 jylǵa deıin osynda ornalasýyn bekitken kelisim jobasyn tájik jaǵy tolyǵymen qabyldaýǵa bolady dep esepteıdi», dedi Reseıdiń Qurǵaqtaǵy áskeriniń bas qolbasshysy general-polkovnık Vladımır Chırkın.
Mundaı jyldam ózgeristiń syry nede? Tereńirek, aımaqtaǵy jaǵdaıǵa zer sala oılaǵan adamǵa onyń syryn uǵý onshalyqty qıyn emes. Eń aldymen, Reseıdeı derjavanyń áskerı kúshin tájik jaǵynyń óz múddesine, eldiń qorǵanys múddesine paıdalanýy aıryqsha mańyzdy. Aýǵanstanmen kórshilik óz aldyna, sońǵy kezde minez kórsete bastaǵan О́zbekstannyń alakózdigine Tájikstannyń jeke óziniń qarsy turýy qıyn. Basqa jurt qorǵanysqa qajet áskerge qyrǵyn qarjy jumsasa, Reseı áskeri tegin. Ony taǵdyrdyń syıy dese de bolar.
Bul – birinshiden. Ekinshiden, qazirgi ýaqytta tájik qaýymynyń aýqymdy bóligi eńbek mıgrasııasymen Reseıde júr. Olardy Máskeý keıin qaıtarar bolsa, muny Tájikstan úshin ekonomıkalyq apat deýge bolar edi. Olarǵa Dýshanbe jumys taýyp bere almasy óz aldyna, sol gastarbaıterlerdiń jibergen aqshasy el ekonomıkasynyń úlken tiregi bolyp otyr. Odan aıyrylsa, ekonomıkasy jyǵylady.
Sóıtip, Máskeý men Dýshanbeniń ketispegeni eki jaqqa da kerek. Dýshanbe orys áskerin qýsa, Máskeý eki qolyna bir kúrek izdegen tájik mıgranttaryn qýady. Eki jaq oǵan barmaýǵa kelisti. Saýda ma? Saýda. «Dostyqta saýda júrmeıdi» degen bar. Biraq búgingi kúngi dostyqtyń sıqy osyndaı. «Sen – maǵan, men – saǵan» qaǵıdaty ústemdik etedi. Sóıtse de, «Esepti dos aınymas» degen jáne bar.
Mundaı til tabysýdyń qajettigin Tájikstandaǵy qazirgi jaǵdaı tolyq dáleldedi. Eldiń Taýly Badahshan aýdanyndaǵy MUQK-niń generaly Abdýllo Nazarovtyń óltirilýi, soǵan baılanysty uıymdasqan bandalyq qurylymdardy joıý operasııasy biraz jurttyń kózin ashqandaı. О́zińdiki bolmaǵanmen, elde syrtta kelgen jaýǵa qarsy turatyndaı kúshtiń bolǵany jaqsy.
Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».
