Qyzyq bolǵanda shashasyna shań juqpaıtyn jelaıaq qyzdyń boıy bar-joǵy 1,52 metr ǵana. Salmaǵy – 52 kılo. Alǵash 2008 jyly Beıjiń Olımpıadasynda 100 metrde top jaryp, uly dúbirden olja salǵan ıamaıkalyq retinde tarıhta qalsa, bul jetistigin 2012 jyly London tórinde taǵy qaıtalady. Qysqasy Olımpıada tarıhynda qatarynan eki dúrkin bıik belesti baǵyndyrǵan áıel zaty. Mundaı jetistik budan buryn amerıkalyq qara násildi qyzdardyń ǵana peshenesine jazylyp kelgen-tin.
* * *
Sonymen Shellı 1986 jyly 27 aqpanda Iаmaıkanyń bas qalasy Kıngston qalasynda joq-jitikter meken etetin aýdanda dúnıege kelipti. Bul aýdan negizinen nashaqorlar men buzaqylardyń mekeni retinde tanymal. Anasy Maksına kósheniń usaq-túıek saýdasymen aınalysyp, sonyń tapqan-taıanǵanyn talǵajaý etip eseıgen. Joqshylyqtyń kesirinen kishkentaı Shellıde jibi túzý aıaqkıim de bolmaǵan. Qarshadaıynan jalań aıaq jortyp úırengen. Anasy jas kezinde kóp-kórim sportshy bolǵan kórinedi. О́ıtkeni jelaıaq qyz boıyndaǵy tamasha óner naǵashy jurtynan daryǵanyn aıtypty.
Kishkentaı Shellı 10 jasynda, ıaǵnı mektep qabyrǵasynda júrip jeńil atletıkamen shuǵyldanýdy bastaǵan. Joǵary synypqa barǵanda qysqa qashyqtyqta aldyna jan salmaıtyn jelaıaq atanyp úlgeredi. Alǵash ret 2005 jyly Karıb teńizi aımaǵy elderiniń «Karıfta» atty sporttyq oıyndaryna qatysyp, qola medal alady.
Odan keıingi úlken jetistigi – 2007 jyly Japonııanyń Osaka qalasynda ótken álem chempıonatynda 4h100 metrlik estafeta jolynda jarysyp, kúmis medal alǵany bar. Kelesi jyly, ıaǵnı 2008-de óz eliniń birinshiliginde top jaryp qana qoımaı, 100 metr qashyqtyqty 10.82 sekýndta júgirip ótip, jańa nátıje tirketti. Bul alda bolatyn Beıjiń Olımpıadasynda medal alýǵa tolyq múmkindik beretin jaǵdaıat edi. Biraq «aýyldaǵynyń aýzy sasyq» degendeı, Shellıdiń otandastary jelaıaq qyzdyń joǵarydaǵy jetistigin kezdeısoqtyqqa balady. Sebebi qyzdyń quıtaqandaı poshymy «qoıannyń túrine qarap, qaljasynan túńil» degenge saıatyn edi. Onyń ber jaǵynda Olımpııa oıyndaryna (Beıjiń) irikteý kezinde alǵashqy eki kezeńde tynysy tarylyp, adymy ashylmaı pushaıman bolmasy bar ma. Qudaı qoldap, sońǵy týrda jarq etip shyǵa keldi.
Qysqasy, ataqty jelaıaq apaılary Sheron Sımpson men Kerron Stıýarttardy artqa tastap, 100 metrdi 10.78 sekýndta baǵyndyrdy. Joǵarydaǵy apaılary 10.98 sekýnd nátıje kórsetip, quıtaqandaı qyzdan qalyp qoıdy.
Bir jyl buryn Kerron Stıýart hanym álem birinshiliginde 100 metr qashyqtyqty 10.75 sekýndta júgirip ótip, álemdik rekord jasaǵan bolatyn. Bul nátıje dúnıejúzilik áıel jeńil atletteri arasynda sońǵy 9 jylda alǵash tirkelgen jetistik edi. Kerronnyń bul rekordyn bir jylǵa jetkizbeı quıtaqandaı Shellı buzyp, jańa rekord – 10.73-ti (sekýnd) tirketti. Onymen qoımaı, Shellı álem birinshiliginde qatarynan eki dúrkin jeńiske jetken ǵalamdaǵy ekinshi áıel sportshy retinde tarıhta qaldy. Sondaı-aq 4h100 metrlik estafetada jeńiske jetken ıamaıkalyq arýlar álemde aldaryna jan salmaıtyn júırikter ekenin dúnıe júzine áıgiledi.
