Kitapqa sińgen kóz jasy

Bala

Shyńǵys Aıtmatovtyń «Aq kemesi» de bala keıipkerdiń ertegisinen bastalady. Saıyn Muratbekovtiń «Jýsan ıisinde» balanyń ájesi sóz bolsa, al «Aq kemede» bala keıipkerdiń atasy aıtylady. Povestiń «Ol eki ertegi biletin. Bireýi – ózinen basqa tiri janǵa belgisiz – sábı qııalynan týǵan. Ekinshisin atasy aıtyp bergen. Keıin ekeýi de ǵaıyp boldy» dep bastalýy da sodan.

«Aq kemedegi» bala keıipkerdiń jal­ǵyz­dyǵy bizdi beıjaı qaldyrmaıdy. Onyń jalǵyzdyǵy sol tustaǵy qoǵamnyń, adamnyń, ulttyń jalǵyzdyǵy edi. Jazý­shy­nyń «О́zimen birge oınaıtyn dostary joq bala osyndaı tabıǵattyń ortasynda ózimen-ózi bolyp júre beretin» deýi oqyrmanyna bala keıipkerdiń ońasha qalǵanyn, onyń endigi ómiri týraly tolǵanystyń sol ońashalyqqa baılanysty bolaryn birden eskertedi. Siz «Aq kemedegi» balanyń dostary qaıda deýińiz múmkin? Shynynda, onyń dos­tary qaıda? Saıyn Muratbekovtiń «Jýsan ıisindegi» Aıannyń qasynda top­tasyp, saýsyldap júretin aýyl bala­la­ry munda atymen joq. Salystyryp qarasańyz, eki shyǵarmanyń álemi eki basqa, eki qalamgerdiń jazýy da bir-biri­nen bólekshe, biraq tamyry ortaq, úni egiz sııaqty seziledi. Ekeýi de ba­la­nyń tabıǵatyn, minez-qulqyn, ómirge kóz­qarasyn, jalǵyzdyǵyn, úmitin sı­pat­taıdy, sol arqyly qoǵamǵa bir­deń­e aıt­qysy keledi, eger tyńdar qulaq bolsa.

Siz myna bir sóılemge nazar sa­lyńyzshy, jazýshy búı deıdi: «Dúnıe­jú­zindegi áıel ataýlynyń ishin­degi eń baqytsyzy osy Bekeı apaı, óıtkeni ol ómiri pushpaǵy qanamaǵan, balasy joq. Iship alǵan saıyn Orazqul osy bir qasiretin betine basyp, taıaqtan aıyrmaıdy». Iá, taǵy da bala týraly tereń paıym men parasattyń ushqyny. Osy bir sóılem adamǵa balanyń ne úshin kerek ekenin, baqyttyń ólshemi ne ekenin dáleldep tur. Ol árıne, bala, bala, taǵy da bala. «Teńiz jaǵalaı júgirgen tarǵyl tóbette» de Aıtmatov adamzat balasy sońyna urpaq qaldyrý úshin kúıki tirlik keshetinin, sony ǵana ómir dep ataıtynyn jazyp edi. Bul shyǵarmasynda da sol izgi oıynyń sáýlesin shashyp otyr.

«Aq kemedegi» balanyń ákesi de, sheshesi de joq. Jar degende jalǵyz ja­na­shyry atasy – Momyn. «Mektepke barǵanda, qajetińe jarar» dep portfel alyp bergendegi balanyń kóńil kúıin, sheksiz qýanyshyn seziný úshin de qaıtadan balalyq shaqqa oralý kerek shyǵar. Jalǵyzdyqqa eti úırengen adamnyń bir artyqshylyǵy ózimen-ózi sóılesip, muń shaǵa beredi. Sózimdi bireý tyńdasa, oǵan jyly jaýap qaıyrsa dep dámelenbeıdi. «Aq kemedegi» bala da áne sondaı. «Bala ózimen-ózi sóıleýge ábden eti úırenip alǵan. Bul joly ózimen-ózi sóılesýdi qoıyp, portfelge til qatty. «Sen onyń aıtqanyna senbe, meniń atam Seıdahmet aıtqandaı kisi emes. Ol qýlyq degenińdi bilmeıdi. Sosyn jurttyń bári ony mazaqtaıdy. Ol ekeýimizdi mektepke aparyp júredi. Sen mekteptiń qaı jerde ekenin bilmeısiń ǵoı? Bul jerden onsha alys emes. О́zim kórsetemin. Anaý qaraýyl taýdyń basyna shyǵyp, dúrbimen kórermiz. Sosyn men saǵan aq shańqan kememdi kórsetemin. Biraq aldymen saraıǵa kirip shyǵý kerek. Men dúrbimdi sonda tyǵyp qoıǵanmyn. Onyń ústine buzaý baǵamyz. Sol kezde men taýdyń basyna shyǵyp, kemeni kóremin». Balanyń portfelimen alǵashqy tildesýi osylaı bastalady. Adamǵa aıtpaǵan syryn portfelge úıip tógedi.

