Ǵaryshtyq sanaǵa boılaǵan sýretshi

Belgili sýretshi, T.Júr­genov atyn­­daǵy Qazaq ult­tyq óner akademııasynyń pro­fessory Bolat Turǵyn­baı­dyń kóp­jyldyq izde­nisiniń nátıjesinen tý­ǵan «Balqońyr» atty kór­­­­­­­mesine qo­ıylǵan kar­tı­nalardyń qysqasha maz­­munyn qarapaıym qı­syn­men zerdelesek, osyn­daı bıik zııatkerlik oı­ǵa qaraı jeteleıdi. Sý­ret­shiniń paı­y­mynda, adam – ǵaryshtyń bir ból­shegi. Shyǵarmashylyǵyna «sa­na» ta­qyrybyn ózek et­ken­dikten, Bolat sýret óne­rindegi óz baǵytyn «Sana art» dep ataǵan. «Sana» – sýret ónerindegi Bo­lattyń jeke óz baǵyty. Onyń paıy­­­mynsha, adamnyń sanasy durys qalyptasyp, ǵarysh zańymen óz min­detin durys atqaryp tursa, órkenıet ále­mi qatelikterden tyıylyp, onda uly ózgeristerdiń qaqpasy ashylǵan bolar edi.

 «Men bul jumystarymda san men sananyń baılanysyn kórsetýge arnadym. Sýret ónerinde ba­ǵyttar óte kóp: kýbızm, da­­­daızm, fýtýrızm, sımvo­lızm, realızm, taǵy bas­qa «ızm»-der jaıdan-jaı týa salǵan qııaldyń je­misi emes, ol – ónerdegi ál­­debir jańashyldyqtyń bastaýy, ózgeshe qalyptaý men oılaýdyń kórinisi. Bú­kil álem búgingideı sı­­fr­­­­­­landyrý júıesine, kom­pıýterlendirý kezeńine qa­dam jasap jatqan kezde, bul baǵyt sanany san arqyly ıge­rýge umtylystan týǵan. Jaryq dú­nıeni sana bılemese, haos bastalady. Ǵa­ryshtyq ólshemde de osylaı, dúnıe fızıka, matematıka zańdylyqtaryna baǵynyp, sana arqyly basqarylyp tur. Eger ja­ratylystyń buljymas zańy buzylatyn bolsa, naqty tártippen rettelgen jer betindegi júıe buzylady. Me­niń sýret ónerindegi izdenisim osy ta­qyrypqa baǵyttalǵan», deıdi Bolat óz shyǵarmashylyǵy týraly.

Bolattyń shyǵarma­shy­lyǵyndaǵy ǵarysh, ǵa­rysh­tyq sana taqyryby neden bastaldy, ol búgin qandaı deńgeıge deıin ósip-jetildi? Adamzattyń jan-júregin, aqyl-sanasyn ǵalamtor shyrmap, jylylyǵyn ur­lap, tastan da beter sýyq etip, robottarǵa aınaldy­ra bastaǵan kezeńde ǵaryshtyq joǵary sana bul zaýalǵa toıtarys bere ala ma? Soń­ǵy jyldardaǵy eńbek nátı­jesin kór­setetin «Sana», «Tomırıs», «To­ǵysý», «Shyraq», «Ýaqyt ótkeli», «Túr­­lený» sekildi sabaqtas ıdeıalar ar­qyly bir-birin mazmun jaǵynan baıyta túsken tizbekti kartınalar toptamasy osy suraqqa jaýap izdeıdi. Sýret óneriniń sáýlesin sezinetin jandar ony tabady da. Dóńgelek, sopaqsha, úshburys tektes geometrııalyq pishindermen sa­lyn­ǵan kartınalarǵa ja­­­­ǵalata kóz salyp ótken adam, Bolattyń qyzyldy-jasyldy ashyq, qanyq, jar­qyn tústi boıaýlarǵa aıryqsha basymdyq beretinin birden baıqaǵan bolar edi. Bul kezdeısoq emes. Mysaly, Ǵarysh pen Jerdi birlikte qarastyratyn sýretshi «Ýaqyt ótkelin» salǵanda, jal­ǵannan ózin sharq uryp izdeýden sharshamaıtyn adam­dardyń tolassyz aınalyp jatqan shetsiz-sheksiz keńistiktegi mıllıon soq­paǵynyń qazyǵy, taba almaı júrgen aqı­qaty óz ishindegi jaryqqa baılaýly ekenine boılatqysy keledi jáne ol osy oıyn jan-jaǵyndaǵy jaqsylyq pen tazalyqty sezine turyp, kóterińki kóńil kúıde keskindeıdi. Ashyq tústi boıaýlar palıtrasy júrektegi qýanysh sezimin, parasatty oıatpaı qoımaıdy. Ashyq tústi boıaý – jaqsylyqtyń, meıi­rimniń, keshirimniń túsi. Sýretshiniń ózin agressııa­dan, jamandyqtan alys ustaıtynynyń dáleli bul. Mynaý kar­tınalardyń ár­qaısysy adam men tabıǵat úılesimde bolsa, adamzat pen ór­kenıet ta ǵajap damýdy bastan keshi­rer edi degendi boıaý tilimen baısaldy jet­kizip tur.

Sýretshi shyǵarma­shy­lyǵymen jaq­sy tanys óner­tanýshy Zýhra Ydy­rys kór­me qo­naq­taryna Bolat Tur­­ǵyn­­baı kartınalarynyń maz­mun erek­sheligi týraly áńgimeledi. «Sýretshi dástúrli keskindeme, dástúr­li beıneleý ónerindegi izdenis­teri arqyly jańa uǵymdardy: búkil ǵalam, jahandyq álemdi ózine tán kózqarasymen usynyp otyr. «Kosmo art», «Sana art» degen ter­mınderge syı­dyryp otyrǵan tyń týyndylary jaratylys týraly, bizdi qor­shaǵan álemdegi tartystar týraly bolǵanymen, bizdiń sa­namyzda, ómirimizde esh­qandaı da negatıv kó­ńil kúı qaldyrmaıdy. «Kosmo art», «Sana art» dep otyr­ǵanymyz, eki uǵymdy bir­deı qarastyrǵan syrtqy álem men sýretshiniń ishki áleminiń baılanysynan týyn­dap otyr. Sýretshi san men sana degen uǵymdardy jınaqtaı kele, óziniń jańa izdenisin kórsetýdi maqsat etti» dep Bolattyń sýret ónerinde qa­lyptastyrǵan qoltańbasyna kásibı tur­ǵyda taldaý jasady.

Bolattyń «Balqońyry» ǵarysh taqyrybynyń sýret­shi úshin taýsylmaıtyn baı ta­qyryp ekenin barlyq qy­rynan dáleldedi. Keńis­tikten tógilgen shýaqty, qýa­­nyshty, sulýlyqty sezi­ný sýret óneriniń basty mu­raty bolyp qala beredi. Al polotnolardaǵy jarqyn boıaý­men keskindelgen ja­ryq álem – Bolattyń óz álemi.

ALMATY