Belasqan

Senbi, 22 jeltoqsan 2012 7:19

«Jer jaralyp, sý aqqaly beri dúnıeniń talaı tylsymyna qanyqqyńyz kelse, Ońtústikke kelińiz. Ol – ashýly jatqan salqar kitap. Ne joqtyń bárin tabasyz». Bul – Ábish Kekilbaevtyń sózi. Tarıhqa júginsek, árbir qazaqtyń on ekinshi, ıa on úshinshi atasy osy ońtústiktiń topyraǵynan jaralǵan, tabany tıip, sýyn iship, aýasyn jutqan. Taǵdyr tezimen biri batysqa, endi biri soltústik pen ońtústikke údere kóshken búkil qazaqtyń qarashańyraǵy Otany – ońtústik. Osyndaı qasıetti de baı mekendi basqarǵan azamattardyń da osal bolýy múmkin emes.

Senbi, 22 jeltoqsan 2012 7:19

«Jer jaralyp, sý aqqaly beri dúnıeniń talaı tylsymyna qanyqqyńyz kelse, Ońtústikke kelińiz. Ol – ashýly jatqan salqar kitap. Ne joqtyń bárin tabasyz». Bul – Ábish Kekilbaevtyń sózi. Tarıhqa júginsek, árbir qazaqtyń on ekinshi, ıa on úshinshi atasy osy ońtústiktiń topyraǵynan jaralǵan, tabany tıip, sýyn iship, aýasyn jutqan. Taǵdyr tezimen biri batysqa, endi biri soltústik pen ońtústikke údere kóshken búkil qazaqtyń qarashańyraǵy Otany – ońtústik. Osyndaı qasıetti de baı mekendi basqarǵan azamattardyń da osal bolýy múmkin emes. Úlken oblystyń ystyq-sýyǵyna tońyp, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn kóterýdi basty nazarda ustap kele jatqan talantty basshy Asqar Myrzahmetov týraly az aıtýǵa da, kóp aıtýǵa da bolady.

Ákesi Isabek Myrzahmetov ońtústikke belgili azamat edi. Men Isekeńdi erteden biletinmin. Ol kezde pedagogıkalyq ınstıtýtta kafedra meńgerýshisi qyzmetinde edim. Bizdi «Qyzylsaı» kókónis bazasynyń dırektory Ábdimájıt Bıtabarov tanystyrǵan. Sol ýa­qyttaǵy obkomnyń birinshi hatshysy Asanbaı Asqarov bolatyn. Isekeńmen aralasatyn, úsh­tiktiń biri Ikram Adyrbekov (qazir QR Parlamenti Senatynyń komıtet tóraǵasy) ol kezde «Bórjar» sovhozynyń partorgi edi.

Ábdimájıt, Ikram jáne men Isekeńniń atshabaryndaı qasynan qalmaıtynbyz. Ol uzyn boıly, myǵym deneli, únemi kúlimdep jú­retin kisi edi. Dombyrada oınap, án aıtatyn. О́nerdi qatty qadirleıtin. Oqyǵan, toqyǵany mol, bilimdar kisi bolatyn. Ázilqoı, júregi meıirimdi, jomart jan edi. Ol kez­de sırek kezdesetin №11-11 qa­­ra «Volgasy» bolatyn. О́zi júr­gizetin. Kóbine tórt oryndyq mashınaǵa 6-7 adam minetinbiz. Toıdan qaıtqanda mindetti túrde jolda toqtap, kapottyń ústine das­tarqan jaıatyn. Álimizge qa­ramaı biz ol kezde Shymkent ob­­­lystyq partııa komıtetiniń bó­­lim meńgerýshileri Dosybaı She­rimqulov, Nýrıddın Balqııaev jáne Abylaı Tastanbekovpen aralasatynbyz. Osy kisilermen taǵdyrlas bolý óz aldyna bir sabaq. Biraq, Isekeńmen aralasýymyzdyń jó­ni bólek edi. Ol bizge úlken mek­­tep boldy. Kóp nárseni úı­ren­dik. Árıne, ulaǵatty qasıet, meıirimdi, keshirimshil, uqypty bo­lýǵa, úlkenge izet, kúndelikti ómirde taǵdyrlasqa tilektes bolý sol kisiniń qaldyrǵan murasy dep bilemin. О́kinishtisi, ómirden erte ketken eken ǵoı… Ony endi túsinip júrmiz. Al Sábıla apaı – aýzyn ashsa júregi kórinetin, úne­mi kúlip júretin, aqsary kel­­­gen áıel balasynyń sulýy. Qa­rapaıymdylyǵyn aıtsańyzshy! Kardıolog. Názik te, alyp organ­nyń mamany osyndaı bolsa kerek. «Alyp anadan týady» degen ras, Sábıla apaı dúnıege naǵyz alyptardy alyp kelgen eken, oǵan biz bárimiz kýámiz.