Shyǵarmadaǵy taǵy bir keıipker – Orazqul. Ár úıde qonaqta bolyp, qurym etik kıip, qymyz ben etke, araqqa to­ıyp júretin Orazquldyń da óz muńy, qaıǵysy bar. Onyń derti – balasynyń bolmaýy. «Áıeliniń nemeresi bolyp keletin mundaı qý jetimekti ol ne qylsyn? Taǵdyrdyń muny mazaq etkeni az ba? Qasarysqan Qudaı óz qanasynan shyqqan bala bermedi. Basqalarǵa toraıdaı shubyrtyp bergende, buǵan kelgende Qudaıdyń kózi nege jumýly? Orazqul kemseńdep kózine jas aldy. Aıanysh pen ashý-yza aralas alqymyna tyǵyldy. Bul ómirden iz-dereksiz ketkenim be degen pushaıman oı zyǵyrdanyn qaınatty. Osy ashýdy endi bedeý qatyny Bekeıden alady. Bar bále sodan. Qansha jyl boldy, áli sol bir qysyr jylan...». Kóz jasy kól bolyp jylap otyrǵan Orazqul aldynan alaqaılap shyqqan ba­la­ǵa portfeli úshin bir aýyz jyly sózin qımaıdy. Ashý, yza, qaınaǵan kek ony osy kúıge túsirdi, eń mańyzdysy, óz kindiginen taraǵan balanyń joqtyǵy.

Balanyń dúrbimen alysqa, kúngeı Alataýǵa, Ystyqkólge, aq kemesine, mektebine qaraýy onyń úmitti janarynyń bola­shaqqa kóz salýy dep túsingen jón. Ol kenet mektep qaqpasynan portfelin qushaqtap kirip bara jatqan sátin eles­tet­ti. Qulyptaýly mektep esigin kórip «Shirkin, sol esiktiń ar jaǵyndaǵy dú­nıe qandaı eken?!» degen izgi oıy ony oqyr­man sanasynda barǵan saıyn bıik­tetedi. Teńizden aq kemeni izdep, ákesiniń dıdaryn kórýge yntyq bala «armysyń, aq keme! Bul kele jatqan men ǵoı», – deıdi kemege. Oqıǵa osy tusta bala qııalyndaǵy ǵajaıyp «mıfterge» aýysady. «Assalaýmaǵaleıkým, papa! Men seniń balańmyn ǵoı! Saǵan júzip kelip turmyn», – deıdi. Ar jaǵynan «Qaıdaǵy balamsyń? О́zińniń basyń adam, basqa deneń balyq qoı» degen ún shyǵady. «Sen áýeli meni kemeńe mingiz, sodan keıin men seniń kádimgi balań bolam» degen bala sózi mahabbattyń, izgiliktiń aqtyq sózin aıtyp turǵandaı bolady. Povesti oqyp kele jatyp, jan ushyra aq kemeni, odan keıin ákesin izdegen balany aıaısyz. Bala ómirdegi kórgen-bilgenin qııalyndaǵy ákesine túgel baıandap bergisi keledi, tipti Orazquldyń Bekeı apaıyna qol jumsaıtynyn, qazirgi ájesiniń óz ájesi emes, basqa kempir ekenin de aıtqysy keledi, eger ákesi kezdeser bolsa.

