Ekonomıka • 27 Qyrkúıek, 2022

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

82 ret kórsetildi

О́ńirlerde óndiris oshaǵy burq-sarq qaınap, saıraǵan logıstıka daıyn ónimderdi eksporttap úlgere almaı, bıznes memlekettiń bir múıisin demep turar el bolǵanymyzda, bálkim, munaı baǵasyna asa alańdaı qoımas pa edik. Biraq kórgen-baqqanymyz – osy «qara altyn», sondyqtan onyń jahan naryǵyndaǵy qubylýy tap bir júregimizdi aýyrtpasa da, keýde tusymyzdy eptep syzdatyp óteri belgili. Taǵy bir aıta keterligi, maqalada tek munaı týraly emes, munaı jáne oǵan qatysty týyndaıtyn tizbekti problemalar týraly da sóz bolady.

Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»

Brent markaly munaı baǵasy 2022 jyldyń 24 qańtarynan beri alǵash ret barreline 86 dollardan tómen túsip otyr. Qazir Brent-tiń bir barreli shamamen 86,97 dollarǵa saýdalansa, WTI markaly munaı barreli 79,22 dollarǵa baǵalanýda. Tengenomika sarapshylarynyń aıtýynsha, munaı baǵasynyń arzandaýy ulttyq valıýtamyzǵa qysymdy kúsheıtedi. Teńgeniń jaıy onsyz da jaqsy emes edi. Valıýtamyz jyl basynan beri 10,8 paıyzǵa álsiregen.

Analıtıkter munaı baǵasynyń quldyraýyn jetekshi elderdiń ortalyq bankteriniń, ásirese AQSh Federaldy rezerv júıesiniń (FRJ) aqsha-nesıe saıasatyn qatańdatýymen baılanystyrady. 21 qyrkúıekte FRJ bazalyq stavkany úshinshi ret qatarynan 0,75 paıyzǵa kóterip (Qurama Shtattarda ınflıasııa 8,3 paıyzǵa deıin joǵarylap ketti – red.), ekonomıkalyq boljamdy jańartqan edi. Osydan keıin FOMC (Ashyq naryqtaǵy operasııalar boıynsha federaldy komıtet) músheleri federaldy qor boıynsha stavkalar bıyl jyl sońyna deıin 4,4 paıyzǵa deıin joǵarylaıdy degen pikir bildirdi. FRJ-nyń stavkany kóterýi baǵamyn dollarǵa qarap aıqyndaıtyn ózge el valıýtalaryna da áser etedi. AQSh tarapynan mólsherlemeniń kóterile berýi jahan naryǵynda resessııa týdyrýy múmkin dep alańdaıdy sarapshylar.

«KASE bırjasyndaǵy qazaqstandyq teńge kýrsy dollar jubymen birge túsip barady. Rýbl, ıýan jáne eýromen dınamıka sońǵy táýlikterde shamaly ǵana boldy. Teńge kýrsynyń álsireýine basty sebep – syrtqy qysym. Jahandyq kapıtal naryǵy táýekelderden qashyp, álemdi sharpıtyn resessııany kútip otyr. Táýekeldi aktıvterge degen suranys mınımaldy deńgeıde. Shıkizat kotırovkalary da qysqarady degen yqtımaldylyq bar. Al Qazaqstan úshin energııa tasymaldaý baǵasynyń joǵary ári turaqty bolýy erekshe mańyzdy. Dál qazirgi sátte teńgeniń qubylýy – syrtqy tepe-teńdiktiń buzylýynan týyndap jatqan jaǵdaı, basqa eshteńe de emes», deıdi Alpari sarapshysy Anna Bodrova.

Munaı baǵasynyń dál qazirgi baǵasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń týra bir aı buryn belgilegen bazalyq ssenarııindegi baǵamen sáıkes keledi.

«Bazalyq ssenarıı jaǵdaıynda mu­naı­dyń ortasha baǵasy barreline 85 dollar deńgeıinde jáne dollar kýrsyn 470 teńge deńgeıinde paıdalaný usynylady», degen edi Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov. Olardyń paıymynsha, optımıstik ssenarıı jaǵdaıynda munaı baǵasy – 110 dollar bolyp, dollar 440 teńge bolady, al pessımıstik ssenarıı bo­ıynsha 60 dollarǵa deıin tómendep, dollar kýrsy 500 teńge mańaıynda qalyptasady.

Qysqasy, Reseı men Ýkraına arasyn­daǵy áskerı is-qımyldan jahan dúrlikti. Geosaıası ahýal shıelenisti. Álemdik logıs­tı­ka tizbegi buzyldy. AQSh Ýkraınaǵa úz­dik­siz kómek kórsetip jatyr. Bul belgili bir deńgeıde óz ishindegi ınflıasııany arttyrdy. Inflıasııany aýyzdyqtaý úshin FRJ stavkany kóterýge májbúr boldy. Stavkanyń joǵarylaýy jahannyń ekonomıkalyq aýa raıyna áser etip munaıǵa, tutyný shı­kiza­tyna degen suranysty azaıtty. Munaı ba­ǵasy tússe, teńge álsireıdi. Sebebi mu­naı – bas­ty eksporttyq taýarymyz. Al bizge qazir qýatty teńge, qýatty ekonomıka aýa­daı qajet. Qazaqstan – ekonomıkalyq qıyn­dyq­tan, sol qıyndyq týǵyzǵan qym­bat­shylyqtan qajyǵan el. Qajyǵan halyqtyń bas saýǵalaıtyn «perishtesi» – bankter. Sáıkesinshe, elde nesıesi bar azamattar kóbeıdi. Olardyń birazy nesıesin tóleı almaı júr. Soǵan baılanysty memleket jeke tulǵanyń bankrottyǵy týraly zań qabyldaýǵa kiristi. Eldegi túıtkildiń ázirge she­shile qoıýy ekitalaı túıin ekenin osydan ańǵarýǵa bolady.