Bul óńir Táýelsizdikke ulttyq qadir-qasıet pen salt-sanany, birlik pen berekeni, ynsap pen ymy­rashyldyqty túıip, qattap jetkize bilýimen erekshelenedi. Týǵan tilimizdiń tazalyǵy men qunar­lylyǵyn, máıegi men mán-maǵynasyn babalar amanattaǵan kúıinde egemendi elimizdiń ur­paǵyna tabystaı alǵandyqtan da, Elbasy Nursultan Ábishuly: «Ońtústikte baq-bereke, yntymaq bolsa, memleketimizde de baq bereke, yntymaq bolady» degen edi.

Búgingi oblys basshysy taǵa­ıyndalǵan úsh jarym jyldan beri úlken jaýapkershilik pen tereń bilimpazdyqty talap etetin bul ýázıpaly laýazymdy abyroımen atqarýda. Bulaı dep senimmen aıtýymyz beker emes. Sózimizge ákimniń jyl saıynǵy esebi men oblystyń ekonomıkalyq-áleýmettik kór­­­­­set­kishiniń údemeli ósýi dálel bola alady.

«Adam maqsatyna ózin-ózi je­tildirý arqyly jetedi» degen ál-Farabı sózin boıtumar etken Asqar Isabekuly basshylyq etken úsh jylda jalpy óńirlik ónim eki esege ulǵaıyp, bıylǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,27 trıllıon teńgeden asyp otyr. Memleket basshysynyń bastamasymen qu­rylǵan «Údemeli ındýstrııalyq damý baǵdarlamasy», «Bıznestiń jol kartasy – 2020», «Jumyspen qamtý – 2020» sııaqty mańyzdy memlekettik baǵdarlamalar aıasynda atqarylyp jatqan ister óńirdiń ekonomıkasyn jyl ótken saıyn órkendetýde. «Údemeli ındýstrııaldy damý baǵdarlamasy» bastalǵan jyldary oblysta 7, ótken jyly 24, bıylǵy jyly 29 jobany iske qosý, al jalpy ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha 114 joba kartaǵa engizilip, 15 myńnan astam jańa jumys oryndarynyń ashylýy josparlanyp otyr. Shaǵyn kásipkerlik «Bıznestiń jol kartasy–2020» baǵdarlamasy boıynsha turaqty túrde jumys júrgizýde. Jyl basynan beri shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri 198,2 mlrd. teńgeniń ónimin shyǵardy.

Kókónis pen baqsha ónimderinen keńes dáýirindegi eń joǵary kór­setkishten tórt ese artyq kólemde – 2 mıllıon 300 myń tonna ónim jınalǵan.

Statıstıkalyq málimetter by­laı deıdi: ústimizdegi jyldyń segiz aıynyń qorytyndysy boıynsha oblystaǵy ónerkásip oryndarynda 279 mlrd. teńgeniń ónimi shyǵarylǵan. Ken óndirý ónerkásibinde 64,2 mlrd. teńgeniń, óndeý ónerkásibinde 187,2 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilgen. Oblys áleýmettik-ekonomıkalyq damý serpini jaǵynan el boıynsha aldyńǵy qatarda keledi.

Respýblıka Premer-Mınıstri Serik Ahmetov Ońtústik Qazaqstan ob­lysynyń 80 jyldyq saltanaty aıasynda Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵynda oblys ká­sipkerlerimen kezdesken bolatyn. Kásipkerlerge qyzmet kór­setý ortalyǵy Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń 2012 jylǵy 22 maýsymda kásipkerlikti damytý máselesi boıynsha ótken keńes barysyndaǵy tapsyrmasy aıasynda, sondaı-aq, Ońtústik Qazaqstan kásipkerleri úshin biryńǵaı keńes berýshilik jáne oqytýshylyqty uıymdastyrý úshin qurylǵan. Jurtqa jumys isteýdi úıretýden góri, jumys isteýine bóget jasa­maýdy úırený kerek dep biletin oblys ákiminiń bastamasymen qu­rylǵan kásipkerlerge qyz­met kórsetý ortalyǵyndaǵy ke­ńes­­shilerdiń kómegimen bıznestiń múm­kindikterin eseptep, ony ke­ńeıtýdi sheshe bilgen oblystyń bul jumys tájirıbesi Úkimet basshysy mindetti túrde esepke alynatynyn málimdedi.

Ár kúni ashylyp jatqan jańa óndiris oryndary, qolǵa alynǵan aýqymy úlken jobalar, baǵyty basym baǵdarlamalar – munyń barlyǵy oblys basshysynyń utym­dy uıymdastyrýshylyǵymen jasalǵan ońtústik halqynyń tá­ýelsizdik toıyna arnaǵan tartýy ári Elbasynyń tapsyrmasyn naqty is júzine asyrý mindeti.

