Jetkizý jaǵdaıyn jetildireıik

Beısenbi, 27 jeltoqsan 2012 7:53

Turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qamtama­syz etý máselesi is júzinde anaý aıtqandaı ońaı sharýa bolmaı shyqty jáne ony sheshý, mine, ondaǵan jyldarǵa sozylyp ketip otyr. Osynyń aldynda qabyldanyp, júzege asyrý úshin qolǵa alynǵan «Aýyz sý» baǵdarlamasy iske asyrý tetikteriniń jetkilikti túrde aldyn ala oılastyrylmaǵanynan jáne basqa da obektıvti, sýbektıvti sebeptermen ózin-ózi aqtamady, qazir onyń ornyna úkimet 2011-2020 jyldarǵa eseptelgen «Aq bulaq» atty júıelengen jańa baǵdarlamany qabyldady.

Beısenbi, 27 jeltoqsan 2012 7:53

Turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qamtama­syz etý máselesi is júzinde anaý aıtqandaı ońaı sharýa bolmaı shyqty jáne ony sheshý, mine, ondaǵan jyldarǵa sozylyp ketip otyr. Osynyń aldynda qabyldanyp, júzege asyrý úshin qolǵa alynǵan «Aýyz sý» baǵdarlamasy iske asyrý tetikteriniń jetkilikti túrde aldyn ala oılastyrylmaǵanynan jáne basqa da obektıvti, sýbektıvti sebeptermen ózin-ózi aqtamady, qazir onyń ornyna úkimet 2011-2020 jyldarǵa eseptelgen «Aq bulaq» atty júıelengen jańa baǵdarlamany qabyldady.

