Ári qaraı eptep tereńdep kórsek: ǵalamda jan sany 946 myń (850 myńy Daǵystanda turady) avar deıtin halyq bar. Imam Shámil men Rasýl Ǵamzatov osy halyqtyń uldary. Osylardan 42 Olımpıada jáne álem chempıondary shyqqan eken. Bergi jaǵyn ǵana sýyrtpaqtap aıtsaq: Hadjymurad Mogomedov (erkin kúres, Atlanta – 1996), Sagıd Murtazalıev (erkin kúres, Sıdneı-2000), Máýlet Batyrov (erkin kúres, Afına – 2004, Beıjiń – 2008) Olımpıada jeńimpazy atanypty. Buǵan álemniń kóp márte chempıony Alı Alıevti qosyp qoıyńyz.
Al bar-joǵy 431 myń qumyqtan: tek qana bir erkin kúres túrinen Olımpıada chempıondary men júldegerleri – Saıpýlla Absaıtov, Magomed-Gasan Abýshev, Rasýl Battalov, Ilıas Bekbýlatov, Bahtııar Ahmetov, álem jáne Eýropa chempıondary men júldegerleri – Nasrýlla Nasrýllaev, Narıman Israpılov, Murad Ramazanov shyqsa, barlyq kúres túrleri boıynsha 17 balýan Olımpıada jáne álem chempıony atanypty.
Legzınder bolsa 385 myń adamdy qurap otyr. Bizge qaraǵanda jan sany 26 ese az. Al balýandarynyń nátıjesi bizden kem emes. Dzıýdodan álem chempıony Sadır Aıvazov, Telman Kýrbanov jáne táýelsiz Ázerbaıjan (osy eldiń atynan kúresken) tarıhynda tuńǵysh Olımpıada jeńimpazy bolǵan Nazım Kýrbanov bar. Sambodan álem chempıony atanǵan: Eldar Alıev, Nazır Mamedalıev, Islam Mamedov. Erkin kúresten álemniń eki dúrkin jeńimpazy Rýslan Ashýralıev, t.b. kete beredi.
Taýlyqtardyń quramyndaǵy darǵyndar sany 490,4 myń adamdy qurasa, 14 jigiti árqıly kúres túrlerinen Olıpıada jáne álem, Eýropa chempıony atanyp úlgeripti. Atap aıtqanda, 1995 jyly álemniń eń úzdik balýany ataǵyna ıe bolǵan, erkin kúresten álemniń eki dúrkin jeńimpazy, Eýropanyń 4 dúrkin chempıony Magomed Azızov, Eýropa chempıony Alı Isaev, Álem kýbogynyń eki márte ıegeri Rýslan Karaev, Eýropanyń eki márte jeńimpazy, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Býzaı Ibragımov, t.b.
Daǵystannyń quramyna kiretin joǵarydaǵy tórt halyqtan basqa: noǵaı (40,4 myń), lak (161 myń), tabasaran (118 myń), agýl (28 myń), sahýr (9,8 myń), tat (0,2 myń)... t.b. jurttardyń ulandary da qashannan beri tý ustap, tulpar minip úırengen. Atap aıtqanda, erkin kúresten Olımpıada chempıony Shırvanı Muradov (lak), Olımpıadanyń kúmis júldegeri Nası Býlgaev (agýl), dzıýdodan Álem kýbogynyń ıegeri Kamal Han-Magomedov (tabasaran) jáne 2002 jyly fýtboldan ótken álem birinshiliginde «Altyn gol» soǵyp, túrik quramasyn qola medalǵa jetkizgen Ilhan Mansyz (noǵaı), t.b.
Joǵarydaǵy ult-ulystar sııaqty Daǵystannyń quramynda bolmasa da, jalpy taýlyqtar deıtin atqa ıe qabardın-balqar (545 myń), adygeı (128,5 myń), osetınderdiń (516 myń) sportta jetken jetistikteri bizdi on oraıdy. 128 myń adygeıdiń 48 ulany sambo, erkin kúres, grek-rım, dzıýdodan Olımpıada, álem, Eýropa chempıony nemese júldegeri (álem, Eýropa kýbogynyń ıegerleri) atanyp úlgergen eken. Jetistiktiń basy 1948 jyly Olımpıadanyń jeńis tuǵyryna kóterilgen Gýshe Iаshardan bastalsa, ári qaraı Atalaı Mahmud, Arambaı Emıj, Aslanbek Hýshtov, t.b. kete beredi.
Al álemde jarty-aq mıllıon osetınniń jetistigi adygeılerden kem túspeıdi. Erkin kúresten álemniń tórt dúrkin chempıony Besık Kýdýhov, eki dúrkin chempıony Taımýraz Dzgoev, Olımpıadanyń eki dúrkin jeńimpazy Soslan Andıev, úsh dúrkin chempıony Artýr Taımazov (О́zbekstan atynan kúresken), álem jáne Eýropa chempıondary: Ibragım Aldatov, Iý.Gýsov, Alan Dýdaev, Aravat Sabeev, Irbek Farnıev... t.b.
Qabardın-balqar baýyrlarymyzdyń da onshaqty jigiti kúreste álemdik deńgeıge kóterilgen eken. Atap aıtqanda, Bılıal Mahov, Mýlıd Lampejev, Anzor Ýrıshev, Alekseı Kazıev, Arsen Maırov, Rasýl Mashezov...
Osy oraıda, «taýlyqtar nege myqty» degen suraq týary anyq? Árıne, buǵan óz tarapymyzdan da jaýap berýge bolar edi. Biraq elimizge tanymal bapker mamandar jáne sport salasyn zerttep jazyp júrgen qalamger-jýrnalıster ne aıtar eken?!