Jaqynda Almatyda ótken Kazakhstan Growth Forum-da forým tóraǵasy Eldar Ábdirazaqov elge ınvestısııa tartý úshin teńgeniń myqtylyǵy kerek degen pikir bil­dirdi.

«Elden kapıtal ketpes úshin bizge ın­ves­tısııalyq tartymdylyq kerek. Aktıv­terimizge ınvestısııa salýǵa qyzyq­tyrý úshin kúshti valıýta qajet. Búginde TMD el­deriniń valıýtalaryna qatysty teńge ın­dek­si­ne kóshý jáne qazaqstandyq teńgege ınvestısııalaýdy qyzyqty etý úshin kúsheı­tý kerek. Áıtpese, teńge «zaporojes» sııaqty bolady, ony eshqashan satyp ala almaısyń. Bizge teńge-zaporojes kerek emes», deıdi kásipker.

Qazir Qazaqstanda resmı jyldyq ınflıasııa – 16,1 paıyz. Árıne, mundaı jaǵdaıda azamattarǵa óz aqshasyn saqtaý, kóbeıtý qıynǵa soǵady. Inflıasııadan qorǵaıtyn jáne aqshany saqtaıtyn birden-bir qural depozıt bolyp keldi. Alaıda qazirgi ınflıasııa ústeme paıdany tolyqtaı jutyp qoıyp jatyr. Máselen, bıyl shildede jeke tulǵalardyń salymy boıynsha ortasha syıaqy mólsherlemesi 11,8 paıyzdy quraǵan, al sol kezdegi ınflıasııa kórsetkishi – 15 paıyz. Mundaı qubylmaly kezeńde qor naryǵyna barý da úlken táýekeldi qajet etedi. Osy oraıda Finprom sarapshylary alternatıvti ınvestısııalaý quraldary ishinde altyn jáne jyljymaıtyn múlikke ınvestısııa salýdy alǵa shyǵarady.

«Aıta keteıik, altyn uzaq merzimdi ın­vestısııa bolyp esepteledi jáne qysqa merzimdi realııada baǵasyn joǵaltýy yq­tımal. Mysaly, bıyl altynǵa maksımaldy spottyq baǵa – ýnsııasyna 2 myń dollar. Bul mejege bıyl 8 naýryzda jetti jáne sodan beri birtindep tómendeý baıqalyp kele jatyr. Osy jyldyń 15 qyrkúıeginde baǵa 1,7 myń dollardy qurady. Biraq uzaqmerzimdi dınamıkada altyn eń senimdi aktıv bolyp qala beredi. О́z kezeginde, úı baǵasy, ásirese bıyl qatty ósti, tipti segmenttiń ınves­tısııalyq tartymdylyǵynan da asyp ketti. Máselen, jańa úılerdiń ortasha ba­ǵasy 23,8 paıyzǵa artty (byltyrdyń sáı­kes kezeńimen salystyrǵanda). Bul rette qaıtalama naryqtaǵy baǵa ósimi – 72,2 paıyz (bir jyl burynǵy derekpen sa­lys­tyrǵanda). Onymen qosa jalǵa berý quny da qymbattap jatyr: bir jylda 2,2 ese. Tıisinshe, baǵa bıyl ǵana qymbattap otyr­ǵan joq. Jyljymaıtyn múlikke ınves­­tı­sııa salý álem boıynsha tanymal qural bolyp otyr», delinedi zertteýde.

Jahandyq naryqta munaıǵa degen su­ranystyń tómendeýi óndiris kólemin de tó­men­detedi. Otandyq munaı-gaz salasy sa­rap­shylarynyń aıtýynsha, sońǵy 10 jyl­daǵy munaı óndirisiniń eń tómen deń­geıi qyrkúıekte bolmaq.

«Tamyz aıynda 5,1 mln tonna óndirildi. Sońǵy 10 jylda tek eki márte ǵana tómen bolǵan: 2016 jyly tamyzda (4,3 mln ton­naǵa jýyq) jáne 2022 jyly maýsymda (4,9 mln tonnadan az). Sebepteri: Qarataban (Qashaǵan) keshenindegi zaýyt ishindegi isten shyǵýdyń saldary Qashaǵandaǵy óndiristiń 3,5 ese tómendeýine ákelip soqty. Odan keıingisi – Qarashyǵanaqtaǵy josparly kúrdeli jóndeý jumystary», dep jazady telegramdaǵy Energy Monitor kanaly.

Munaı jáne gaz aqparattyq-taldaý orta­lyǵynyń deregi boıynsha, 2022 jyl­dyń basynan beri munaı óndirisiniń ortasha táýliktik kórsetkishi 228 myń tonnany quraǵan. Sol qarqyndy saqtaǵan jaǵdaıda 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 83,2 mln tonna munaı óndirilýge tıis. Sarapshylar endigi qalǵan 100 kúnde 85,7 mln tonnalyq josparly kórsetkishke qol jetkize qoıýy ekitalaı ekenin aıtady.

Sońǵy jańalyqtar

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar