О́ner • 23 Qazan, 2020

Begalındik beıneler

138 ret kórsetildi

Qylqalam ushyndaǵy qııal-ǵajaıyp álem bul esimmen burynnan jaqsy tanys dep oılaımyz. Al endi bylaıǵy jurt Begalın bolmysy týraly, onyń shyǵarmashylyq shtrıhtary týrasynda kóp bile bermeýi múmkin. Jalpy, tanymaldyq talantqa tusaý bolmasa kerek. Qaraǵandylyq sýretshi Aıbek Kálenuly Begalınniń kartınalaryna úńilgen saıyn biz osyny ańǵaramyz. Sýretshilerdiń sheberligi týrasynda aıtylǵan tamasha támsil bar: qatardaǵy qarapaıym sýretshi beınelegen arýǵa siz qarap turasyz, al uly sýretshiniń hanshaıymy sizge qarap turady.

 

Bir qyzyǵy, Aıbek qylqala­mynan týǵan qubylystarǵa uzaq qarap turatyn bolsańyz, áldebir ýaqyttarda sol qubylystar ózi­ńizge aınalyp ketkendeı kúı ke­she bastaısyz. Birte-birte Begalın ­boıaýlary sizge burynnan tanys sııaqty bolyp shyǵady. Mine, óner!

Álemdik keskindemelerdiń eń úzdik jetistikterin boıyna sińir­gen Aıbek Begalın batys pen shy­ǵystyń kórkemdik dástúrlerin, olardyń kúrdeli sımvolıkalaryn bir ýaqytta sıntezdeı biletin sezimtal sýretshi retinde bizdi ózine birden baýrap áketti. Qarapaıym qylqalam sheberiniń jumystaryna osy tur­ǵydan mán bermeı ótý múmkin emes. Árqaısysy jeke álem syrly boıaýlar sizdi ózine á degennen qaratyp alady. Joǵaryda da aıtqanymyzdaı, onyń vırtýaldy týyndylaryna neǵurlym uzaq qa­rasań, shyǵarmanyń maǵyna­syna, qupııasyna sonshalyq tereń­deı be­rýge bolady.

«Amazonka», «Jan», «Kókpar», «Ýaqyt mashınasy», «Edem», «Me­gapolıs» sııaqty týyndyla­ry avtordyń kásibı deńgeıin kór­setetin ǵajaıyp eńbekter. Atal­ǵan kartınalardaǵy sımvolızm, metafora, ondaǵy ýaqyt pen keńistik sizdi mindetti túrde pikir­talasqa shaqyrady. Eń bas­tysy, bul boıaýlarǵa úńilý úlken daıyndyqty qajet etedi.

Sýretshi qupııasynyń ózi son­da, onyń eńbekterindegi kóp órnekter kóne rámizderge súıe­nedi, al endi ondaǵy beınelerge tereń úńiletin bolsańyz adamzat tarıhynyń tyl­sym qatparlary jasyrynǵan arhetıpterge, máńgi qupııa taqy­ryptarǵa tap bolasyń.

Máselen, «Erkek pen áıel» kar­tınasynan er men áıeldiń bas­tapqy arhetıpin baıqasańyz, ǵa­rysh týraly mıf motıvterinen kóbine keme obrazyn kóp kóresiń. Keme – adamzat bastaýyndaǵy kóne arhetıpterdiń biri ekeni belgili. Keme – ózgeris arhetıpi. Dúnıeniń jańarý jyry da osy keme týraly kóptegen ańyz-ápsanamen tikeleı baılanysty. Begalın bul rette «Arman kemesi» sııaqty kar­tınalardy osy taqyryptar negi­zinde óz zerthanasyna ózek etedi.

Jalpy, Aıbek polotnolarynda abstraktiden aqıqatqa, neomodern­nen dástúrge ońaı kóship júre berýge bolady. Onyń «О́mirden mán izdegen adam», «Kóshpendiler», «Aqyl-oı» sııaqty kartınalaryna qarap otyryp avtordyń ýaqytpen qalaı úndestik tapqanyna eriksiz tańǵalasyń. Begalın bederlegen ýaqyt pen bizdiń ýaqyttyń ara­sy jer men kókteı ekenin bi­le turyp, eki keńistik arasyn bó­lip turǵan eshqandaı kedergi joq­tyǵyn sezinetiniń ǵajap. Bul sý­retshi talantynyń tamasha ná­tıjesi emeı nemene?! Ýaqyt týraly Aıbek sýretshiniń ózi de: «Biz myna álemge áser ete alatyn jalǵyz resýrs ol – ýaqyt», dep tamasha túıin aıtady.

Sondaı-aq bizdiń búgingi ke­ıip­ke­ri­mizdiń shyǵarmashylyq ále­minen etnomádenı máselelerdiń de maıly boıaýlaryn kóp kezdestirý­ge bolady. «Sultan Beıbarys», «Tát­timbet», «Búrkit», «Kókpar», «Kúres», «Kóshpendiler» syndy kartınalardan kóne túrki áleminiń baı tarıhyn, olardyń kúresker rýhyn, sherli shejiresin boıynda qazaq qany bar kez kelgen qarakóz uǵady.

