Kezekshi prokýror. Ol qandaı prokýror?

Sársenbi, 24 qazan 2012 7:18

Qyzylorda oblysynyń prokýrory Saparbek Nurpeıisov – ártúrli deńgeıdegi prokýratýra organdarynda uzaq jyldar boıy abyroıly qyzmet atqaryp, ysylǵan bilikti maman. Ol ústimizdegi jyldyń basynda ortalyq apparatta laýazymdy qyzmette júrgeninde «Kezekshi prokýror» júıesin oılap taýyp, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń zańdylyq saqtaýdaǵy jumysyn jetildire túsýge jol ashyp edi. Bul tájirıbe qazirdiń ózinde TMD-nyń birqatar elderine, sonyń ishinde Reseı Federasııasyna taraı bastady. Álbette, jańalyqtyń ıesi osy bastamasyn búginde ózi qyzmet etetin Syr óńiriniń quqyq qorǵaý júıesine de engizdi. Bizdiń endigi áńgimemiz osy jáne osyǵan qatysty basqa da máselelerge arnaldy.

Sársenbi, 24 qazan 2012 7:18

Qyzylorda oblysynyń prokýrory Saparbek Nurpeıisov – ártúrli deńgeıdegi prokýratýra organdarynda uzaq jyldar boıy abyroıly qyzmet atqaryp, ysylǵan bilikti maman. Ol ústimizdegi jyldyń basynda ortalyq apparatta laýazymdy qyzmette júrgeninde «Kezekshi prokýror» júıesin oılap taýyp, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń zańdylyq saqtaýdaǵy jumysyn jetildire túsýge jol ashyp edi. Bul tájirıbe qazirdiń ózinde TMD-nyń birqatar elderine, sonyń ishinde Reseı Federasııasyna taraı bastady. Álbette, jańalyqtyń ıesi osy bastamasyn búginde ózi qyzmet etetin Syr óńiriniń quqyq qorǵaý júıesine de engizdi. Bizdiń endigi áńgimemiz osy jáne osyǵan qatysty basqa da máselelerge arnaldy.

– Saparbek Aıtýuly, áýelgi sózdi dástúrge saı qazirgi tańda oblys prokýratýra organdary aldynda turǵan negizgi mindetterden bastasaq.

– О́zińizge de belgili, oblystyq pro­kýratýranyń aldynda turǵan negizgi min­detterdiń biri quqyq qorǵaý organda­ry­nyń qylmyspen kúrestegi ózara úılesim­diligin arttyryp, oǵan tıisti baǵyt-baǵdar berip, krımonogendik ahýaldy turaqtan­dyrý arqyly azamattardy qorǵaý jónin­degi zańmen júktelgen qaǵıdanyń oryndalýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Osy maqsatta biz tirlikti oblystaǵy basyńqy baǵytqa ıe – mal urlyǵy, munaı ónimderin urlaý, esirtki zattaryn zańsyz aınalymǵa salý tóńiregindegi quqyq buzý­shylyqtarmen kúreste qylmystyq izge túsý organdary qyzmetin úılestirip turý­dyń tólqujattaryn jasaýdan bastadyq. Jasyratyny joq, sońǵy jyldary kúrt ósip kele jatqan mal urlyǵyn ashý barǵan saıyn qıyndap barady. Sondyqtan bul másele taıaýda oblys quqyq qorǵaý organ­darynyń úılestirý keńesinde arnaıy talqylanyp, oǵan qatysty kúresti kúsheı­tý týraly birlesken nusqaýlyq ómirge keldi. Sondaı-aq, turǵyndardyń maly urlanǵan jaǵdaıdaǵy quqyqtary men polısııa qyzmetkerleriniń mindetteri kórse­tilgen jadnama daıyndalyp, onyń máni jurtshylyqqa tolyq jetkizildi.

