Fotogalereıa • 13 Qazan, 2021

Elorda – qoǵamdy damytýdyń qozǵaýshy kúshi

685 ret kórsetildi

Esildiń boıynda eńse tiktegen elorda – alasarmas aıbarymyzdyń, sarqylmas rýhanı qaınarymyzdyń altyn qazyǵy. Bas qaladan bastaý alatyn baıypty bastamalar men senimdi serpilisterdi el turǵyndary erekshe yqylaspen qabyldap, keleshektiń kelbetine úńiledi. Máselen, Elbasy Nursultan Nazarbaev usynǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy aıasynda Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi bıyl aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq alýan túrli is tyndyryp, qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdyń jarqyn úlgisin kórsetti.

 

Ulttyq bolmystyń ustynyn aıqyn­dap, bolashaǵyn bederlegen Elbasy ma­qa­­lasynyń máni men mańyzy jyldar jyl­jyǵan saıyn aıryqsha aıshyqtala tús­keni anyq. Bul rette Nur-Sultan qalasyndaǵy «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesi atalǵan baǵdarlamanyń básekege qabi­lettilik, pragmatızm, ulttyq bire­geı­likti saqtaý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaq­stannyń revolıýsııalyq emes, evo­lıýs­ııa­lyq damýy, sananyń ashyqtyǵy syndy 6 baǵytyn basshylyqqa ala otyryp, 17 arnaıy jobany iske asyrýdyń jol kartasy men ındıkatorlary aıasynda tısti jumystar atqaryp jatyr.

Bul jobalardy júıeli iske asyrý maqsatynda 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda elor­da aýmaǵynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamasyn tý etken 400-den astam is-shara uıymdastyryldy.

 

Berekeli bastamalardyń bereri kóp

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn árkim árqalaı túsinetini anyq. Alaıda onyń áýelgi maqsaty elimizdiń baryn ba­ǵam­dap, joǵyn túgendeý, ulttyń rýhanı qazyna baılyǵyn eselep, halyqtyń otan­súıgishtik sezimin jańǵyrtý edi. Son­dyq­tan buǵan deıin aıtyp ótken 17 jo­ba­nyń kósh basynda «Týǵan jer» arna­ıy jobasynyń turýy – zańdy. Elbasy dál osy joba jóninde «Jergilikti bılik «Týǵan jer» baǵdarlamasyn jınaqy­lyq­pen jáne júıelilikpen qolǵa alýǵa tıis. Bul jumysty óz betimen jiberýge bolmaıdy, muqııat oılastyryp, halyqqa du­rys túsindirý qajet. Týǵan jerine kómek jasaǵan jandardy qoldap-qur­met­teý­diń túrli joldaryn tabý kerek. Bul jer­de de kóp jumys bar. Osy arqyly qala­lardy kógaldandyrýǵa, mektepterdi kompıýterlendirýge, jergilikti joǵary oqý oryndaryna demeýshilik jasaýǵa, mýzeıler men galereıalar qoryn baıyta túsýge bolady. Qysqasha aıtqanda, «Týǵan jer» baǵdarlamasy jalpyulttyq patrıo­tızm­niń naǵyz ózegine aınalady», degen bo­latyn.