Aıtmatov balanyń aýzyna sóz salyp, sol kezdegi qoǵamdyq, saıası-áleýmettik jaǵdaıdy da jarty álemge jarııa etkisi keledi. «Biz oınap júrgende oshaqtaǵy ottar da laýlaıdy. Ot janǵan kezde búkil jaıylym jap-jaryq bolyp ketedi deısiń be, papa-aý, múlde olaı emes, oshaqtyń aınalasy jaryq bolǵany bolmasa, jan-jaǵy qarańǵylanyp ketedi» degen sóılem osy sózimizdi aıǵaqtap tur. Iаǵnı janyp turǵan ot – Sovet qo­ǵa­my, al oshaq – Qyrǵyz eli. Aqyldy bala keıipker ákesine bárin aıtqysy keledi. «Sodan keıin taýdyń ar jaǵynan aı týyp keledi, aıdyń jaryǵymen oı­na­ǵan bárinen qyzyq». Aıdyń jaryǵy – balanyń úmiti, úlken maǵynasyna al­ǵan­da ulttyń úmiti.

Aıtmatovtyń shyǵarmashylyq ále­min­de barlyǵy qamtylyp jatatyny shyndyq. Qarttyń, balanyń da beı­ne­si onyń qalamynan sátti jasalyp shyǵady. Ol tipti ár shyǵarmasyn halyqtyń jadynda saqtalǵan mıftermen shendestirip jiberedi. Onysy eski men jańanyń arasyndaǵy qarym-qatynasty saqtaýǵa degen umtylysy shyǵar. «Aq kemeniń» sońyna ala Buǵy ana týraly sóz bolady. Eshteńege jany ashymaıtyndardyń tıptik ókili Orazquldardyń kıeli bu­ǵynyń terisin sypyryp, sıraǵyn ke­sip, basyn dopsha domalatqanyn kórip úreı­lenedi. Bala aýyryp qalady. Dyr­dýǵa masattanǵan basqalar ony ele­meıdi, kórmeske salynady. Bala óz oıymen ózi ábiger bolyp jatady. Aıtmatovtyń «Aq kemesi» ońashalyqtyń, oılylyqtyń týyndysy dep aıtýǵa bolar. Onyń ba­laǵa úmit berip otyratyny – tar zamanda qalyp bara jatqan eline degen júrek sózi shyǵar. Kıeli Buǵy anany óltirgenderden ushynǵan bala da kóp nárseniń basyn ashyp beredi. Bala arqyly ulttyń máselesin kóterý de Aıt­ma­tovtyń ádebıet maıdanyndaǵy máń­gi­lik erlikteriniń biri bolmaq.

Aıan

Saıyn Muratbekovtiń qalamy qazaq ádebıetine keremet týyndylar syı­lady. Ár jaqsy áńgimesi bir-bir roman­nyń júgin arqalap turǵandaı. «Jabaıy almacy» qandaı, «Meniń qaryn­dasym» she? 

Tipti «Basynda Úshqa­ranyń» degeni óz-ózinen jattalady da qalady. Qa­zaq­tyń tunyp turǵan aýyl ómirin kó­rip ós­ken qalamgerdiń endigi jerde ja­man jazýǵa qaqysy da joq edi. Búgin bizdiń oıymyzǵa onyń «Jýsan ıisi» túsip otyr. Bul shyǵarmany bas­tan-aıaq oqyp shyqqansha, jýsan ıisi ańqyp turady. Qalamnyń qýaty dersiz. «Jýsan ıisindegi» Aıan qazaq bolǵany úshin emes, Saıyn qalamyndaǵy súıkimdi de aqyldy keıipker bolǵany úshin este uzaq saqtalady. Tipti oǵan «Bıshara bala-aı» dep ishińiz jylyp, janashyrlyq bildiresiz. «Bir-eki ret keıbir shataqqumar balalar tıisip te kórgen ózine. Aıan úndemesten qabaǵyn túıip, ondaılardan syrt aınalyp ketip júrdi. О́ziniń jaýap qaıyra almaǵanyna nalyǵandaı bop: − Meniń kókem de joq, apam da joq, sondyqtan tóbelessem ájem ursady ǵoı, – dep qoıdy ol». Aıan aqyldy ma? Árıne. Tym quryǵanda ol óziniń jalǵyz ekenin, bárine dármensiz ekenin jaqsy biledi, sezinedi.

