Onlaın daýys berý jergilikti bılikti baǵalaýdyń tıimdi tetigi bola ma?

Ýaqyt talabyna saı eldiń saıası-qo­ǵam­dyq ómirin ilge­ri­letý, ekonomıkalyq refor­malar­dy tabysty ári júıeli túrde júze­ge asyrý, turaqtylyq pen or­nyqty damý­dy qamtamasyz etý isinde jergilikti bılik or­gan­­daryna júkteletin mindet aý­qymdy. Son­dyqtan onyń ju­my­synyń tıimdi bolýy óte ma­ńyzdy. О́ıtkeni Pre­zıdent pen Úkimettiń óńirlerdegi ókildigi sanalatyn, zań­na­malarǵa sáıkes basqarý óki­lettigi bar jer­gilikti atqarýshy bılik memlekettik saıa­sattyń iske asyrylýyna, tıisti aımaqty eko­nomıkalyq-áleýmettik jaǵynan damytý ju­mys­taryna jaýapty. Árıne jergilikti bılik organdary bul jaýapkershilik júgin óz deń­geıinde kó­terip, moınyndaǵy mindetin abyroı­men oryn­daý úshin birinshi kezekte ha­lyq­tyń senimine ıe bola bilýi kerek. Al jurt­­shylyqtyń senimin ıelený ońaı sharýa emes...

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda «Jer­gi­likti bılik turǵyndar úshin ár­daıym ashyq bolýy tıis. Bul aksıo­ma áli de búgingi kúnniń shyn­dyǵyna aınalmaı otyr», degen sóziniń astarynda ashy shyn­dyq jatyr. Muny jergilikti atqa­rýshy bılikke qarata dóp aıtyl­ǵan syn dep te qarastyrýǵa bolady.

Jergilikti basqarý organ­dary­nyń halyq aldynda ashyq bolý talaby búgin ǵana aıtylyp otyrǵan joq. Buǵan deıin de ta­laı ret qozǵalǵan, bıik minber­lerde, túrli deńgeıli talqylaý alań­darynda sóz bolǵan másele. О́ki­nishke qaraı, ashyqtyq Pre­zı­dent aıtqandaı, búgingi kúnniń shyndyǵyna aınalmaı keledi.

Ras, jergilikti bılik júıe­sin­de óz qyzmetine adal, istiń kózin taba biletin, uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary, turǵyndarmen til tabysyp jumys istep júrgen azamattar barshylyq. Olardyń eńbegin eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Biraq salaǵa kir keltirip, jaǵymsyz kózqaras týdyryp, zańsyz is-áreketteri arqyly kózge túsip júrgender men ózin ha­lyqtyń qyzmetshisi emes, bı­leý­shisi retinde sezinetin ta­laı­lar el senimine nuqsan kel­ti­rip, jergilikti bılik organdaryna degen kúdikti qoıýlata túsýde. Al el ishinde jergilikti basqarý oryn­daryna degen jaǵymsyz túsi­niktiń qalyptasýy basqasyn bylaı qoıǵanda, álgi adal qyz­met­­shilerdiń eńbekke yntasyn kemi­­tip, qulshynysyn azaıtady. Keri tartady.

Negizinde, qoǵamda ornyqqan jal­py­lama jaǵymsyz túsinikti ydy­ratý qıyn. Jaqsy atqa­ryl­ǵan jumystar da sol ja­ǵymsyz kózqarastyń tasasynda qalyp qoıa­dy. Sondyqtan jalpylama baǵalaýdan jekeleı naqty baǵa­laýǵa ıek artý qajet-aq. Osy oraıda Memleket basshysy Q.Toqaev óz Joldaýynda qanat­qaqty joba retinde tur­ǵyn­dar tarapynan jergilikti bılik jumysynyń tıimdiligin baǵa­laý júıesin engizý qajet dep esepteıtinin aıta kelip: «My­sa­ly, eger saýaldama nemese onlaın-daýys berý nátıjesinde tur­ǵyndardyń 30 paıyzynan asta­my qala nemese aýyl ákiminiń ju­mysyn tıimsiz dep eseptese, bul Prezıdent Ákimshiliginiń arnaıy komıssııa quryp, týyndaǵan má­seleni zertteýine jáne tıisti usy­nym engizýine negiz bola alady», dedi.

Qala nemese aýyl ákimderiniń ju­mysy turǵyndar tarapynan saýaldama nemese onlaın-da­ýys berý arqyly baǵalanar bolsa, jergilikti atqarýshy bı­lik tizginin ustap otyrǵan aza­mat­tardyń el aldyndaǵy jaýap­ker­shiligi artyp, halyqpen etene jaqyn, ashyq bolýǵa umtylady. Sondaı-aq olar óz qaraýyndaǵy bıýdjetke qosymsha tabys áke­lý­ge qulyqty bolyp, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa erik-jige­rin aıamaıdy.