a

Atalǵan jobaǵa qatysty aýqymdy jumys el astanasynda da qolǵa alynyp jatyr. Jergilikti bılik jemisti ju­mys istep, úılestirý jumystaryna aı­ryqsha nazar aýdaryp keledi. Máselen, osy «Týǵan jer» arnaıy jobasynyń aıasynda Nur-Sultan qalasyndaǵy me­senattardyń qoldaýymen 85,8 mln teń­gege kómek kórsetildi. Osy joba sheńberinde demeý­shi­lerdiń 4 mlrd 100 myń teńgeni quraǵan qarjylaı kómegimen 3 mln-nan astam adam baǵdarlamanyń ıgiligin kórdi. So­nymen birge «Týǵan jer» arnaıy jo­basynyń aıasynda «Rýhanı jań­ǵyrý» jobalyq keńsesi men Nur-Sultan qa­la­sy ákimdiginiń «Bilim berýdi jań­ǵyr­tý or­ta­ly­ǵy» MKQK arasynda ynty­maq­tas­tyq týraly memorandýmǵa qol qo­ıyl­dy.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev osy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda «Týǵan jerge degen súıispenshilik týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patrıottyq sezimge ulasady», degen edi. Túptep kelgende, patrıottyq sezim ultty uıys­ty­rady, jurtty jumyldyrady, jastar­dy izgilik pen meıirimge jeteleıdi. Máse­len, jastardyń elge degen shynaıy ma­habbaty men alǵaýsyz sezimi «Biz – el patrıotymyz» halyqaralyq jastar forýmynda aıryqsha baıqaldy. Osy forým jumysyna qatysqan Nur-Sultan qala­sy­nyń ákimi Altaı Kólginov elor­da­da­ǵy jastardyń eseli eńbegine toqtalyp, eriktiler jahandyq pandemııa­­­men kúres kezinde úlken úles qosqanyn alǵa tartty. «Prezıdent 2020 jyldy «Eriktiler jyly» dep jarııalady. Eriktiler jahandyq pandemııamen kú­reske zor úles qosty. Bas qalada erik­ti­lermen birge 600-den astam is-sha­ra uıymdastyrylyp, 170 myńnan astam adamǵa kómek kórsetildi. Qazirgi ýaqytta Nur-Sultan qalasynda Eriktiler shtaby jumys isteıdi. «Qaıyrymdy ister marafony» aksııasy aıasynda Qazaqs­tan Res­pýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyl­dy­ǵy­na oraı qalalyq eriktiler shtaby 700-den astam is-shara ótkizýdi josparlap otyr», dedi qala ákimi.

a

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń máni men mańyzyn aıqyndaýdaǵy qa­rymdy qadamnyń biri hám biregeıi – «100 jańa esim» arnaıy jobasy. Elbasy bir sózinde «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy – Táýelsizdik jyldarynda tabysqa jetken, elimizdiń ár óńirinde turatyn túrli jastaǵy, san alýan etnos ókilderiniń tarıhy. Jobada naqty adamdardyń naqty taǵdyrlary men ómirbaıandary arqyly búgingi, zamanaýı Qazaqstannyń kelbeti kórinis tabady», degen bolatyn.

a

Bıyl bul jobanyń respýblıkalyq kezeńin­degi irikteýden ótip, jeńimpaz atan­ǵan elordalyq azamattardyń qataryn­da Ulttyq áıelder hokkeı lıgasynda óner kórsetken alǵashqy qazaq oıynshysy Bulbul Qartanbaı bar. Ol – áıelder arasyndaǵy alǵashqy qazaqstandyq NHL, AQSh hokkeı klýbynyń bas jattyq­tyrý­shysy. Qazaqstandyq hokkeı shabýylshysy, qazirgi ýaqytta kásibı áıelder hokkeı­sh­ileri qaýymdastyǵynyń múshesi jáne Qazaqstan ulttyq quramasynyń múshesi.

Sondaı-aq júzden júırik atanǵan jannyń biri – sýretshi, grafıkalyq dızaıner, ıllıýstrator Áıgerim Káribaeva. О́n boıyna óner tunǵan sýretshi Nur-Sultan qalasyndaǵy dárigerlerge arnalǵan mýral eskıziniń avtory. Ol Umay Global Sammit III Dúnıejúzilik sammıtine ıllıýs­­trasııa jasady. Á.Káribaeva ómir­­diń túrli kezeńin, ulttyq kolorıt pen qazirgi zamandy beıneleıtin shyǵar­ma­lary ar­qy­ly halyqtyń súıis­pen­shiligi men tany­mal­dylyǵyna ıe boldy. Illıýstra­tor­­dyń eń basty eńbekteri – otbasyna, áıel­derdiń álemdegi úlesine arnalǵan. Gra­fıkalyq dızaıner EXPO DUBAI – 2020 kór­me­sin­degi qazaq pa­vılo­­­­ny­nyń kór­ne­ki­ligin arttyrýǵa ólsheýsiz úles qosty.

va

Al balalar dárigeri-reabılıtolog Latıf Parpıev bolsa qımyl-qozǵa­ly­synda buzylý baıqalǵan balalarǵa kó­mek­tesedi. «Jańa týǵan náres­te­lerdi erte ońaltý» jobasynyń negizin qa­laýshy. «Ata-ana­lar­ǵa arnalǵan mektep» jo­basynyń nátı­­jesinde dárigerler men medısına qyz­metkerlerine, elimiz­diń ártúrli qala­la­­ryndaǵy ata-ana­larǵa 15-ten astam medı­sı­nalyq kómek kór­­setildi. Osy jobanyń sharapatyn jalǵyz Qazaqstannyń ǵana emes, ózge elderdegi kómekke muqtaj ba­la­lar kórdi. Olardyń sany búginde 10 myń­nan asyp jyǵylady. Sondaı-aq L.Parpıev elimizdiń reabılıtolog-dári­ger­lerimen birge SOVID-19-ben aýyr­ǵan pasıentterdiń densaýlyǵyn qal­pyna keltirýge kómektesken birneshe beıne-sa­baqtar túsirdi. Ol «VFK» qoǵamdyq qo­rynyń, «Darı dobro» bastamashylar tobynyń, onkologııalyq dıagnozy bar balalarǵa kómek kórsetetin toptyń, «28 petel» qoǵamdyq qorynyń volonteri.