Bir qyzyǵy, Beıjiń tórinde osy ıamaıkalyq úsh arý 100 metrlik jarys jolynda quıryq tistesip máre syzyǵyn irkes-tirkes qıyp ótti. Altyn, kúmis, qola medaldardy moıyndaryna taǵyp, jeńis tuǵyrynda saıran salyp turǵan ıamaıkalyq qyzdardy sportsúıer qaýym áli umyta qoımaǵan shyǵar. Basqasy basqa, bir memlekettiń baıraǵy bir jolda (birinshi, ekinshi, úshinshi oryndar úshin) qatar kóterilýi ómirde qaıtalana bermeıtin keremet qubylys.
* * *
Beıjińdegi jetistiginen keıin 2009 jyldyń basynda Shellı Freızer aýyr jaraqat alyp, uzaq emdeldi. Ony 2010 jyly Iаmaıka «Úzdik sportshy» dep jarııalady. IAAF bolsa, «Jyldyń úzdik áıel sportshysy» atandyrdy.
Jaraqatynan jazylý úshin qymbat dári-dármek qoldandy. Osy dárilerdiń kesirinen 2010 jyly Shanhaı qalasynda ótken jarysta jelaıaq qyzdyń qan quramynan qoldanýǵa bolmaıtyn pereparat tabylyp, 6 aı merzimmen jarystarǵa qatysý erkinen aıyryldy. Osy oqıǵa týraly ózi «Dárigerdiń keńesin qabyldaýdan keıin týyndaǵan jaǵdaı bul, óte ókinishti» degen eken.
Sporttan shettetilgen alty aıda jelaıaq qyz jeke ómirin retteýmen aınalysty. Kóp ýaqyt dostasqan jigiti Jeıson Praıspen otaý qurýǵa sheshim qabyldap, 2011 jyly qańtar aıynda toıyn ótkizdi. Osy jyly ótken álem birinshiliginde daıyndyǵy durys bolmady. О́z tobynda dara shyqqanymen, fınaldyq jarysta medal buıyrmady. Onyń syrtynda 4h100 metrlik estafetada amerıkalyqtardan qalyp qoıdy.
Bul keleńsizdikter Shellıge ómirlik sabaq boldy. Alda bolatyn London Olımpıadasynda mundaı qatelikke boı aldyrmaýǵa tyrysty. Bir jyl barlyq oıyn-toıdy jıyp qoıyp, jattyǵýǵa kiristi.
Nátıje jaman emes, uly dúbirge irikteý jarysynda 100 metrdi 10.70 sekýndta júgirip ótip, jeke rekordyn jańartty. Al London tórinde 100 metrdi 10.75 sekýndta baǵyndyryp, eki dúrkin Olımpıada chempıony atandy. Odan keıin 200 metrge jarysyp 22.09 sekýnd kórsetkishpen kúmis medalǵa qol jetkizdi. Al olımpıadalyq 4h100 estafetada AQSh qyzdaryna jol berip qoıdy.
Shellıdiń juldyzdy jyldary áli alda edi. Aıtalyq, 2013 jyly tamyz aıynda Máskeýde ótken álem chempıonatynda ol 100 jáne 200 metr qashyqtyqta aldyna jan salmady. Ony aıtasyz, «Lýjnıkı» stadıonynda ótken 4h100 metrlik qyzdar arasyndaǵy estafetalyq jarysta komandasymen top jaryp, ıaǵnı bir chempıonatta 3 altyn medaldyń ıesi atandy. 2015 jyly kúzde Beıjińde ótken jeńil atletterdiń álemdik dodasynda taǵy da qos altyn medaldyń ıesi atansa, ótken jylǵy Máskeý chempıonatynda osy jetistigin qaıtalady.
Sózimizdi túıindep aıtsaq, joqshylyq pen kedeıshilikte boıjetken Shellı ataqqa aldanbady. Úsh jyldan beri álemdik Beıbitshilik qoǵamynyń jumysyna atsalysyp, ózi oqyǵan mektepke jarty mıllıon dollar qarjylaı kómek jasady. Qazir óz elinde kedeı-kepshik, jetim-jesir balalarǵa kómek qolyn sozatyn qor ashyp, onyń jumysyn sportpen qatar júrgizip keledi.
