Biz elordalyq zııaly qaýym ókilderiniń kópshiligin eń alǵash osy ortalyqtan kórdik. Munda memlekettik dárejedegi iri jıyndardan bastap aqyn-jazýshylardyń, ǵalymdardyń, ánshiler men jyrshylardyń keshteri, sýretshilerdiń kórmeleri uıymdastyrylatyn. Biraq, bir qyzyǵy, sol keshterdiń kóbinde qalamgerler qaýymynyń qaımaǵy buzylmaı, bir qatarǵa kep jaıǵasar edi. Aldymen kesh ıesiniń ereksheligin bir aıtyp ótip, sońynan eldik múddege aýysatyn, sóıtip qulaǵyńnyń quryshyn qandyratyn telegeı teńiz áńgimelerdiń sońy elordany kórkeıtýge kelip tirelip jatatyn. Mádenıet ortalyǵynyń sahnasyna kóterilgen sheshenniń arasynda osaly joq-tyn. Olardy tyńdap otyratyn kórermenderdiń de rýhanı álemge degen qyzyǵýshylyǵy men suranysy basym túsip jatatyn. Solaısha qalamger men oqyrmannyń arasynda onlaın emes, «jandy baılanys» ornaǵanyna talaı ret kýá bolǵanbyz.
Ábish Kekilbaıuly, Aqseleý Seıdimbek, Farıza Ońǵarsyn, Rymǵalı Nurǵalı, Kákimbek Salyqov, Tólen Ábdik, Álibek Asqar, Qoıshyǵara Salǵara, Dúkenbaı Dosjan, Nurǵoja Oraz... Bul tizimdi taǵy da jalǵaı berýge bolady. Bir ókinishtisi, alǵashqylardyń qatarynda elordaǵa qonys aýdaryp, osynda shyǵarmashylyqtaryn shyńdaǵan, ádebı-mádenı ortalardyń negizin qalaǵan, sońdarynan ergen izbasarlaryna qamqorlyq kórsetken aǵa býyn qalamgerlerdiń kópshiligi qazir aramyzda joq. Aıaýly beıneleri saǵynyshqa aınalyp, alystap ketti. Olar endi sahnaǵa shyǵyp eldik murat, ulttyq múdde, otanshyldyq týraly oılaryn ortaǵa salmaıdy, «el ordasyn mádenı astanaǵa aınaldyrý kerek» dep aqyl aıtpaıdy, eshkimniń shyǵarmashylyǵyn talqylamaıdy, óleń oqymaıdy. О́leń demekshi, birde naǵyz qara sózdiń qaımaǵyn qalqyǵan sheshen Aqseleý Seıdimbek óleń oqydy. Talaı jerde, talaılardyń óziniń bolsyn, ózgeniń bolsyn óleńin oqyǵanyn kórip júrmiz ǵoı, biraq sol kisiniń dál sol joly sahnada: «Áli talaı kóktemderge qonǵym bar. Áli talaı keledi ándi tyńdaǵym. Nege maǵan sonsha qatal boldyńdar. Jyldarym», dep tip-tik qalpynda muńaıyp turǵan beınesi, qońyr daýsy kókeıimizde qaldy.
* * *
Elorda jaıly osy ýaqytqa deıin jazylǵan shyǵarmalardy jınaqtasa, kem degende bes tom bolatyn shyǵar. Onyń ishinde óleń-jyrlardyń úles salmaǵy kóbirek ekenine bás tigemiz. Aqynjandy halyqpyz ǵoı, qara sózden góri óleń sózdi ishimiz qalap turady. Jyl saıyn elordanyń qurmetine arnaıy uıymdastyrylyp kelgen músháıralarda da óleńderdiń salmaǵy basym túsip jatty. Jalpy, bilýimshe, astanaǵa óleń arnamaǵan aqyn kemde-kem. Bir óleńmen shektelgenderi bar, sondaı-aq poema, ballada, óleńder sıklin arnaǵan aqyndar da bar. Olar solaısha el ordasynyń kórkem ádebıettegi obrazyn qalyptastyrdy. О́z basymyz jańa astanany jyrlaýda erekshe kózge túsken aqyndar dep Kákimbek Salyqov pen Nesipbek Aıtulyn atar edik.
Aqmola mańyn, osyndaǵy tarıhı tulǵalardy, kózi tiri ataqty adamdardy, jańa astanany jyrlaýda, menińshe, marqum Kákimbek aqynnyń aldyna eshkim shyqqan joq sııaqty. Ol tipti qalada jańadan boı kótergen «Qazaq eli» monýmentine, Beıbitshilik pen kelisim saraıyna, «Áziret sultan» meshitine, «Han shatyrǵa», «Máńgilik el» qaqpasyna, «Astana opera» saraıyna, Aqordaǵa jeke-jeke jyr arnap, olardy eldiń jeti keremetine teńegeni esimizde. Sondaı-aq onyń kózi tirisinde tek qana Astana týraly óleńderi toptastyrylǵan «Astana – eldiń ajary» atty kitaby da jaryq kórdi. Sol kitaptaǵy bir óleńinde aqyn astanany Azııanyń arý qyzyna teńeıdi.
«Aı qabaq, jaıma shýaq
júzi qandaı.
Aq gúldeı súıgiń keler
úzip almaı.
Astana – Azııanyń
jas qalasy,
Ajaryn kórgen adam
qyzyǵardaı»,
– dep bastalatyn óleń joldarynda «Esildiń jaǵalaýyn jarqyratqan, Aqqýdyń uıasyndaı ásem qala», «Boı jazǵan Saryarqanyń samalynda. Astana – Azııanyń arý qyzy» deıtin sátti teńeýler barshylyq. Negizi Kákimbek aqynnyń jańa astana jaıly jyrlaryn oqıtyn bolsańyz, qalaı bolǵanda da olardyń shyn tebirenisten týǵan óleńder ekenin túsiner edińiz.
Aqyn Nesipbek Aıtulynyń elordaǵa tikeleı qatysty úsh poemasy bar. Olar – «Aqmola shaıqasy», «Jer – jannan qymbat» jáne «Báıterek» poemalary. Sonyń ishinde kópshilik jańa astananyń dáýleti men sáýletin keskindegen «Báıterek» poemasynan kóbirek habardar. «Báıterek» aqynnyń jyrlaýynda tek astananyń emes, táýelsizdigimizdiń sımvoly. Jańa astanamen jańa dáýirge qadam basqan qazaq eliniń erkindigin, táýelsizdigin, osy jolda ter tókken tulǵalardy aıshyqtaǵan poemanyń tili shuraıly, mazmuny tereń. Bul tek shattyq jyry emes, aqynnyń el erteńine degen alań kóńilin de tanýǵa bolatyndaı. «Tirshilik túzegende kórkin jańa. Surapyl soqpasa eken tolqyn jara. Armysyń, azattyqtyń Astanasy – Talpynǵan armanyna erkin qala!», dep jyrlaǵan aqyn oqyrmandaryn «Týyńdaı qanat kergen jeldi kúngi, Tanytty keń álemge teńdigińdi. Turǵanda Báıteregiń kókke shyrqap, Ustaı bil asqaqtatyp Eldigińdi», degen joldarmen jigerlendiredi.
Jalpy, bizdiń maqsatymyz – bul poemany taldaý emes. Tek elordany jyrǵa qosýda aqyndardyń kemdigi bolmaǵanyn aıtý. Sonyń ishinde jarqyraı kózge túsken qos aqyn jaıly az bolsa da jazba arnaýdy jón sanadyq.