Memleket basshysynyń eko­nomıkalyq qurylymdy ár­ta­raptandyrý maqsatynda aı­qyn­dalǵan ındýstrııalyq-ın­novasııalyq jobasy aıasynda oblysta 8 iri joba qolǵa alyndy. Atalmysh baǵytqa 55 mıllıardtan astam ınvestısııa tartý kózdelip otyr. Joba sátimen júzege assa, óńirde maqtany tereń óńdeý, odan mata men jip ıirý óndirisi damıdy. Aldaǵy 5 jylda iske asatyn ózge de jobalar, atap aıtqanda, ishki naryqtaǵy su­ranysty qanaǵattandyrýǵa ne­gizdelgen aýylsharýashylyq ónim­derin óńdeý de qarastyrylyp otyr. Oblystyń 2014 jylǵa deıingi damý josparyna sáıkes, qaıta óńdeý salasy boıynsha – 14, al kókónis ónimderin óńdeıtin 19 kásiporyn iske qosylady. Ná­tıjesinde, et pen súttiń úles sal­maǵy – 40 paıyzǵa, al kókónis kólemi 20 paıyzǵa artpaq. Aýyl sharýashylyǵyn tolyq mehanızasııalaý aldaǵy maqsatqa jetýdiń tóte joly. Al, jergilikti ǵylymı kadrlardyń básekege qabilettiligi óńir óndirisiniń turaqty damýyna sep bolady, deıdi mamandar.

Qazaqstanda buryn-sońdy bolmaǵan, óndirilmegen óndiristiń birazy qazirgi tańda bizde jasalyp, elde ómiri bolmaǵan ónimder Shymkentten shyǵyp jatyr. Buryn qazaqtyń tisi bata bermeıtin qıyn tehnologııany, tehnıkany qazaq balalary meńgerip, jumysty bir kisideı úıirip júr. Shymkentten shyqqan ónim otandyq taýardyń kólemin keńeıtip, «Qazaqstanda jasalǵan» degen taýarǵa aınalary­na senimimiz mol.

«Nursát» shaǵyn aýdanyndaǵy oblystyq balalar aýrýhanasy – Qazaqstandaǵy eń úlken balalar aýrýhanasy. 2011 jyly 5 naýryzda Elbasy ózi kelgende osy emhanany ashyp bergen bolatyn. Aýrýhana 10 gektar jerge ornalasqan. Sońǵy segiz aıda balalarǵa 141 operasııa jasalypty. Tek Ońtústik Qazaqstan oblysy ǵana emes, sonymen qatar, Qyzylorda men Jambyl oblystaryna da óńirlik qyzmet kórsetedi.

Búginde tek eńbekpen ǵana je­mis ónetinin biletin árbir sharýa adal eńbekpen kún kórýdiń jolyna kirisken. Búgingi kúni maq­tashylardyń qajyrly eńbeginiń arqasynda 241,8 myń tonna maqta shıkizaty terilip, bıylǵy jyly aýdanǵa berilgen 238,0 myń tonna maqta shıkizatyn daıyndaý tapsyrmasy artyǵymen oryndaldy. Onyń ishinde 38,6 myń tonnasy kombaındarmen terilip, jalpy, jınalǵan ónimniń 16,0 paıyzyn qurap otyr. Maqtaaral aýdany boıynsha gektaryna 28 sentnerden ónim alyndy. Osynaý tolaǵaı tabys kúz jáne qys aılarynyń tabıǵı qolaısyzdyǵyna qaramastan, tynbaı eńbek etken dıqandardyń qajyrly eńbeginiń arqasy dep bilgen abzal.

Sońǵy jyldary ońtústikte jumyssyzdyq  azaıdy. «Ju­myspen qamtý-2020» baǵ­darlamasynyń oryndalýyna sáıkes 90 myńnan astam jańa jumys oryndary ashylyp, ob­lystyń 5358 turǵyny turaqty jumys ornyna ornalasty.

Kóksaraı sý rettegishi bú­kil elimizdi kórshi memleket­ter­ge táýeldilikten, al Ońtús­tik Qazaqstan, Qyzylorda ob­lys­tarynyń birqatar aýdan­darynyń turǵyndaryn kóktemde sý basý qaýpinen qutqardy.

Bireý biler, bireý bilmes. Jyl saıyn «kóktem keldi» degenshe, Qyrǵyzstan men kórshi О́zbekstanǵa jalynatynbyz. Muny nesine jasyramyz? El ekonomıkasy nyǵaıyp, qabyrǵamyz qataıǵan soń Kóksaraı sý ret­tegishin salý kerek boldy. Pikir ekige jarylyp bara jatqan tusta Elbasy «Kóksaraı salynsyn!» dep kesimdi, shuǵyl sheshim qabyldady. Bul ınvestısııalyq jobanyń durystyǵyn ýaqyt dáleldep úlgerdi. Syrdarııanyń tosyn minezinen shoshyp oıanatyn júzdegen myń adamnyń túngi uıqysy tynyshtaldy. Aýyl halqy malyn darııa jaǵasyndaǵy toǵaıǵa emin-erkin jaıyp jiberetin boldy.