v

Bıylǵy jeńimpazdardy Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov arnaıy qabyldap, «Ár ýaqyt pen kezeńniń óz batyrlary bar. Olardy biriktiretin bir nárse – meıirimdilik, jańa bilimge, el men qalanyń damýyna úles qosýǵa degen umtylys. «100 jańa esim» jobasy – biregeı joba. Bul jaı sandar men jeńimpazdardyń esimderiniń tizimi emes, bul – naqty adamdardyń naqty oqıǵalary. Olar – kún saıyn qoǵamǵa paıda ákeletin adamdar», dep shynaıy peıilin bildirdi. Sonymen qatar joba jeńimpazdarynyń qoǵamǵa paıdaly jumystaryna ákimdik tarapynan qoldaý kórsetildi.

 

Alash ardaqtylaryna eńseli eskertkish

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy sheń­berinde qolǵa alynǵan baıandy basta­malardyń biri – «Uly dalanyń uly esimderi» arnaıy jobasy. Bul joba aıasynda elordadaǵy barlyq qoǵamdyq kólik aıaldamalary men jarnamalyq oryndarda el tarıhynda esimi erekshe atalatyn tuǵyrly tulǵalarymyzdyń naqyl sózderi ornalastyryldy. Sonymen qatar bıyl Nur-Sultan qalasynda birqatar uly tulǵalardyń eskertkishteri ornatyldy.

Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazar­baev «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda «Kópshiliktiń sanasyn­da tarıhı úderister, negizinen, tulǵa­lan­dyrý sıpatyna ıe bolatyny belgili. Kóp­­tegen halyqtar óz eliniń erekshe el­­shisi syndy uly babalarynyń esim­derin maqtan tutady», deı kele ataqty tarı­hı tulǵalarymyz ben olardyń jetis­­tikteriniń qurmetine ashyq aspan astyn­­da eskertkish-músinder qoıylatyn «Uly dalanyń uly esimderi» atty oqý-aǵartý ensıklopedııalyq saıabaǵyn ashý qajet ekenin aıtqan bolatyn. Bul rette, jyl sanap elorda aýmaǵynda el men jerdi qorǵaǵan, qazaqtyń ǵylymyna, ónerine ólsheýsiz úles qosqan turǵyrly tul­ǵa­lar­dyń eńseli eskertkishteri boı kóte­rip keledi.

a

Máselen, elordada Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazar­baev­­tyń qurmetine ornatylǵan eskert­kish ashyldy. Eskertkish bas qala­da­ǵy Álıhan Bókeıhan men Kereı, Jánibek handar kósheleriniń saıabaqtyń aýmaǵynda ornalasqan. El Prezıdenti jyl saıyn Elorda kúni qarsańynda qalanyń rýhanı kelbetin kórkeıte túsetin jańa keshender ashylatynyn atap ótip, byltyr osy ıgi dástúrmen Elbasy kitaphanasy mýzeıiniń boı kótergenin jáne onyń aldynan ashylǵan saıabaq qala turǵyndary úshin jaıly demalys ornyna aınalǵanyn aıtty. «Sondyqtan búgin biz Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qur­me­tine ornatylǵan tarıhı eskertkishti dál osy jerde ashyp otyrmyz. Mereıli jylda mundaı sáýlet týyndysynyń boı kóterýi – zańdy qubylys», dedi Pre­zıdent. Qasym-Jomart Toqaev memle­ket­­tiliktiń negizin qalyptastyrýǵa, eli­mizdiń shekara shebin aıqyndaýǵa, halyq­aralyq kelisimdermen birjola shegendeýge, jahandyq daǵdarysty eń­serý­ge, halyqaralyq bedelin nyǵaıtýǵa Nursultan Nazarbaevtyń zor úles qos­qa­nyn atap ótti.