Taǵy bir atap óterlik jaıt, paıdakú­nemdik, zorlyq sıpatyndaǵy qylmystar men onyń aldyn alý baǵytyndaǵy is-sha­ralar úılestirý keńesi men alqa máji­lisinde qaralyp, qylmyspen kúrestiń tıimdiligin arttyrýdyń birlesken keshendi sheshimderi qabyldandy. Oblys prokýratýra organdary sonymen birge, qylmys­tyq is júrgizýde adam men azamattyń Konstıtýsııalyq quqyqtary men bostan­dyqtary, qylmystyq is júrgizý kezinde qatysýshylar ótinishterin qaraý zańdy­lyǵy saqtalýyn qamtamasyz etý sekildi qadaǵalaýdyń basyńqy baǵyttaryna aı­ry­qsha mán berip keledi. Júıeli atqa­rylǵan osy jumystardyń nátıjesinde qylmystyq isterdiń basym bóligi sotpen aıaqtalyp, olardyń aqtaý negizinde qys­qar­tylýyna, azamattardyń zańsyz qama­lyp, ustalýyna jol berilgen joq. Osy kezeńde tergeý organdary qabyldaǵan prosessýaldyq sheshimderdi zerdeleý sapasy edáýir jaqsardy. Bul turǵyda azamattardyń uzaq ýaqyttan beri sheshimin tappaı kele jatqan aryzdarynyń toqta­tylýyna qol jetti. Oblys prokýrorynyń jeke qabyldaýynda bolyp, shaǵym bil­dirgen azamattardyń keltirgen ýájderi olardyń ózderiniń qatysýynda tekserilýi uıymdastyrylyp, nátıjeleri boıynsha daıyndalǵan jaýaptar aryzdanýshylarǵa aldyn ala berilip, olardy qaıta qabyldaý tájirıbege engizildi.

Osyndaı jandy jumystardyń arqa­synda kópten beri sheshimin tappaı júr­gen aryz-shaǵymdardyń taǵdyryn oń sheshýge qaıyrly qadam jasaldy. Buǵan taıaý­da ǵana oryn alǵan U.Álishevtiń zorlyq-zombylyqtyń belgileri bar máıiti tabylýyna baılanysty atqarylǵan jumystyń deregin keltire ketsek te bolady. Bul oqıǵa boıynsha qozǵalǵan qylmystyq is aıyptaý qorytyndysymen sotqa joldanyp, tıisti úkim shyǵaryldy. Osy arqyly marqumnyń týystary tarapynan tergeý­diń ádildigine keltirilip kelgen kúmán seıilip, aqıqattyń aq týy jelbiredi.

– Bul derektiń ózi sizdiń sońǵy kez­deri jergilikti quqyq qorǵaý organ­da­ry­nyń jumysyn jıi synǵa alýy­ńyz­dyń tekten-tek emes ekenin kórsetse kerek.

– Quqyq qorǵaý, ásirese, ishki ister organdary jumystaryn synǵa alýdaǵy bas­ty sebep qoǵamdyq qaýipsizdik qyzmeti qurylymy jumysynyń durys uıymdas­tyrylmaýynan quqyq buzýshylyq pen qylmystyń aldyn alýda atqarylǵan is-sharalardyń oń nátıje bermeýinen týyndap otyr. Kóp jaǵdaıda olardyń qyl­mys­pen kúrestegi róli tek qylmys jasal­ǵannan keıin ǵana kórinip jatady. Al oǵan deıingi aldyn alý qyzmeti súıeısaldy sıpat alǵan. Bul rette ishki ister organ­darynyń aımaqtyq ýchaskeleri jumysyna aıtylar syn óte kóp. Tekserý kórset­kendeı, ýchaskelik polısııa ınspektorlary ózderine qarasty ákimshilik aýmaǵyndaǵy tur­ǵyndarmen tyǵyz baılanys jasamaıdy, qylmys jasaýǵa beıim turatyn, bu­ryn sotty bolǵan adamdardyń júris-tu­rys­taryna muqııat baqylaý júrgizbeıdi. Olar­dyń bazbiri ózderine bekitilgen ýchas­kedegi turǵyndar sany men olardyń kásibı sıpatyn bilmeıdi, sebebi ákimshilik aýmaǵyndaǵy páterler men úılerdi udaıy aralap turmaıdy. Bul talaptyń saqta­lýyn tekserý maqsatynda taıaýda qalalyq prokýratýra qyzmetkerleri 14 ýchaskelik polısııa beketi aýmaǵyndaǵy jurt arasyna suraý saldy. Sonda saýalnamaǵa qatys­qandardyń 75 paıyzǵa jýyǵy ózderimen jumys isteýge tıisti ýchaskelik polısııa ınspektoryn tanymaıtyndaryn jáne kórmegenderin aıtqan.

Qylmystyń aldyn alý men onyń jolyn kesýdegi ýchaskelik polısııa qyzmet­kerleriniń jumystaryn uıymdastyrý, profılaktıkalyq is-sharalardyń tıimdi­ligin kóterý máselesi sondyqtan da bı­ylǵy qyrkúıek aıynyń sońynda úıles­tirý keńesiniń Shıeli aýdanynda ótken kóshpeli otyrysynda naqtyly sóz boldy. Otyrysta ýchaskelik polısııa ınspektor­larynyń jumystaryna jańa serpin berilip, zań buzýshylyqtardyń aldyn alý jóninde birlesken sheshim qabyldandy.

– Endi osy áńgimeniń yńǵaıynda ózińiz dúnıege keltirgen «Kezekshi prokýror» júıesine toqtalatyn kez de kelgen sııaqty. Bizdiń paıymymyzsha, ol tap osy quqyq qorǵaý salasynda kópe-kórneý zań buzýshylyqtardyń oryn almaýy men azamattardyń quqyqta­ryn qorǵaý maqsatynda paıda bolǵan joq pa?

– Durys aıtasyz. Bárimiz úshin de azamattar tarapynan quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń ózderin negizsiz us­taıtyny, kúsh qoldanatyny, uryp-soǵa­ty­ny jáne ártúrli qınaý sharalaryn atqa­ratyny jóninde shaǵymdar aıtylyp turatyny da, bul aryzdardyń ishinara shyndyq bolyp shyǵatyny da jasyryn emes. Mine, qoǵamymyzda bolyp jatatyn osyndaı keleńsiz oqıǵalar meni kópten tolǵandyrýshy edi. Aqyrynda keńinen oılana kele, mundaı faktilerge birjola tosqaýyl qoıý, zańdylyqty nyǵaıtý, jeke adamnyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý jáne prokýrorlyq qadaǵalaý tetik­terin jetildirý maqsatynda «Polısııa­daǵy kezekshi prokýror – azamattar quqy­ǵynyń kepili» atty serpindi joba usyn­dym. Bul joba óz kezeginde basshylyq tarapynan maquldanyp, Bas Prokýrordyń bıylǵy jylǵy 30 qańtardaǵy №9 sandy buıryǵymen óndiriske endi. Sonymen bir mezgilde jobanyń erejesi de bekitildi. Al 17 aqpanda Bas prokýratýra men Ishki is­ter mınıstrliginiń «Kezekshi prokýror­lar­dyń Qazaqstan Respýblıkasy ishki ister organdarynyń kezekshi bólimderi­men ózara is-qımyl jasasý tártibi» týraly №98-birlesken buıryǵy shyǵaryldy.