Osy arada toqtala keter jaıt, jer­­gi­likti bılik júıesiniń tıim­­diligin ba­ǵa­laý tásilderiniń shy­naıy bolýy ma­ńyzdy. Bul jerde saýaldama, onlaın-daýys berý sharalaryn ádil ótkizýdi, nátı­je­si burmalanbaýyn qamtamasyz etý kerek. Eger baǵalaýdyń atal­ǵan tá­silderi kim kóringenniń qol­jaý­lyǵyna aınalyp ketse, py­syq­aılardyń aty ozyp shyǵa ke­le­tini sózsiz. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta jergilikti bılik organda­ry jumysynyń tıimdiligin baǵa­laý isi naqty qolǵa alynsa, onda onyń ustyny berik, eshkim qol­jaý­lyq ete almaıtyn senimdi mehanızmi bolǵany jón.

Jalpy, jergilikti bılik organdary jumysynyń tıimdiligin turǵyndarǵa baǵalatý – qala nemese aýyl ákimderiniń qyzmetin tarazylaý. Bul jobany al­da­ǵy ýaqytta bolýy yqtımal jer­gi­likti ákimderdi saılaý úderisine qaraı ja­sal­ǵan qadam dep te qarastyrýǵa bolatyndaı.

Jergilikti bıliktiń qyzmetin jan­­dandyrýda azamattyq qoǵam­nyń bel­sen­di­ligi de óte qajet. Ákimshilik-aýmaqtyq bólinis aýma­ǵynda turatyn halyq, ıaǵnı jergilikti qoǵamdastyq pen jer­gilikti atqarýshy organdar ara­syn­­daǵy baılanysty nyǵaıtýda tur­ǵyndardyń zań sheńberindegi ta­lapshyldyǵy basqarý júıesi ókil­deriniń ashyqtyqqa barýyna bel­gili bir deńgeıde áser etedi dep oılaı­myz.

Búginde sybaılas jemqorlyq dertinen jergilikti bılik ókil­deriniń ada emestigi bel­gi­li. Bul sózimizdi rastaıtyn dálel­der jetkilikti. Quqyq qorǵaý qyz­metkerlerine ustalǵan aýyl ákimderiniń basym bóligi negi­zi­nen bıýdjettik mekemelerge bólin­gen qarjyǵa zańsyz qol salý, jer telimin bólýge qatysty qyl­mys­tyq shema qurý, qyzmetin asyra paıdalaný arqyly para alý, óziniń keıbir jónsiz áreketterin jasyryp, jazadan qutylý úshin para usyný sekildi máselelerde sybaılas jemqorlyqqa barǵan. Bul arada aıtpaǵymyz, saladaǵy sybaılas jemqorlyqpen kúresti údetpeı jergilikti atqarýshy bılik organdary jumysynyń tıimdiligin arttyrý qıyn. Zańsyz is-áreketter oryn alǵan jerde ashyqtyq, shynaıy eseptilik bola qoımaıdy...

Jalpy, memleket óńirlerdi qol­daý baǵytynda aýqymdy joba­lardy júzege asyryp jatyr. Máselen, 2018 jyldyń qańtarynan bastap halyq sany 2 myńnan asatyn eldi mekenderde tórtinshi deńgeıli bıýdjet engizildi. Al 2020 jyly atalǵan norma barlyq eldi mekenderde kúshine enetin kórinedi. Bul tetiktiń qandaı nátıje kórsetetini aldaǵy ýaqyttyń enshisinde. Desek te atalǵan joba jergilikti bılik organdary jumysynyń tıimdiligin arttyrý baǵytynda jasalǵan mańyzdy qadam bolǵany ras. Bul – óńirlerdiń áleýetin arttyrýǵa da óz septigin tıgizetin joba. Osy jáne basqa da aýqymdy jobalar memleket tarapynan jergilikti bılik júıesin ýaqyt talabyna saı ilgeriletýge basa nazar aýdarylyp otyrǵanyn kórsetse kerek. О́z kezeginde jergilikti bılik úshin memlekettik qoldaýdy tıimdi paıdalaný asa mańyzdy.

Qoryta aıtqanda, óńirlerdiń ále­ýe­tin kóterýde jergilikti atqarýshy bılikten serpindi jumys talap etiledi. Bul talap údesinen shyǵý jergilikti bıliktiń bas­ty mindeti.