Osy jerde erekshe aıta ketetin bir jaıt, Begalın qylqalamynda­ǵy qylquıryqtardyń obra­zy esh­qandaı sýretshide buryn-sońdy ­kezdespegen tyń jańalyqtarǵa toly. Keskindemeshiniń kenep­te­rinde kisinegen kókmoınaq tul­parlar jaı ǵana janýar emes, Uly dala tósinde myńdaǵan jyldar boıy bılik qurǵan, jarty álemniń tarıhyn bolat tuıaqtarymen jazǵan tulparlardyń rýhy atoı salyp jatqan sııaqty áser qaldyrady. Olardyń dúnıeni kóshirip kisinegen daýsyn kartınanyń aldynda turyp estimeý múmkin emes. Oıyńa aqyn Járken Bódeshtiń «Qý bas aty» túsedi.

O, qý bas at,

Qý bas at.

Qý bas at.

Tolarsaǵyńmen týsyrylǵan

qumdy asap.

O dúnıeden kisineshi, kúmbirlep,

Bu dúnıede qalaıyn men myń jasap.

Begalınniń baıshubarlary – biz­diń bolmysymyz. Ata tarıhy­myzdyń altyn bastaýynan sý ish­ken arǵymaqtardan aıbarly rýh, asqaq minez ańǵarasyń!..

Sózimizdiń basynda da aıtyp kettik, Aıbek Begalın keskin­de­melerindegi negizgi baǵyttar realızm, fantastıkalyq realızm, neo­modern. Ony sýretshiniń kartınalarymen «Jeksenbi» jáne «Ýaqyt mashınasy» rok-toptarynyń DVD dıskileri bezendirilgeninen-aq baı­qaýǵa bolady. Fılosofııalyq já­ne moraldyq-etıkalyq ózekti má­selelerge arnalǵan «begalıgrafııa» tehnıkasynda grafıkalyq se­rııalar syzǵan, qazirgi belgili av­torlardyń shyǵarmalaryna ıl­lıýs­trasııalar jasaǵan, tarıhı jáne mıfologııalyq taqyryptarǵa kartınalar jazǵan, tarıhı já­ne­ zamanaýı qaıratkerlerdiń port­­retterin salǵan sýretshiniń eń­bek joly ónimdi de ómirsheń der edik. Týyndylary KSRO Búkil­odaqtyq Kórkemóner akademııasy dıplom jumystarynyń kórmesinde, Repın atyndaǵy Lenıngrad kórkem aka­demııalyq ınstıtýtynyń Búkil­odaqtyq akademııalyq eńbekter kórmesine qoıylǵan keskindemeshi Begalın biz úshin kemel talant.

1

Bul atap ótken baǵyttardan bólek A.Begalın poetıkalyq peı­zajdardyń da aýylyna at shaldyryp turady. Onyń ádemi natıýrmorttarynan naǵyz talantqa tán tazalyq lebi esedi.

A.Begalın óziniń ishki kúıin «Jan» kartınasynda barynsha jetkizgisi keledi. Kartınaǵa qa­rap tursańyz onyń qanatty pe­gas sııaqty qasterli jany dú­nıe­­niń ústimen ushyp bara jat­qan­daı kórinedi, búkil álemdi qu­shaqtaǵysy kelgen talanttyń taǵ­dyryn tanısyń!..

Aıbek Begalın qazirgi elordamyz, burynǵy Sılınograd qa­lasynda dúnıege kelgen tań­ǵa­jaıyp týyndyger. 1963 jyly 13 qyrkúıekte ómir esigin ashqan sýretshi týraly qysqasha aıta ketsek, N.V. Gogol atyndaǵy Almaty kórkem ýchılıshesin 1983 jyly, V.I.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkem ınstıtýtynyń grafıka fakýltetin 1989 jyly támamdaǵan. Keskindemeshi-sýret­shi, Qazaqstan Respýblıkasy Sý­­retshiler odaǵynyń múshesi, Kór­­kemóner akademııasynyń kor­respondent-múshesi degen bir­li-jarym ataǵy bolmasa bul keıip­kerimizdiń biz oılaǵandaı maqtaý-marapaty kóp emes.

Árıne kez kelgen talant maq­taý-marapattan áldeqaıda bıik ja­r­a­tylatyny belgili. Ýılıam Shekspır «Men árdaıym ózimdi baqytty sezinemin, nege ekenin bilesiń be? Sebebi men eshkimnen eshteńe kútpeımin, kútý adamdy aýrýǵa shaldyqtyrady. Arzan ataqpen ózimniń qymbat ónerimdi qorlaǵym kelmeıdi» depti.

Aıbek Begalınniń qarapaıym qońyr tirshiliginen biz osyndaı bekzat bolmysty ańǵardyq.

1

 

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuzda 40-tan astam úıge sý berilmegen

Aımaqtar • 02 Jeltoqsan, 2022

Erbolat Dosaev Almaty qalasynyń ákimi qyzmetinde qaldy

Taǵaıyndaý • 02 Jeltoqsan, 2022

QazaqGaz dırektorlar keńesiniń quramy ózgerdi

Qazaqstan • 02 Jeltoqsan, 2022

Máýlen Áshimbaev Qytaı halqyna kóńil aıtty

Parlament • 02 Jeltoqsan, 2022

Meksıkada 200-ge jýyq adam ýlanyp qaldy

Álem • 02 Jeltoqsan, 2022

Shekarany búkil el qorǵaıdy

Qoǵam • 02 Jeltoqsan, 2022

Uqsas jańalyqtar