Qabyldanǵan erejege sáıkes, kezekshi prokýror tájirıbeli, kásibı deńgeıi joǵa­ry, bilikti qyzmetker bolýy tıis. Joba boıynsha ishki ister organdary ǵımara­tyna jetkizilgen árbir adam kirgennen bas­tap odan shyqqansha kezekshi prokýror­dyń nemese aýmaqtyq prokýrordyń tike­leı baqylaýynda bolady. Baqylaý ishki ister organdary ǵımaratynyń kireberi­sine ornatylǵan beınekameraǵa lokaldy júıe arqyly qosylǵan qala, aýdan prokýrorlary men kezekshi prokýror kabınetin­degi elektrondy júıe arqyly júzege asyrylady. Adamnyń polısııa ǵımaratyna kirgeni men shyqqany elektrondyq júıe­de tirkelip, mártebesi anyqtalyp, kompıýterge engiziledi, prosessýaldyq normalar buzylǵan jaǵdaıda tıisti baǵdar­lama prokýror monıtoryna belgi beredi. Kezekshi prokýror óz quzyreti sheńberinde zańdylyqty qalpyna keltirip, kináli laýa­zym ıesiniń tıisti jaýapkershiligin sheshe­di. Azamattardy zańsyz ákelý, ustaý, qınaý faktilerine jol bermeý kezekshi prokýror qyzmetiniń negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady. Oǵan ýaqytsha ustaý kameralaryn, qyzmettik bólmelerdi tek­se­rip, retsiz ustalǵandardy bosatý jáne zańdylyqty ornatý úshin álginde aıtyl­ǵan erejede tıisti ókilettikter berilgen. Osy ókilettikterdi tolyq jáne tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etýi úshin kezekshi prokýror kúndelikti qyzmetinen bosatylyp, biryńǵaı ishki ister organdary ǵımaratynda bolady. Iаǵnı, ótinishpen kelgen adam ishki ister ǵımaratyndaǵy kezekshi prokýrorǵa kez kelgen ýaqytta jolyǵyp, ózin tolǵandyrǵan máselesin sol jerde sheshýge múmkindik alady. Ishki ister organdarynyń basshylyǵy bolsa, birlesken buıryqqa sáıkes, kezekshi pro­ký­rordyń qyzmettik mindetterin atqarýy­na jan-jaqty jaǵdaı jasaýǵa tıis. Atalmysh joba aldymen Astana men Almaty qalalaryndaǵy ishki ister organdarynda tájirıbelik synaqtan ótti. Synaq sol aralyqta azamattardy negizsiz ustaý, qamaý, uryp-soǵý, qınaý derekteriniń kúrt azaıyp, qylmystyq izge túsýdi zań sheńberinde júrgizýge múmkindik týǵanyn kórsetti. Aınalyp kelgende, bul halyq­tyń polısııa qyzmetkerlerine degen seni­miniń artýyna yqpal etýde. Elbasynyń quqyq qorǵaý organdary qyzmetin jetil­dirýde qoıǵan talaptary da osyǵan saıady. Osylaısha kópshiliktiń ońdy baǵasyn al­ǵan serpindi joba birden elimizdiń barlyq óńirlerindegi ishki ister organdarynyń qyzmetine engizile bastady. Kezekshi prokýror júıesi ústimizdegi jyldyń shilde aıynan beri halyq kóp keletin Qyzyl­orda qalalyq ishki ister basqarmasynda da qolǵa alyndy. Buǵan deıin serpindi joba jóninde respýblıkalyq jáne oblystyq telearnalarda birneshe ret beınesıýjetter kórsetilip, halyqqa onyń máni men maqsaty keńinen túsindirildi. Osy júıe engizilgennen keıingi 3 aı boıyna qalalyq ishki ister basqarmasynda azamattardyń bostandyǵyn shekteýge baılanysty derekter oryn alǵan joq. Bir sózben aıtqanda, joba óziniń nátıjeliligi men tıimdiligin dáleldep, polısııa qyzmetker­leri tarapynan qylmys pen quqyq bu­zý­shylyqty boldyrmaýda profılaktıkalyq mańyzy zor ekenin kórsetti.

Búgingi tańda oblystyń qalǵan aýmaq­taryndaǵy ishki ister bólimderinde osy júıeni qysqa merzimde ornalastyrý ju­mystary atqarylýda. Meniń pikirimshe, jobanyń ómirsheńdigi men ózektiligine ýaqyttyń ózi kepil bolady.

– Prokýrormen sóılesip otyryp, oǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kú­res týraly suraq qoımasaq, suhba­ty­myz jartykesh bolyp shyǵar edi. Oblysta bul salada qandaı jandy ju­mys­tar qolǵa alynýda?