Shyǵarmanyń kótergen taqyryby – soǵys jyldaryndaǵy aýyl ómiri. Qam kóńil jurttyń kóńili men kózi soǵysqa ketken azamattarynda. Tipti bul jaǵdaı oıyn balasy Aıannyń, onyń qasyndaǵy balalardyń da júregin tilgileıdi. «Barlyq áripterdi tezirek nege úıretpeıdi eken. Shirkin, aǵama hat jazar edim, – dep kúńkildeıtin. Árıne, maıdandaǵy áke-aǵamyzǵa hat jazý bárimizdiń de kókeıimizdegi asyl arman edi. Sonymyzdy sezgendeı Imanjanov ta bizge tezirek hat tanytýǵa bar kúshin salyp baqty. Sóıtip, bas-aıaǵy birer aıdyń ishinde áripterdi tegis jattap, birli-jarym sózderdi qurap jaza alatyndaı halge jettik. Al Aıan bolsa kádimgideı: «Asa jannan artyq kóretin aǵa...» dep bastap, hat jazatyn boldy. Endigi onyń qýanyshynda shek joq edi. Kúnde sabaqtan keıin úıine kelisimen tór aldyna etbetinen túsip, sııaly qaryn­dashty tilimen jalap qoıyp, bet-aýzyn sııa-sııa qylyp aǵasyna hatty ústi-ústine jazatyn da jatatyn. Kúnine eki-úsh hattan jazady. Keıde ájesiniń aıtqanyn jazsa, keıde óz betinshe jaza beretin. Biz, basqa balalar áli de sóılem qurastyryp jaza almaıtynbyz». Maıdan qasireti ár otbasynyń taǵdyryn qaq bólip, ómir­lerin basqa arnaǵa burǵany osy sóılemderden anyq bilinedi. Aıannyń qa­sireti – búkil ulttyń qasireti emes pe eken degendi jıi oılaısyz.

Saıyn Muratbekov ne jazsa da bile­tini týraly jazǵan jazýshy. Onyń ár shy­ǵarmasyndaǵy keıipkerler de shynaıy ómirde bar adamdar. Jazýshynyń jary esteliginde: «Aıannyń ertegi aı­ta­tyndyǵy Saıynnyń ózine azdap keledi. Biraq Aıannyń prototıpi bar. Ol – aýylda tobyǵy taıǵandyqtan, aıaǵyn qısańdatyp, sál ishine basatyn Uzaqbaı degen bala. Sol balanyń taǵdyry shyǵarmaǵa arqaý bolǵan. «Endi bir úlken dúnıe jazsam, soǵan otyrsam», deýshi edi. Úlgermedi…», deıdi. Aıannyń taýsylmaıtyn ǵajap ertegisi balalardyń oıynan shyǵyp, myna dúnıede soǵys degen zulmattyń bar ekeni, olardyń ákeleri, aǵalary sol soǵys maıdanynda qan keship júrgenin esterinen bir sát bolsa da shyǵarady, umytady. Ol Aıannyń ertegilerin kúıki ómirdiń aldanyshy retinde poveske kiristiredi. Sol kezeńdegi ár jetim ba­la­nyń júreginiń, oıynyń bútin emestigi de osy shyǵarmany oqyǵanda anyq seziledi. Soǵys órtiniń ushqyny sharpyǵan aýyl balalary da óz ómirlerin ertegiden kórgisi kelip «Aıan, taǵy bir ertegi aıtshy», dep jalbarynady. «Áı, men senderge bir qyzyq aıtaıyn ba? – dedi ol súıinshi suraǵandaı qýanyshty únmen. − Men búgin tań aldynda túsimde aǵamdy kórdim. Ras aıtam. Túnde jatarda aǵamnyń paltosyn basyma jas­tap, kópke deıin ıisin ıiskep jatqam. Aǵamnyń ıisi sińip qapty. Bir túrli jýsannyń ıisi sııaqty jaqsy ıis. Men búıtip jaǵasyna murynymdy tyǵyp aldym da uzaq-uzaq ıiskedim... Ájem ylǵı: «aǵańdy anaý Jýsandy tóbeniń ústinde, mal qaıyram dep júrgende, aıdalada tapqanmyn» deıtin... Meniń aǵamda jýsannyń ıisi sodan qalǵan... Sóıtip jatyp uıyqtap edim, túsime kirdi... − Men de ylǵı kókemniń paltosyn jamylyp jatamyn. Meniń kókemniń paltosynan da jýsannyń ıisi shyǵyp turady, − dedi bir bala. Sóıtkenshe bolǵan joq, tus-tustan jamyraı dýyldap soǵysta júrgen ákelerimizdiń, aǵalarymyzdyń úıde qalǵan kıimderin eske alyp, olardan shyǵatyn ıisti sóz etip kettik». Soǵysta júrgen kókelerin saǵynǵan ba­la­lardyń saǵynyshy týraly qalam ter­beý sol tustaǵy qalamgerlerdiń bá­ri­niń oıynda bolǵan shyǵar, biraq Saıyn Muratbekovtiń keıipkerleriniki shynaıy, nanymdy beınelenedi. Hat jazý, tús kórý, «kókem keledi» dep jolyn kútýmen qanshama bala sarǵaıdy deseńizshi. Soǵys salǵan jara – máńgilik. Ol jaranyń ýy da adam janyn tesip ótpese de, mújip bitetin «qasıetimen» erekshelenedi. «Ertede bir jetim bala bolypty...», dep ertegisin bastaıtyn keıipker halyqtyq folklorymyzdaǵy ertegilerdiń keıipkeri emes, mundaǵy ómirimizdiń kórinisi ekenin eske alsaq, ishimiz ýdaı ashıdy. Aıan bolyp uzaq ertegi aıtqyń da, onyń qasyndaǵylar bolyp ertegi tyńdaǵyń da kelmeıdi. Halqymyz keshken ómir, ýaqyt aǵysy, balalardyń qýanyshy men muńy, saǵynyshy bári de sol Aıannyń taýsylmaıtyn ertegisinde sııaqty bolyp elesteıdi.