Kóksaraı salynǵan Oń­tús­tik Qazaqstan oblysy, Arys aýda­nynyń aýmaǵynda san myńdaǵan gektar jer kókmaısaǵa aınaldy. Jınap alynǵan telegeı teńiz artyq sý rettegishten qaıtadan darııaǵa jiberilgen soń arystyqtar balyqqa qarq bolyp qaldy. Adam da, mal da toıynyp jatyr. Muny aıtasyz, buryn bul aımaqqa kelip kórmegen ań men qustar paıda boldy. Qaz qańqyldap, shaǵala ushyp júr. El Kóksaraı úshin Elbasymyzǵa sheksiz alǵystaryn aıtty. Oń­tústik Qazaqstan ob­lysynyń ekonomıkalyq damý baǵyty jańa turpatqa ıe boldy.

Asqar Myrzahmetov ákimdik qyzmetke kelgennen beri boı kótergen, qalamyzdyń ásemdigin kórkeıtken ǵımarattar basshynyń estetıkalyq talǵamyn tanytyp qana qoımaı, elge, jerge degen mahabbatyn da aıqyndaıdy. Qajymuqan atyndaǵy ortalyq stadıon mańynan boı kótergen ortalyq sý-sport kesheni, sportshylar alleıasy, «Táýelsizdik» saıabaǵy, «Memlekettik rámizder» alańy, Ordabasy alańyndaǵy «Otan-Ana» táýelsizdik monýmenti, Báıdibek baba eskertkishi, «Oń­tústik sırk», Dańq memorıaly, Abaı murajaıy, «Shámshi álemi» gúlzary syndy Shymkenttiń shyraıly oryndary oblysymyzdyń ajaryn ashyp, kóriktendire túsken.

Abyroı, yntymaq birliktiń bar jerinde ǵana júretinin jaqsy biletin Asqar Isabekuly oblysta «Yrys aldy – yntymaq» uıymyn qurdy. Jyl saıyn dástúrli túr­de Naýryz merekesi men Ata Za­ńymyzdyń kúnine oraı ótkizilip turatyn bul is-shara kópultty oblys hal­qynyń myzǵymas birligi men tatýlyǵyna aıtarlyqtaı qyzmet etip keledi. Ata-babasynyń atyna meshit pen eskertkish salýdyń da urpaq tárbıesi úshin keıde keri áser etetinin baspasózde taısalmaı aıtyp, onyń ornyna mektep pen balabaqsha, dárigerlik emhanalar salý qajettigin kótergen de búgingi oblys ákimi Myrzahmetov bolatyn.

«Tirlik basqa bolsa da – tilek bir, bilek basqa bolsa da – júrek bir» degen Báıdibek baba sózin jadymyzda ustaǵanymyz abzal. Birligi jaraspaǵan eldiń berekesi ketedi.

Búginde birlik pen yntymaqtyń mekenine aınalǵan ońtústik óńiri jyl ótken saıyn kórkeıip, kemeldenýde. Oblys ekonomıkasy órge basyp keledi. Birqatar mańyzdy baǵyttar boıynsha respýblıkada joǵarǵy kórsetkishterge qol jetkizdi. Halyqtyń ál-aýqaty jaqsardy. Olaı bolsa, bizdegi jasampaz jetistikter árbirimiz úshin erekshe qýanysh. Biz bas­ty baılyǵymyz – azamattyq ta­týlyq pen etnosaralyq birlikti saqtaýǵa, dostyq pen kelisim dás­túrlerin bolashaq urpaqtyń boıyna darytýǵa tıispiz. «Bulaqty bolsa kól semiredi, Yntymaqty bolsa el semiredi». Tatý elge ty­nyshtyq pen toqshylyqty násip etýdi basty maqsat tutatyn oblys basshysynyń árbir bastamasyna qoldaý, ár isine demeý kórsetý – ońtústiktiń barlyq azamatyna ortaq paryz. El basqaryp otyrǵan basshynyń baǵdarshamy – Elbasynyń qoıǵan talap-tilekteri, al osy maqsat-mindetterdi oryndaý eldigimiz ben birligimizdiń jemisi. Oblysymyzdyń órkendeýi – barshamyzǵa ortaq is.

Ońalbaı AIаShEV,

Ońtústik Qazaqstan memlekettik

pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory,

pedagogıka ǵylymdarynyń doktory.