Bul mańyzdy jumys Qostanaı oblysynda qalaı iske asyrylýda – Qostanaı oblystyq máslıhatyndaǵy «Nur Otan» HDP depýtattyq fraksııasy men partııanyń oblystyq fılıaly janyndaǵy sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi qoǵamdyq keńestiń otyrysynda áńgime arqaýy osy boldy.
Búginde oblys boıynsha 59 eldi mekenniń turǵyndary aýyz sýdy tasymaldap ishse, 425 aýyl men el qudyq jáne uńǵy sý kózderinen sý alady, tek 160 meken ǵana ortalyqtandy­ryl­ǵan sý qubyrlarymen qamtamasyz etilgen. Aýyl turǵyndary shelek, kespek sııaqty ydys-aıaqtaryn saldyrlatyp sý tasýshy kóliktiń mańynda kezek kútip sarsylmaı, jýyq arada turaqty sý kózderinen sapaly sýǵa qaryq bolýlary úshin jergilikti bılik basyndaǵylar qandaı sharalar qoldanýda?
Atalmysh baǵdarlamanyń jaýapty jetek­shisi oblystyq máslıhattyń depýtaty I. Estaev myrzanyń aıtýynsha, sýmen qamtamasyz etý nysandarynyń jobalaý-smetalyq qujattaryn jasaý maqsatynda bıýdjettik qarjydan 2011 jyly 3,2 mlrd. teńge qarajat baǵyttalǵan. Sarykól aýdanynda Esil toptyq sý qubyry, Arqalyq qalasynda Dostyq, Ashýtasty sý jelileri jáne basqalary, jalpy, oblys boıynsha 16 nysan paıdalanýǵa berildi. Qostanaı, Arqalyq, Lısakov qalalary men taǵy alty aýdanda sýmen qamtamasyz etý júıelerin qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. О́kinishke oraı, partııalyq baqylaý beketteriniń salynyp jatqan jáne jańǵyrtylý ústindegi nysandar­daǵy jumys barysyn tekserýi kórsetkenindeı, jobalaý-smetalyq qujattar talaptaryn qury­lys­shylardyń bári birdeı ýaqytynda oryndaı bermeıdi,  jumys kesteleriniń buzylýyna jol beriledi, qurylys sapasy aqsaıdy, joba­laýshylarǵa da qomaqty eskertýler bar.
Otyrysta depýtattar Sarykól, Qarasý jáne Uzynkól aýdandary ókilderiniń sýmen qamtamasyz etý nysandaryndaǵy qurylys barysy jáne bıýdjettik qarjynyń ıgerilýi jaıly esepterin tyńdap, kemshilikterdiń oryn alý sebepterin taldady, olardyń aldyna jýyq merzim ishinde bul olqylyqtardy joıý jóninde usynys jasady, al partııa uıymdaryna osy turpatty nysandarda turaqty túrde jumys atqaratyn partııalyq baqylaý beketterin ashý mindetteldi.
«Nur Otan» HDP oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary R.Bektur­ǵa­nova atap ótkendeı, qurylys alańdarynda qoǵamdyq baqylaýdyń bolýynyń meılinshe qajettiligin tájirıbe kórsetip otyr. Árıne, qurylys júrgizýshi mekemeniń árbir mama­nynyń qasyna bir-bir baqylaýshy qoıý múmkin emes jáne baqylaýshylardyń bul saladaǵy bilimi de tereń dep aıtýǵa bolmaıdy, degenmen tutastaı qurylys jumysyna, jumys keste­leriniń oryndalýyna jáne qarajattyń jumsa­lýyna qoǵamdyq baqylaý jasaý, beketterdiń qolynan tolyq keledi dep esepteımiz, deıdi basshy.
Sonymen qatar, «Aq bulaq» baǵdarlamasyn iske asyrýda tek qana Parlament depýtattary jáne Úkimettiń aralasýymen sheshimin tabatyn máseleler barshylyq. Ol eń aldymen mem­lekettik satyp alýdy uıymdastyrý jáne salyq salý júıelerine qatysty. Bul baǵytta nur­otandyqtar tyǵyryqtan shyǵýdyń qandaı jolyn usynady?
Birinshiden, memlekettik satyp alýdy júrgizý sharttaryna ózgeris engizilýi qajet. Olar meılinshe ashyq, móldir bolýlary, sýmen qamtamasyz etý nysandaryndaǵy qurylys jumystarynyń erekshelikterin esepke alýlary, qoǵamdyq baqylaýdy jobalardy ázirleý jáne bekitý satysynda júrgizýge múmkinshilik týǵyzýlary qajet. Aıta keteıik, qostanaı­lyqtar bul jónindegi usynystaryn joǵarǵy organdarǵa jiberip te úlgerdi.
Úkimettik deńgeıde sheshiletin mańyzdy máseleniń biri – jobalaý-smetalyq qujattardy jetildirý. Mysaly, qazir sýmen qamtamasyz etý nysandarynyń qurylysy men jańǵyrtý ju­my­s­tarynyń shyǵynyna paıdalanýshy uıym­dardy arnaıy tehnıkalarmen qamtamasyz etý shyǵyny kirgizilmegen. Munyń kesirinen jańa ǵana paıdalanýǵa tapsyrylǵan nysandy kútip ustaý jáne tutyný qandaı jabdyqpen, áıtpese kimmen júzege asyrylatyny belgisiz.
Úshinshi bir bas aýyrtar másele – jer asty sýlaryn paıdalanýǵa salyq mólsherin esepteý. Sýdy satý baǵasyna barlyq shyǵyndar kir­gizilgen, tipti sýdy jer astynan shyǵarýǵa qatysty emes shyǵyndar da qosa eseptelgen. Otyrysqa qatynasýshylardyń pikirinshe, Salyq kodeksiniń jer asty sýlaryn shyǵarýǵa salynatyn salyqty esepteý bóliginde, budan buryn 2009 jylǵa deıin qoldanylyp kelge­nin­deı, tasymaldaý jáne satý shyǵyndaryn kir­gizbeı, naqty shyǵyndardy ǵana engizý qajet.
Qostanaılyqtardy sý jetkizý nysandary­nyń múlikterine salynatyn salyqtyń joǵary­lyǵy da tolǵandyrady. Qazirgi ýaqytta ol 1,5 paıyzdyq  stavkamen esepteledi. Nátıjesinde eldi mekenderde salynyp jatqan nysandardyń qundary orynsyz artady. Tıisinshe, mundaı nysandarǵa qyzmet kórsetýshi kommýnaldyq kásiporyndar da múlikterine joǵary salyq tóleýge májbúr. Salyqtyq salmaqty azaıtýǵa bolady, deıdi depýtattar, ol úshin Salyq kodeksine ózgeris engizý arqyly múlik salyǵyn 0,1 paıyzǵa deıin azaıtyp, únemdelgen qar­jyny sý qubyrlaryn tehnıkalyq jańǵyrtý jáne qaıta salýǵa jiberse, ol kommýnaldyq kásiporyndardyń qarjylyq jaǵdaılaryn da jaqsartar edi…
Eger, qostanaılyq mamandardyń, depýtat­tar­dyń jáne «Nur Otan» HDP oblystyq fı­lıalynyń osy usynystarynyń bári zań shy­ǵarýshylar jáne Úkimet tarapynan oń sheshimin tapsa, halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý tek Qostanaı oblysy ǵana emes, elimizdiń basqa da aımaqtarynda aıtarlyqtaı jaqsarar edi jáne «Aq bulaq» memlekettik baǵdarlamasy tabysty iske asar edi.
Serikbaı ShAIMAǴANBETOV.
QOSTANAI.