Povest sońynda, keıipker Aıanǵa kóke­siniń soǵystan máńgi oral­maı­tyn­dyǵy jaıynda qaraly hat kelip, Aıan balalar úıine jiberiledi. Ol el-jurtpen qoshtasyp «Men áli bárińe de hat jazyp turamyn» dep ant etedi. «Menen de jýsannyń ıisi shyǵyp turady, aǵama tartqanmyn. Mine, ıiskep kórińdershi», dep óz omyraýyna tumsyǵyn tyǵatyn Aıannyń jýsan ıisti hattar jazatynyna sengimiz keledi. Múmkin, eshteńe de jazbas... biraq shyǵarma sońy úmit­pen aıaqtalady. Keıipker Aıandy da, oqyrmandy da úmit jubatady, áldı­leıdi.

Ámir men Hasan

«Batpyraýyq qýǵan bala» – Aýǵan­s­tan­da týyp, AQSh-ta erjetken jazý­shy Haled Hosseınıdiń tuńǵysh ret aǵylshyn tilinde baspadan shyǵarǵan romany. Jetimdiktiń qamytyn erte kıgen keıipker Ámirdiń týma álsizdigi bar, sonymen birge ol eshqashan áke meıirimine bólenbegen muńly júrek ıesi. Al taǵy bir keıipker Hasan aqkóńil, óz isine adal, basyna tóngen qaýipten ózin de, jaqyndaryn da qutqara alatyn aqyldyń ıesi. Jastaıynan birge ósken ekeýin bir retki kezdeısoq oqıǵa eki jaqqa aıyryp jiberedi. Atalǵan romanda keıipkerler arasyndaǵy qarym-qatynas pen qosa Aýǵan tarıhyndaǵy keıbir iri oqıǵalar da nanymdy sýretteledi. Bala Ámirdiń otbasy men ózi AQSh-qa qashýy, keıipkerdiń 

bala dosy Hasannyń kóz jazyp qalýy, Aýǵan halqynyń basy aýǵan jaqqa bas saýǵalaýy, talıbandardyń el bıligin qolyna alýǵa degen umtylysy týraly kórinister osy romannyń ózeginde shynaıy beınelenedi. Bári úshin bodaý bergen Ámirdiń ótken kúnin esine alýy, balalyqtaǵy kórgen qasireti men japasy ony ómir boıy mazalaıdy, keıde úmiti bolyp alǵa jeteleıdi, keıde muz bolyp júregin, janyn qarıdy.