a

Alash topyraǵy aıbarly aqynda­ry­men, birtýar batyrlarymen áıgili. Máselen, Nur-Sultan qalasynda Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry, aty ańyzǵa aınalǵan ushqysh Talǵat Bıgeldınovtiń eskertkishi ashyldy. Qala ákimi óz sózinde Uly Otan soǵysynyń ardagerleri erlik­tiń úlgisi ekenin aıryqsha atap ótip, «Uly Jeńis qarsańynda Mem­le­ket bas­shysynyń tapsyrmasy bo­ıyn­­sha Talǵat Bıgeldınovke arnap eskert­kish ashyl­dy. Uly Otan soǵysynyń arda­ger­le­ri erliktiń, taban­dylyqtyń, óske­leń ur­paq úshin erlik pen dańqtyń úlgisi bo­lyp sanalady! Batyr ata-baba­la­ry­myz­­dyń arqasynda qazir beıbit kúnde ómir súrip júrmiz! Bizdiń mindetimiz – batyr­lardy jadymyzdan shyǵarmaı, eske alý», dedi. Alyp músin Saryarqa dańǵyly men Talǵat Bıgeldınov kóshesiniń qıylysatyn tu­syn­daǵy alleıada turǵyzyldy. Eskert­kish qola men granıtten jasaldy. Músinshi – Nurlan Dalbaı, al sáýletshi – Rasýl Satybaldıev.

v

Sonymen birge elordada A­lash qaı­­rat­­kerleri – Álıhan Bókeı­han, Mir­jaqyp Dýlatov, Ahmet Baıtur­syn­uly­­na arnalǵan eskertkish ashyldy. Es­kert­­­kishtiń ashylý saltanatyna Mem­­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev, Memlekettik hatshy Q.Kósherbaev, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kól­ginov, Úkimet músheleri, alashtanýshy ǵalymdar qatysty. El Prezıdenti Alash qaıratkerleriniń memorıalyna gúl shoǵyn qoıyp, eskertkishtiń elorda kúnine oraı ashylýynyń sımvoldyq máni zor ekenin atap ótti. «Biz Alash arystarynyń esimin jańǵyrtyp, tarıhı róline baǵa berýdi qolǵa aldyq», dedi Memleket basshysy.

 

Tarıhı tulǵalar tuǵyrǵa qondy

Sondaı-aq elorda kúnine oraı Nur-Sultan qalasynda ǵalym, akademık, geolog Qanysh Sátbaev pen halyq kompozıtory, kúıshi-dombyrashy Dına Nurpeıisovaǵa arnalǵan eki eskertkish ashyldy. Qanysh Sátbaevtyń eskertkishi Q.Sátbaev jáne Q.Muńaıtpasov kóshe­leriniń qıylysynda, ıaǵnı «Qazaq­stan» sport kesheniniń aldyn­da­ǵy alańda ashyldy. Eskertkishtiń avtory – belgili músinshi, Qazaqstan Sýret­shi­ler odaǵynyń múshesi Asqar Nartov. Eskertkishtiń jalpy bıiktigi – 10,25 metr. Qoladan jasalǵan. Ǵalymnyń músini 5,25 metr­­­ge jetedi. Granıt tuǵyrynyń bıiktigi – 5,8 metr. Tuǵyrynda ǵalymnyń áıgili «Meniń halqym menen de bıik» degen sózi qashalǵan.

Al Dına Nurpeıisovanyń eskertkishi Abylaı han men Kúıshi Dına kósheleriniń qıylysynda ornalasty. Avtory – músinshi Baýyrjan Jalyn. Kúıshiniń músini qoladan jasalǵan. Tuǵyry – granıt. Elbasy atap ótkendeı, «dombyra – qa­zaqtyń brendi men pasporty, eshkimge uq­sa­maı­tyn qaıtalanbas kelbeti. Bizdiń mádenı qundylyqtarymyz, dástúrlerimiz ben ańyzdarymyz ishekti jáne kúı áýen­de­ri arqyly urpaqtan-urpaqqa berilip keledi». Kórnekti tulǵalarǵa arnalǵan es­kertkishter Memleket basshysynyń tap­syrmasyna sáıkes iske asyryldy. El turǵyndarynyń endigi mindeti – ata-babalarymyzdy este saqtaý, qurmetteý.

Elordada tarıhı tulǵalarǵa qoıylǵan eńseli eskertkishterdiń qataryn Áskerı-tarıhı mýzeı janyndaǵy alańda orna­tyl­ǵan memleket qaıratkeri Jumabek Táshenovtiń som beınesi tolyqtyrdy. Ult jadynan umytylmaıtyn kesek tul­ǵa­­nyń esimi el azamattaryna etene tanys. Buǵan deıin Nur-Sultanda uly tulǵaǵa kóshe aty berilgen bolatyn. Endigi kezek eskertkishke kelip otyr. Músin komıssııa músheleriniń, zııaly qaýym ókilderiniń, urpaqtarynyń kelisimimen quıyldy. Eskertkishtiń sáýletshisi – Q.Qorǵanov, músinshi – E.Erjanov. Músin qo­la­dan quıylyp, tuǵyry granıtten qalan­dy. Eskertkishtiń jalpy bıiktigi – 8,2 metr. Elorda otanymyzdyń tek saıası ǵana emes mádenı jáne rýhanı ordasy. Búginge deıin Nur-Sultanda elimizdiń tanymal tulǵalaryna arnalǵan birqatar eskertkish ashyldy. Aldaǵy ýaqytta bul jumystar jalǵasa beretin bolady.

Qazaq elin álem jurtshylyǵy batyr, balýan halyq retinde tanıtyny anyq. Oǵan som bilekti, arystan júrekti ba­­­lýan­darymyz dálel. Bozkilemde ulttyń abyroıyn asqaqtatyp, mereıin ústem etken sondaı asyl azamattyń biri hám biregeıi dańqty balýan, álem, Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov edi. Bıyl Nur-Sultan qalasynda Alashtyń ardaqtysyna arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkish J.Úshkempirov atyndaǵy Jekpe-Jek saraıynyń aldyna ornatyldy.

Buǵan deıin arnaıy jańadan salynǵan Jekpe-Jek sport keshenine Jaqsylyq Úshkempirovtiń esimi berilgen bolatyn. Bolashaqta jas balýandar, sportshylar, keleshek Olımpıada chempıondary, ardaqty azamattyń izbasarlary kóp bolady degen oıdamyz.

Ult aǵartýshysy, qoǵam qaıratkeri Ybyraı Altynsarın – esimi el esinde máńgi saqtalǵan asa kórnekti tulǵa. Ustaz­dyń «Kel, balalar, oqylyq», degen bir aýyz sózin búginde búkil qa­­­zaq halqy bilýge tıis. Sondyqtan Y.Altyn­sarınniń jarqyn beınesi jas­tar­dyń sanasynan óshpeıtini anyq. Bul rette, bıyl Nur-Sultan qalasyndaǵy №83 mekteptiń aldynda tarıhı tulǵanyń bıýsti ornatyldy. Bıýsttiń bıiktigi tuǵyryn qosa alǵanda 4 metrden asady. Avtory – Nurbol Qalıev. Tuǵyry granıtten, al músinniń ózi qoladan quıylǵan.

El tarıhyndaǵy eleýli tulǵalardy ulyq­taý – halyqtyń paryzy. Sondyqtan elordada qazaq halqynyń aıaýly perzenti, sanaly ǵumyryn, qajyr-qaıratyn bala tárbıeleýge jáne halyqtyń aǵartý isine arnaǵan uly tulǵa Y.Altynsarınniń bıýsti ashylǵany el úshin erekshe mańyzǵa ıe. Bul qadam aǵartýshynyń 180 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan ıgi shara bolǵany anyq. Aldaǵy ýaqytta dál osy №83 orta mektebine Y.Altynsarınniń esimi beriledi degen oıdamyz.

a

a

v

Sondaı-aq Nur-Sultan qalasynda órt sóndirýshiler men medısına qyz­metkerleriniń qurmetine monýmentter ornatyldy. Bul jumys jastarǵa rýhanı, patrıottyq jáne mádenı qundylyqtardy nasıhattaý maqsatynda qolǵa alynǵany anyq.

Sońǵy jańalyqtar

Bapker: Konor jekpe-jekti saǵynyp júr

Jekpe-jek • Búgin, 15:53

Aqyly joldarda qandaı jeńildikter bar?

Aımaqtar • Búgin, 15:22

Jańa salmaq jańa múmkindik pe?

Boks • Búgin, 12:07

О́skemen men Semeı arasynda jol jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy Londonda toılandy

Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy • Búgin, 10:52

Almatyda jylý júıesi jaryldy

Aımaqtar • Búgin, 10:32

Parıjde Abaı bıýsti ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 10:28

Uqsas jańalyqtar