Rasyn aıtar bolsaq, ártúrli sebepterge baılanysty ulttyq quramadan shettep qalǵan qazaq balasyn qaıtadan qatarǵa qosyp, ony jigerlendirgen adam – Dımash atamyz. Jaryqtyq kenje týǵan qońyr qozydaı súıkimdi, qalqanshadaı boıy bar Jaqsylyqty «meniń bir japyraǵym» dep erkeletedi eken. Qonaevtyń qamqorlyǵy jaıly Jaqsylyqtyń ózi de kózi tirisinde teleefırden, sonymen qatar merzimdik baspasóz quraldary arqyly jıi-jıi aıtyp júrdi.
Rasyn aıtar bolsaq, keńestik kezeńde qazaq sportshysynyń Olımpıada oıyndaryna qatysýy qıyn bolatyn. Ultshyldyqtyń órti alabóten órship turǵan zamanda 1976 jylǵy Monrealda ótken jazǵy Olımpıada oıyndaryna Odaq boıynsha grek-rım kúresinen 48 kılo salmaqta aldyna jan salmaı jeńistiń týyn jelbiretip júrgen Jaqsylyq Úshkempirovti kópe-kórineý yǵystyryp, onyń ornyna krasnoıarlyq Alekseı Shýmakovty tańdap alýy osynyń kórinisi.
Bul týraly Jaqańnyń ózi: «KSRO chempıonaty men spartakıadasynda jeńiske jetkenime qaramastan, meni 1976 jyly Monrealda ótken Olımpıadaǵa qatystyrmady. Ol kezde jasym 25-te bolatyn, boıymdaǵy kúsh-qýatym da janyp turǵan kez. Biraq jattyqtyrýshylar shtaby Odaq chempıonatynda menen jeńilgen A.Shýmakovty komanda sapyna aldy. Men qatty renjip, kúresti tastap kettim. Biraq bir kúni Qazaqstan sport komıtetiniń basshylary meni Qonaevtyń aldyna ákeldi. Dinmuhamed Ahmetuly menen kúreske qaıta oralýymdy ótindi: «Seniń ónerińdi barlyq qazaqstandyq nazarda ustap otyr, al seniń jekpe-jekke shyqqyń kelmeıdi. Iá, Olımpıadaǵa qatysa almadyń. Endi 1980 jylǵy dodaǵa sen barasyń. Men sen úshin jankúıer bolamyn», – dedi. «Jaraıdy», – dedim, – Dımash ata, eger siz qoldaıtyn bolsańyz, men beldesýlerge shyǵamyn. Sóıtip, 1977 jyly Odaq boıynsha – úshinshi, 1978-1979 jyldary – ekinshi, al 1980 jylǵy chempıonatta jeńiske jetip, Olımpıadaǵa baratyn komanda quramyna endim» degen eken.
Joǵaryda bir japyraq Jaqsylyqty Qonaevtyń aldyna alyp barǵan adam – sport komıtetiniń tóraǵasy Amansha Aqbaev eken. Bul oqıǵa jaıly qazaq sportynyń shejire – jýrnalısi Qydyrbek Rysbek «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2017 jylǵy 2 maýsym kúngi sanynda jarııalanǵan «Balýan bıigi» atty maqalasynda: «Olımpıada joldamasy kózinen bulbul ushqan Jaqsylyq qatty toryqty. KSRO quramasyndaǵy úzeńgilesteri «terpelıvyı Jak» ataǵan qazaqtyń tózimi ábden shegine jetken. Sodan talaılardyń qoly jetpeı júrgen KSRO quramasyna úsh aı at izin salmaı, Almatyda jatyp aldy. Oıda-joqta respýblıkalyq sport komıtetiniń tóraǵasy Amansha Aqbaev shaqyryp alyp:
– Jaqsylyq, sen nege jattyǵýǵa barmaı júrsiń? Erteń durystap kıinip maǵan kel, ataǵa baramyz, – dep qysqa qaıyrdy. Erteńine mejeli ýaqytta Amansha Seısenuly muny mashınasyna otyrǵyzyp alyp, Qazaqstan Kompartııasynyń ortalyq komıteti ornalasqan záýlim boz úıge bir-aq tartty. Qazirgi Tóle bı men Abylaı han kósheleriniń toǵysyndaǵy susty da eńseli ǵımaratta bulardy Dinmuhamed Qonaevtyń kómekshisi Dúısetaı Bekejanov kútip aldy», – dep jazypty.
* * *
Osylaı Dımash atasynan bata alyp rýhtanǵan Jaqsylyq aqyry 1980 jyly Máskeý Olımpıadasynyń kileminde beldesti.
Olımpıadadan ózge ataqtyń bárin enshilegen rýmyn balýany Konstantın Aleksandrý naǵyz zar kúıinde eken. Shabýyldy ústi-ústine údetedi. Kózi ot shashady. Kúreske emes, tóbeleske daıyndalyp shyqqandaı. Qansha degenmen jıyrma jyldaı ulttyq qurama sapynda shynyǵyp, ábden tolysqan Jaqań onyń mysyn basyp, ekinshi kezeń bastalǵanda esepti 5:1-ge jetkizip úlgeredi. Úshinshi kezeńde eki balýan bir-bir upaı zorǵa alady. Toǵyzynshy mınýttyń sońyna deıin ekeýi kilemge jańa shyqqandaı arpalysady. Aqyrǵy esep – 6:2. Jeńis Jaqsylyqtyń jaǵynda.
