Qazir 1 dollar 430 teńge turady. Bul 27 jyl buryn 95 ese az bolatyn.
1993 jyly elde 1$-nyń baǵamy nebári 4,7 teńgege baǵalandy. Baǵa 1,5 aıǵa ǵana sozylyp, 1994 jyldyń qańtarynda AQSh valıýtasy 8,17 teńgege deıin qymbattady.
Teńgeniń devalvasııasy týraly alǵash ret 1999 jyly boldy. Sol jyly dollar 88-den 160 teńgege kúrt óste. Tamyz aıynda valıýta baǵamy 130 teńgege deıin tómendedi. Ekinshi devalvasııa 2009 jyly boldy. Onyń sózsiz bolatyny jaıly boljamdar Ulttyq bankke Ánýar Sáıdenov jetekshilik jasap turǵanda-aq shyqqan bolatyn.
2014 jyldyń aqpanynda Qaırat Kelimbetovtiń tusynda taǵy da teńgeni qoldaýdan bas tartý týraly sheshim qabyldady. Ol kezde aıyrbas baǵamy 1$ úshin 185-teńgege deıin ósti. 2015 jyldyń 20-tamyzynda teńgeni erkin aınalymǵa jiberildi. Dál osy kúni Qazaqstan qor bırjasynyń tańǵy saýda-sattyqta teńge baǵamy 1 $ úshin 188-den 255,26 deıin qunsyzdandy.
Sarapshylar 1993 jyly teńge engizilgennen keıin onyń baǵamynyń sol kezdegi jaǵymsyz makroekonomıkalyq faktorlardyń kúshimen quldyraýy kútilgen jaǵdaı bolǵanyn aıtady. О́zge devalvasııalar qandaı da bir deńgeıde kútilmegen jáne ekonomıkalyq shoktarǵa baılanysty ótti.
Aǵymdaǵy ekonomıkanyń qurylymy teńge tek Ulttyq banktiń belsendi saıasatynyń jetkiliktigi jaǵdaıynda ǵana turaqty bola alady. Eger Ulttyq bank teńgeni turaqtandyrýdan bas tartatyn bolsa onyń baǵamy qubylmaly bolyp qala beredi eken.
Rýbl Reseı Federasııasynda 1991 jyldan beri qoldanylyp keledi. 1993 jyly qarashada 1 dollardy 1194 rýblge satyp alýǵa bolady. 1998 jyly Reseıde aqsha reformasy men denomınasııasy júrgizildi – úsh nól rýblden kesildi, al aıyrbas baǵamy 1997 jyldyń aıaǵynda 1 dollar úshin 5960 rýblden 1998 jyldyń basynda 1 dollar úshin 5,9 rýblge deıin jańartyldy. Bul myń ese az. Eger nomınalda bolmasa, qazir 1 dollar 77 302 rýbldi quraıtyn edi, ıaǵnı 64 ese az.
Eger nomınalda bolmasa, qazir 1 dollar 77 302 rýbldi quraıtyn edi, ıaǵnı 64 ese az.
Ýkraınadaǵy grıven 1996 jyldyń kúzinde engizildi. Buǵan deıin Ýkraınada 1991 jyldan bastap karbovanet dep atalatyndar qoldanylyp keldi, olar 1992 jyldan beri bar. Alǵash aınalymǵa engen jyldary 1 dollardy 208 karbovanetke satyp alýǵa bolatyn edi.
Grıven engizilgen kezde 1 dollardy 176000 karbovaneske satyp alýǵa bolatyn edi. Grıven engizilgennen keıin valıýta da denomınasııalanyp, odan bes nóldi kesip alyp, 100000 karbovandy 1 grıvenge aınaldyrdy. Sodan beri aıyrbas baǵamy 1 dollar úshin 1,76 grıvennen 28,22 grıvenge deıin tómendedi.
Eger valıýtanyń nomınaly men ózgerisi bolmasa, aıyrbas baǵamy 1993 jylmen salystyrǵanda 621 ese, al 1992 jylǵa qaraǵanda 13 myń ese derlik az bolar edi.
Belarýssııa 2000 jáne 2016 jyldary osy ýaqyt aralyǵynda eki konfessııa ótkizdi, aldymen belarýs rýblinen úsh, sodan keıin tórt nóldi kesip tastady. Mınsk 1992 jyly óz valıýtasyn engizdi jáne 1993 jyly 1 dollardy 7000 belarýs rýbline satyp alýǵa bolady, ony banknotalarda janýarlar beınelengendikten, bári "qoıan" dep ataıdy. Reseılik defolt ulttyq valıýtany 1998 jylǵy jeltoqsandaǵy 107 000 rýblden 1999 jylǵy jeltoqsanda 320 000 rýblge deıin qunsyzdandyryp, "qoıandy" valıýtanyń túbine tartty. Endi 1 dollardy 2,57 belarýs rýbline satyp alýǵa bolady. Eger kýpıýralar bolmasa, onda stavka 1 dollar úshin 20,5 mıllıon rýbldi quraǵan bolar edi, ıaǵnı 4,5 myń ese az.
Qyrǵyzstan burynǵy KSRO-da alǵashqylardyń biri bolyp óziniń valıýtasyn – 1993 jyly mamyr aıynda Qazaqstannan alty aı buryn bekitti. Ol kezde aıyrbas baǵamy bir dollar úshin 4 som bolatyn. Qazir bir dollardy 84,5 somǵa satyp alýǵa bolady. Osylaısha, som 22 ret qana qunsyzdandy.
Esińizde bolsyn, bastapqyda som 200 sovet rýblimen bir somǵa, al qazaqstandyq teńge 500 keńes rýblimen bir teńgege aıyrbastaldy. Biraq bul koeffısıentti eskersek, som nomınaldy túrde teńgege qaraǵanda az, tek 55 ese qunsyzdandy.
О́zbekstan Qazaqstanmen alǵashqyda bir rettik kýpondar basyldy. О́zbektiń ulttyq somy 2014 jyldyń shildesinde 1 som – 1000 somdyq kýpondar qatynasynda engizildi. Reseı Federasııasynyń Ortalyq banki 1993 jyldyń tamyzynan bastap О́zbekstan valıýtasynyń rýblge qatysty baǵamyn belgileı bastady – О́zbekstannyń 10 qarashasynyń basynda esep aıyrysý rýbli, ıaǵnı 10 jańa kýpondar 5 jańa reseı rýbline turdy. Osylaısha, bir dollardy 2 388 sým-kýponǵa nemese 2,3 qazirgi zamanǵy sýmen satyp alýǵa bolatyn edi. Búginde bir dollar 10 381 som turady, ıaǵnı 4,5 myń ese qymbat.
Barlyq postkeńestik elder 90-jyldary ekonomıkalyq nemese qarjylyq daǵdarysty bastan keshirdi.
Qazaqstan óziniń egemendi valıýtasyn postkeńestik elderdiń kópshiligine qaraǵanda 1993 jyly engizdi jáne sodan beri ony eshqashan denomınasııalamady. Iıa, teńge kúshti bolýy múmkin, biraq ár monetanyń eki jaǵy bar – ol ońaı álsireýi de, kenetten kúsh alyp ketýi de ábden múmkin.
Teńgeniń qubylmaly tabıǵaty zertteýshiler úshin úlken taqyryp.
