«Eki ishektiń birin qatty, birin sál-sál kem bura, naǵyz qazaq – qazaq emes, naǵyz qazaq – dombyra! Bilgiń kelse bizdiń jaıdy, sodan sura tek qana, odan asqan joq shejire, odan asqan joq dana!» deıdi Qadyr aqyn.
Shynymen de naǵyz qazaq dep osydan myńdaǵan jyldyq tarıhy bar, kóne neolıt dáýirinde tasqa qashalyp salynǵan sýretterde kórinis tapqan, odan qala berdi saqtarmen birge saltanat quryp, grek tarıhshylary jazbalarynyń aıryqsha jańalyǵy bolyp saqtalǵan, odan keıin árbir túrki jurtynyń asyl murasyna aınalyp, Shyńǵys hannyń uly Joshy ómirden ótkende shanaǵynan shyqqan únmen sher-nalany sezindirip, Altyn Orda dáýirinde qasterlenip asqaqtaǵan, berirekte Dospanbet, Sypyra, Úmbeteı, Shalkıiz, Aqtamberdi, Qaztýǵan, Buqar, Bazar, Nysanbaı syndy jyraýlardyń jyrlaryna arqaý bolyp, Súıinbaı, Jambyl, Qulmanbet, Shóje aqyndardyń aıtysyna aryn berip, Qurmanǵazy, Táttimbet, Qazanǵap, Dına, Nurǵısa syndy kúı qudiretteriniń qolynda uly saryn bolyp tolqyp, Birjan, Aqan, Ásetterdiń ásem áýenderiniń árin keltirgen, qazaqpen qansha ǵasyrdan beri taǵdyrlas bolyp, myń ólip, myń tirilip birge jasap kele jatqan dombyrany aıtar edik.
Jahandaný prosesi qarqyndy júrip jatqan jańa dáýirge aıaq basqanymyzda bolashaq ulttyń bolmysy qandaı bolady degen másele ózekti pendeni alańdatpaı qoımaıtyny anyq. Ulttyq tárbıemizdiń keıbir tustaryna kereǵar, jat aǵymdardyń upaıyn túgeldeıtin qısynsyz zań-jobalar men aqylǵa qonymsyz keıbir istiń tańylyp ketpeýine, rýhanııatymyz ben mádenıetimizdi aıaqtan shalyp, tosqaýyl bolmas úshin qazaq qoǵamy kóptegen iske daıyn bolýy kerek. Elbasymyzdyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda «Ulttyq jańǵyrý – bul ulttyq sana-sezimniń kókjıegin keńeıtý. Ulttyq bolmystyń ózegin saqtaı otyryp, onyń birqatar sıpattaryn ózgertý. Ulttyq salt-dástúrlerimiz, tilimiz ben mýzykamyz, ádebıetimiz, joralǵylarymyz, bir sózben aıtqanda ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis» dep baıandalady. Osy oraıda naǵyz qazaqtyqtyń ıisin ańqytyp, bolmysymyzdy aıqyndaıtyn birden-bir tárbıe quraly osy qos ishekti dombyramyz bolmaq. Ata-babalarymyz «Tárbıe tal besikten bastalady» dep beker aıtpasa kerek. Qazirgi tańda kóptegen qazaq otbasylarynyń ul-qyzdaryn ádebıetke, ónerge, mádenıetke jaqyn qylyp ósirip, ulttyq aspaptarymyzǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, balalaryn dombyra, qobyz, dástúrli án-jyr úıirmelerine berip oqytyp júrgenin kórgende kádimgideı bir jasap, qýanyp qalasyz. Munymen qazaqtyń bolashaǵyn aıqyndaýǵa bolady. О́z eliniń tarıhynyń, ádebıetiniń, mádenıetiniń, ulttyq qundylyqtarynyń qaınarynan qanyp ishken jetkinshek erteńgi kúni elin, jerin, Otanyn sheksiz súıetin naǵyz ultjandy azamat bolyp ósetini sózsiz.
Dombyranyń qazaqqa qanshalyqty qasterli ekendigin Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen, Nur Otan partııasynyń jetekshiligimen jyl saıyn dástúrli túrde ótetin «Altyn dombyra» respýblıkalyq aqyndar aıtysynan bilýge bolady. Jalǵyz qazaqta ǵana ulttyq aspabyn altynnan quıyp ardaqtap, ár jyl saıyn jurtshylyqqa dáripteýiniń ózi nege turarlyq? Sol «Altyn dombyranyń» 2015 jylǵy jeńimpazy aqyn Aspanbek Shuǵataevtyń:
«Úzilmesin qos ishegiń,
Zamandy jyrlap kór myna,
Tili joǵalǵan qazaqtyń,
Sen sóılep tursyń ornyna» dep aıtqany bar edi.
Iá, shynymen de qazaqtyń rýhy da, ulttyq namysy men jigeri de osy qos ishektiń boıynda ǵasyrlar boıy toǵysqandaı.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 2018 jyldan bastap shilde aıynyń birinshi jeksenbisi «Ulttyq dombyra kúni» bolyp bekitildi. Árıne, osyndaı aıtýly kúnderdi atap ótýimiz kerek. Muny kúlli qazaq+qa degen qurmet dep bilsek te artyqtyq etpeıdi.
Sóz sońynda aıtarymyz, ulttyq bolmysymyzdy aıqyndaıtyn birqatar qundylyǵymyzdy joǵary deńgeıge kóterip dáriptep, aıasyn keńeıtip, rýhanııatymyz ben mádenıetimizge janashyr bolyp, naǵyz qazaqylyqtyń shyraǵyn sóndirmeýge atsalysýymyz kerek.
Erasyl MAMYRULY,
Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti
