Bári bir qap kartoptan bastalǵan. El shetine jaman indettiń jan túrshiktirer qorqynyshty habary jetkende aýyldaǵy adamdar abdyrap qaldy. Tipti taıaqtastam jerdegi azyq-túlik dúkenine barýǵa jasqanǵan. Qaýip qaıdan deriń bar ma? Júris-turys saıabyrlaǵan soń jalǵyzilikti adamdardyń azyq-túlik alýy da qıyndap ketti. Qarajaty bolǵanymen, qarǵa adym jer uzap shyǵýdyń ózi muń.
Bir kúni Nýrsaıtqa ádemi oı kelgen. Úıde eki qap kartop bar. Otbasysyna bir qaby da biraz ýaqytqa erkin jetedi, ekinshi qapty aýyldastaryna tegin taratyp berse qaıtedi? Taǵy bir oı ıektegen. Osynyń jóni qalaı bolar eken? Meni músirkedi dep oılap, shamdanyp qalmas pa eken? Aqyry ózi aq adal nıetimen usynatyn bolǵan soń sheshimge kelgen. Biraq bir qap kartopty bir adamǵa ustata salǵan durys bolmaıdy-aý dep topshylady. Birneshe qaltashalarǵa bólip salyp, múmkindiginshe kóbirek adamǵa jetkizbek. Solaı jasady da. Alǵashqy kúmándi oı jańsaq eken. Nýrsaıttyń qolynan kartop salǵan qaltashany alyp turyp, kórshi-qolań alǵysyn jaýdyrǵan. Dastarqandary júdep otyrmasa da, el jaıyn oılaǵan azamattyń nıetine tánti.
Jurtqa janashyr Nýrsaıt Mashanlo – Jambyl oblysynyń Jalpaqtóbe aýylynyń týmasy. Orta mektepti orys tilinde osy aýylda bitirgen.
– Mektepte oryssha oqyǵanymmen, otbasynda kóbine qazaq tilinde sóılesetin edik. Aýyldaǵy dúngen balalary qazaqtyń balalarymen tonnyń ishki baýyndaı aralasyp, oınap-kúlip óskendikten, tildik ortamyz jaqsy boldy, – deıdi Nýrsaıttyń ózi. – Qazaqsha til syndyrǵannan keıin qazaq tilindegi kórkem ádebıetti erkin oqı bastadym. Bálkim, boıymdaǵy keıbir qasıet, minez sol ádebıettiń arqasynda qalyptasqan shyǵar. Negizinde, qazaqtan asqan baýyrmal halyq joq qoı. Taǵdyr tálkegimen topyraǵyn basqan talaı ulttyń ókiline qamqor boldy emes pe? Sol jaqsylyqtyń qaıtarymy bolýy kerek qoı. Onyń ústine, jany jomart, peıili keń qazaqta «Kórshi aqysy – táńir haqysy» deıtin sóz bar. Qysyltaıańda kórshińe kómektespeseń, kisiligiń káne?!
Jalǵyz Nýrsaıt qana emes, Shortandy kentinde turatyn ondaǵan etnos ókilderi dál osylaı oılaıdy eken. Bir qap kartop týraly áńgime el ishine tarap ketken. Ile jıyrmaǵa tarta adam habarlasty. Bireýinde basy artyq un, endi bireýinde irkilip qalǵan qant bar eken. Makaron da, shaı da tabyldy. Bárin bir jerge jınap, teńdeı etip, ondaǵan otbasyǵa bólip berdi. Qaıyrymdylyq is-sharasy munymen toqtap qalǵan joq, qaıta qanatyn jaıa berdi. El qamyn oılaǵan azamattarǵa jurt ta razy. Saýapty is atqarǵandary úshin janashyr jandardyń da kóńilderi toǵaıyp qaldy.
Daýasyz dert aıaýsyz sheńgelin jaıyp turǵan kezde Shortandy kentinde eki-úsh turǵyn úı órtenip, birneshe otbasy baspanasyz qaldy. Bul kezde birin-biri tanyp, qoıan-qoltyq aralasyp, jalpaq jurtqa jaqsylyq jasaýyn údete túsken eriktiler endi bilek biriktirip, shańyraǵyn órt shalǵan adamdarǵa kómektese bastady. Qarajat jınap, qurylys materıaldaryn áperdi. Qurylys jumysyna qol ushyn berdi. Sóıtip qanshama adamnyń saýabyn aldy. Jigitterge bas bolǵan bizdiń keıipkerimiz jınalǵan aqshanyń qaıda jumsalǵandyǵyn, qanshasy, qaı qareketke baǵyttalǵandyǵyn qolmen qoıǵandaı etip eseptep, aıtyp otyrdy. Jazataıym qatelesse, kúdik týýy da ábden múmkin. Biraq ózi ondaıǵa baratyn adam emes. О́ıtkeni arab tilin jetik bilgendikten, qolynan Quran túspeıtin, namazǵa jyǵylǵan adam.
Bıylǵy jaz – aptap ystyq. Qymbatshylyq qos búıirden qysyp turǵan kezde alqaptaǵy egis, shabyndyqtaǵy shóp óspeı qalsa, eldiń jaǵdaıy ne bolmaq? Osy bir oı eriktilerdiń de esinen shyqpaıdy. Dál osy kezde ilki zamannan beri úzilmeı kele jatqan tasattyq berý rásimi oıǵa oralǵany. Sharýa qojalyǵynan qurbandyqqa shalatyn mal satyp aldy. Novokýbankada turatyn Abylaı ımamdy aldyrdy. Bar rásimin saqtap tasattyq bergen. Jaratqannyń meıiri túsip, Shortandynyń tóńireginde úsh-tórt kún boıy nóser jaýyn jaýsyn-aı kelip. Qurbandyqqa shalynǵan mal etin aýyl turǵyndaryna taratyp bergen. Aýyz tıgen jurt et jegenderine emes, jaýyn jaýyp, eriktilerdiń elge septikteri tıgenine shyn júrekten razy bolǵan.
– Jambyl oblysynan 2000 jyldardyń basynda kóship keldim. Jergilikti jurttyń ishine tastaı batyp, sýdaı sińip otyrǵan jaıymyz bar, – deıdi Nýrsaıt Mashanlo. – О́z istegen sharýamdy eshqashan mindetsingen emespin. Sál ǵana septigimiz tıip jatsa, biz de osy óser eldiń óz uly bolǵandyqtan. Al óz perzenti ata-anasyna jasaǵan jaqsylyǵyn aıqaılap aıtpaıdy ǵoı. Bizdiń qosqan úlesimiz de dál solaı. Biz – birtutas Qazaqstan halqynyń ókilimiz.
Árkim dál osylaı túısinse, ortaq shańyraqtyń ýyq-keregesi kúnnen-kúnge bekı bereri haq.
Aqmola oblysy,
Shortandy aýdany