– Konstantın óte myqty balýan. Osy qalpynda menimen emes, polıak jigiti Kerpachpen aıqasqanda ony sózsiz jeńetin edi. Kerpachtyń birinshi beldesýi kóbinde sátsiz bitedi. R.Kerpach «shúý» degende vengr Ferens Shereshten bar-joǵy bir jarym mınýtta utylyp qaldy da, menimen kúreserde ortaǵa býyrqanyp shyqty. Alǵashqy kezeńde bir sekýnd tynym almaı aıqastyq. Upaı sanyn 11:0 jetkizdim. Ekinshi kezeńniń alǵashqy eki mınýt ishinde Kerpach upaı sanyn 11:10-ǵa jetkizdi. Týra «tanki». Qorǵanysqa buzyp-jaryp kiredi. Biraq ókpesi osaldaý eken. Úshinshi kezeńde sharshap qaldy, – dep eske alypty Jaqsylyq aǵamyz.
Osylaı kánigi qarsylasy Roman Kerpachty 13:10 esebimen utqan qazaq kelesi beldesýge joldama alsa, polıak balýany jarystan shyǵyp qalady. Adam shamadan tys, óz múmkindiginen joǵary jyldamdyqta qımyldap kúsh jumsasa, keremet ashy ter shyǵady. Al odan ári zorlansa ashy ter bitip, onyń ornyna ıisi múńkigen «ammıak» shyǵatyny jaıly bilemiz. Kerpachpen kúreskende Jaqsylyqtyń ústinen osy «ammıaktyń» ıisi shyqty deıdi. Al úshinshi qarsylasy majar balýany Ferens Shereshti 17:6 esebimen oısyrata jeńgen Jaqsylyq altyn medal úshin bolgarııalyq Pavel Hrıstovpen joly túıisedi. Ol jigit bir jyl buryn (1979 j.) álem chempıonatynda qola medal alǵan, tájirıbeli balýan. Kúres mamandarynyń bári biledi Hrıstov «kópirge» tursa, týra temirdeı qatyp qalady. Ony «qulatqan» eshkim joq. Biraq tórttaǵannan julyp áketý tásiline osal. 1978 jyly Shvesııanyń Geteborg qalasynda ótken halyqaralyq jarystyń fınalynda Jaqańmen jolyǵyp bir dúrkin jeńilgen. Pavel fınalǵa deıin shved Kenn Andressondy ádemi jeńip, fın balýany Reıe Haparantany 27:0 esebimen erkin utyp shyqqan eken. Biraq úshinshi beldesýde Konstantın Aleksandrýdan utylyp qalady. Hrıstovtyń ózgelerden erekshe bir qasıeti ádistiń san túrin jasaıdy, alysyp-julysýdan eshkimge ese jibermeıdi. Utylyp jatsa da jantalas joq. Qarsylasyna óshpendiliktiń nyshanyn da sezdirmeıdi. Kúshtini moıyndaı biledi. Sóıtip, qazaqtyń sport tarıhyna altyn árippen jazylǵan atalǵan beldesýde 12:7 esebimen Jaqsylyq jeńiske jetip, Dımash atasyna bergen ýádesin oryndaıdy.
* * *
Osylaı Olımpıada jeńimpazy bolyp elge oralǵan J.Úshkempirovti Dinmuhamed Qonaev kómekshisi D.Bekejanov arqyly ózine ekinshi ret shaqyryp alyp júzdesedi. Ol kezde Olımpıadadan jeńispen oralǵan «bir japyraq» jigit Almaty mańyndaǵy «Qaırat» eldi mekeninde ornalasqan demalys ornynda tynyǵyp jatypty. Dinmuhamed Ahmetuly kezdesýden birneshe kún buryn Grekııadan oralǵan eken. Osy saparynda Dımash ata Grekııadaǵy Olımpıada taqtasyna jańadan esimi oıyp jazylǵan chempıon Jaqsylyq Úshkempirovtiń atyn kórip, kóńili tolqyp otyrǵan sáti eken.
– Qaraǵym, Jaqsylyq jat jerden seniń atyńdy kórip qanattanyp qaıttym. О́ziń bolyp pa ediń onda? – depti. «Iá, Dımash Ahmetuly, bolǵam». Sodan keıin keńsege jınalǵan kópshiliktiń aldynda bir japyraq inisin qoltyqtap turyp: «Qurmetti azamattar! Jastar – bolashaqtyń ıesi. Men tarıhta qalarmyn, múmkin qalmaspyn, biraq myna bir japyraq Jaqsylyqtyń aty qazaq tarıhynda altyn árippen jazylary daýsyz. Jaqsylyq sııaqty jastar – bizdiń jarqyn bolashaǵymyz, maqtanyshymyz. Meniń «bir japyraǵymdy» umytpańdar, qoldańdar, maqtan etińder» dep ózekjardy júrek sózin aıtqan eken.