– Ústimizdegi jyldyń 8 aıynda oblys­tyq prokýratýra sybaılas jemqorlyqpen kúreste, osy sanattaǵy qylmystyq ister tergeýinde zańdylyqtyń saqtalýyn qam­ta­masyz etýde aıtarlyqtaı jumystar atqardy. Buǵan osy aralyqta oblys kóleminde sybaılas jemqorlyq sıpatynda áshkerelengen qylmystar sanynyń 58-den 69-ǵa nemese 18,9 paıyzǵa óskeni dá­lel bola alady. Atalǵan qylmystyq is­ter­diń 52-si qazir aıyptaý qorytyn­dy­sy­men sotqa joldanyp, qalǵandary tergeý satysynda tur. Bulardyń ishinde aýyldyq okrýgter ákimderine, aýdandyq sottyń tóraǵasyna, oblystyq qurylys basqar­masy memlekettik satyp alý bóliminiń bastyǵyna qatysty qozǵalǵan ister sotqa joldanyp, óz sheshimderin tapty. Prokýratýra organdarynyń osy baǵytta júr­gizgen tekserýleri nátıjesinde 200-den astam zań buzýshylyq anyqtalyp, 26 laýa­zym ıesi tártiptik, 3 tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylsa, 5 qylmystyq is qozǵaldy.

Oblystaǵy sybaılas jemqorlyq sı­patyndaǵy qylmystyń basym bóligin memlekettik satyp alý salasyndaǵy óres­kel zań buzýshylyqtar quraıdy. Aıtalyq, oblystyq qurylys basqarmasynda mem­le­kettik satyp alý konkýrsyn ótkizý barysynda qyzmettik jalǵandyq jasaý men aýyr zardaptarǵa ákelip soqqan qyzmet babyn kereǵar paıdalaný deregi boıynsha eki qylmystyq is kóterildi. Osy aralyqta mynadaı da fakt oryn aldy. Oblystyq qurylys basqarmasynyń bólim bastyǵy óziniń sol tusta birqatar qylmystyq ister­ge sezikti retinde jaýap berip júr­genine qaramastan, jeke kásipkerdi mem­lekettik satyp alý konkýrsynyń jeńim­pazy etý arqyly odan 23 000 AQSh dollaryn jymqyryp qalýǵa áreket etken. Mine, qarjy polısııasynyń qyzmetker­leri ony osy qylmysy ústinde qolǵa túsirdi. Osynyń negizinde bul daýasyz qyzmetker sot úkimimen 5 jylǵa bas bostandyǵynan aıryldy. Qurylys bas­qar­masynyń endigi bir konkýrstyq komıssııasy Qarmaqshy aýdany, Tóretam ken­tindegi aýyldyq emhana nysanyn qury­lys-qurastyrý jumystaryn medısına­lyq maqsattaǵy buıymdardy ákelýge jáne medısınalyq tehnıkany ótkizýge lısenzııasy joq «Aqmeshit-Melıorator» seriktestigine berip jibergen. Basqarma komıssııasy Shıeli kentindegi aýysymyna 250 adam qabyldaıtyn emhana qurylysy jumystaryna memlekettik satyp alý konkýrsyn ótkizgende de quqyq buzýshy­lyqty qoldan jasaǵan.

Qurylys basqarmasynyń sondaı-aq memlekettik satyp alý kelisim-sharttaryn oryndaý barysynda da zań buzýshy­lyqtarǵa jıi jol beretini belgili boldy. Osyndaı olqylyq saldarynan oblystaǵy 7 mekteptiń qurylysy boıynsha bıylǵy mamyr-maýsym aılarynda atqarylǵan ju­mystarǵa tólem júrgizilmeı, kelisim-sharttaǵy 438 169 168 teńge qarjy ıgeril­meı qalǵan. Osyǵan oraı biz oblystyq ákimdikke memlekettik satyp alý shartynda kózdelgen mindetterdiń oryndalýyn qamtamasyz etpeı, jeke kásipkerlerdiń zańdy qyzmetine kedergi keltirgen, sóıtip, sybaılas jemqorlyq sıpatyndaǵy quqyq buzýshylyqqa jol bergen laýazym ıele­rine qatań tártiptik shara kórý jóninde usynys engizdik.

– Mazmundy áńgimeńiz úshin rahmet!
Áńgimelesken  Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
QYZYLORDA.