Aýǵanstan jaǵdaıyn kórkem shy­ǵar­ma arqyly álem oqyrmanyna tanys­tyrǵan Haled Hosseınıdiń bul romany Aýǵanstan halqynyń armany men úmitin, kinásiz sábı júrekterdiń dúrsilin túsinýge, sezinýge kómektese alady. Demek, biz shyǵarmanyń aıtar oıyna negizdelip, bul romandy Aýǵan topyraǵyndaǵy soǵystyń shyndyǵy deýge haqylymyz. Romannyń ishki oıy da osyny meńzeıdi. 1975 jyly qys mezgilinde batpyraýyq jarysy keıipker Ámirdiń úıiniń mańynda ótedi. Osy jarysqa birneshe kún qalǵanda Ámirdiń ákesi onyń júldeli bolatynyn aıtyp, oǵan senim bildiredi. Áne, sol sátte Ámirdiń san jyldar boıy óshken senimi qaıta mazdaǵandaı bolady. Sebebi ol ákesiniń ózine shynaıylyqpen senim bildirgenin sezdi. Shynynda, jarys sońynda Ámirdiń batpyraýyǵy jeńiske jetedi. Áke meıirine shóldegen Ámir ákesiniń kóńilinen shyǵý úshin kóptegen umtylystar jasaıdy. Áke-bala qarym-qatynasy týraly oılaný da osy shyǵarmanyń júgi. Romannyń sharyqtaý shegi Ámirdiń eseıip, ata-mekenine oralǵan soń, Kabýlda bolyp jatqan lańnyń ústinen túsip, Talıban ókili Assepke qarsy kúresýi. Shyǵarma sońynda Ámir bala dosy ári týǵan baýyry Hasannyń balasy Sohrapty talıbandardyń ezgisinen qutqaryp, AQSh-qa alyp ketedi. Jazýshy Ámir arqyly eger Aýǵanstan óziniń zorlyq-zombylyq pen kemsitýshilik syndy qateligin jýyp-shaıýy kerek bolsa, onda ol quddy osyndaı ustanym men qurbandyq berý arqyly ǵana ózin qutqara alady, bul Aýǵanstannyń qaıta qalpyna kelýine bastaıtyn jalǵyz jol ekenin ashyp aıtady.

Shyǵarma sońynda roman ke­ıip­ker­le­riniń AQSh-taǵy ómiri týraly aıty­lady. Talıbandardyń sheksiz zorlyq-zombylyǵy janyna batqan Sohrap týys aǵasynyń úıinde turǵanda uzaq ýaqyt shomylady, bunysy onyń ózin las sezinýi. Bala júregine salǵan «Talıban» sodyrynyń qııanaty ony ólimge de ıtermeleıdi. Quddy bas­qa keıipkerler sııaqty Sohrap ta ózi­niń eski ómirine oralǵysy keledi, biraq ol múmkin emes edi. Romannyń sońy úmitpen aıaqtalady. Ushyp kele jatqan batpyraýyqty kórip, Ámir ózin bala sııaqty sezinedi. Batpyraýyq – onyń balalyq shaǵy, armany, alysta qalǵan otany. Ol sol batpyraýyqtyń árqashan bıik ushýyn, esh kedergige kezdespeýin armandaıdy. Batpyraýyq ony bala kezinde ákesimen, dostarymen, ómirmen baılanystyrǵan. Endi onyń jar degende jalǵyz týysy Sohrappen jaqyndastyrmaq. Keıipker Ámir úshin bar úmittiń kózi – Sohrap. Áne, til qatpaǵanyna neshe kún bolǵan Sohrap jadyrap, jaınap batpyraýyq ushyryp júr, ol úshin Sohraptyń kúlkisi bolashaqtyń bastaýy, ótkenniń qııanatyn jýyp-shaıatyn qýatty kúsh. Ol bul sátti bylaı sýretteıdi: «Bir retki jymıyp kúlýden basqa eshteńe de kerek emes. О́tken isterdiń bári ornyna kele qoımady. Osy bir sáttik kúlimsireýdiń ózi shynymen aıtýly qubylys sııaqty. Bir sát aǵash arasynan pyr etip ushqan qustardyń sońynda baıaý qozǵalǵan jalǵyz japyraq sekildi. Qalaı bolsa da, men ol japyraqty jyly janarmen, ashyq qushaqpen qarsy alamyn. О́ıtkeni ol japyraq ár kóktem saıyn qardy eritedi. Meniń álginde kórgenim bir túıirshik qar ushqynynyń erýi shyǵar». Ádiletsizdik pen ǵadaýattyq eshkimge máńgilik ústemdik ete almaı­tyn­dyǵyn, aqyrynda adaldyqtyń je­ńe­­tinin, Aýǵannan aıyrylǵan jaraly júrekterdiń sol eldiń bolashaǵyna qarap emdeletinin oqyrmanǵa sezindire alýy bul shyǵarmanyń úlken jeńisi bolmaq. Haled Hosseını ańsaǵan beıbit Aýǵan topyraǵynan qaı kúni myltyqtyń da­ýysy emes, jadyraı kúlgen adamdar men qamsyz uıyqtaǵan sábılerdiń tynyshtyq úni estiler eken?!