Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Menshik kapıtaly artty
Ekinshi deńgeıli bankterdiń áleýetin bir deńgeıde ustap turatyn jáne olardyń erkin jumys isteýine múmkindik beretin biregeı faktor – menshik kapıtalynyń kórsetkishi. Ázirge bizdiń bankter menshik kapıtalynyń jetkilikti bolýy turǵysynan maqtana alady. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, qazaqstandyq ekinshi deńgeıli bankter menshik kapıtalyn turaqty arttyryp jatyr. Sońǵy bir aıdyń ishinde 7 paıyzǵa ulǵaıǵan. 2022 jyldyń 1 tamyzyndaǵy jaǵdaı boıynsha bank sektorynyń kapıtal qory jetkilikti deńgeıde. Shilde aıynan beri kapıtal kólemi 7,2 paıyzǵa ósip, 5,7 trln teńgeni quraǵan.
Iri ekinshi deńgeıli bankter arasynda retteýshilik menshik kapıtalynyń ósimi boıynsha ForteBank kósh basyna shyqty: bir aıda 9,7 paıyzǵa nemese 26,4 mlrd teńgege artqan. Nátıjesinde bıyl tamyzda menshik kapıtalynyń somasy 298,4 mlrd teńge bolǵan. Aıta ketý kerek, basqalarmen qatar, kapıtaldandyrý kórsetkishteriniń jaqsarýyna baılanysty S&P Global Ratings halyqaralyq reıtıngtik agenttigi ForteBank-tiń uzaq merzimdi kredıttik reıtıngin turaqty boljammen «B+»-ten «BB−»-ge deıin kóterdi. Bank kórsetkishteri nyǵaıǵan jáne agenttik bank odan ári kapıtal qoryn arttyra túsedi dep kútedi.
Ekinshi orynda – Kaspi Bank. Bir aıda kapıtal qoryn 9,4 paıyzǵa nemese 42,6 mlrd teńgege ulǵaıtqan. Úzdik úshtikti «Sıtıbank Qazaqstan» túıindeıdi – bir aılyq dınamıkada 7,5 paıyzǵa nemese 11,1 mlrd teńgege artqan. Aıta ketý kerek, tek joǵaryda atalǵan bankterde jalpy naryqtaǵy ortasha mánnen asatyn kapıtaldyń ósý dınamıkasy bar.
«Negizinen ekinshi deńgeıli bankterdiń barlyǵy prýdensıaldyq normatıvterdi, sonyń ishinde menshik kapıtalynyń jetkiliktilik koeffısıenti boıynsha talaptardy oryndaǵan. Onyń ústine, kórsetkishter kóbine zańmen belgilengen standarttardan aıtarlyqtaı asyp túsedi jáne bankterge yqtımal táýekelderdi marjamen jabýǵa múmkindik beredi.
Salym kólemi ósti
Sonymen birge qarjy ınstıtýttaryndaǵy salym kólemi de aıtarlyqtaı ósken. Qazaqstandyqtardyń ekinshi deńgeıli bankterde jınap otyrǵan salymdary kóbeıip, jalpy somasy 14 trln teńgeden asypty. 2022 jyldyń 1 tamyzyndaǵy jaǵdaı boıynsha jeke tulǵalardyń qazaqstandyq bankterdegi salymdarynyń aılyq dınamıkasy – 2,7, jyldyq dınamıkasy 13,3 paıyzdy quraǵan.
Bólshek salymdardyń aılyq ósimi boıynsha «Bank Hoým Kredıt» kósh bastaıdy. Aılyq ósim dınamıkasynda 20,9 paıyzǵa ulǵaıyp, salym mólsheri 216,2 mlrd teńgege jetken. Jyldyq ósim úlesi 47,8 paıyzdy mańaılaıdy. Aıta ketý kerek, bank byltyrdyń ózinde salym enshileý boıynsha TOP-10 qataryna da ilinbegen edi. Alaıda kórshi eldegi oqystan bastalǵan áskerı is-qımyldar, sonyń saldarynan reseılik enshiles bankterdiń naryqtan yǵysyp qalýy ózge bankterdi, onyń ishinde «Bank Hoým Kredıtti» de kúsheıtken syńaıly. Bul bank óz ıesin de aýystyrdy, aksıonerler quramynan reseılikterdi shyǵaryp tastap, qazir tikeleı PPF cheh holdıngine jáne halyqaralyq Home Credit tobyna ǵana tıesili bolyp otyr. Osy turǵydan alǵanda «Bank Hoým Kredıt» – otandyq naryqtaǵy jalǵyz eýropalyq bank. Tek qana zańdy tulǵalarmen jumys isteıtin amerıkalyq «Sıtıbankpen» salystyrǵanda «Bank Hoým Kredıt» bólshek segmentte belsendi jumys istep, qazaqstandyqtarǵa barlyq kategorııa boıynsha bank ónimderin usynýmen aınalysyp jatyr.
Depozıt ósimi boıynsha ekinshi orynda – «Bank SentrKredıt». Bir aı ishinde salym kólemi 8,1 paıyzǵa ósip, 1,13 trln teńgege jetipti. BSK-nyń jaqynda ǵana reseılik enshiles «Alfa-Bankti» satyp alyp, ony Eco Center Bank dep atap, rebrendıng jasaǵanyn, keıin ol bankti de ózine jutyp alǵanyn bilemiz. Úshinshi orynda – Altyn Bank. Bul qytaılyq enshiles banktiń bólshek salym portfeli bir aıda 7,7 paıyzǵa ulǵaıyp, 267,3 mlrd teńgeni quraǵan. Aıta keteıik, bul banktiń úsh aksıoneri bar, tıisinshe úsheýi de asa iri qurylymdar – China CITIC Bank Corporation Limited (50,1 paıyz), China Shuangwei Investment Co., Ltd qytaılyq kompanııasy (9,9 paıyz) jáne «Qazaqstan Halyq Banki» AQ (40 paıyz).
Jalpy alǵanda, úzdik ondyqtaǵy barlyq banktiń bólshek salym segmentinde depozıt boıynsha aılyq ósim tirkelgen. Al TOP-10 qataryna kirmeıtin bankter arasynda 12 oıynshynyń beseýinde keri ketý bar. Ekinshi deńgeıli bankterdiń jalpy salymyndaǵy bólshek segment úlesi 50,8 paıyzdy quraıdy.
MQU-lar kapıtalymen maqtanady
Fýnksııasy uqsas bolǵanymen, tirshilik etý aýdıtorııasy ár alýan jáne klıentter júktemesi de ózgeshe bolyp sanalatyn mıkroqarjy uıymdary da damý boıynsha bankterden qalysatyn emes. Tipti qazir bıznesti nesıeleý turǵysynan alyp qaraǵanda osy MQU-lardyń bási bıik. Mıkroqarjy uıymdarynyń naryǵy qarqyndy damyp jatqanyna olardyń keıingi bir jyl ishinde aktıvter somasyn 55 paıyzǵa arttyra alǵany dálel bola alady. Sóıtip, MQU aktıvteriniń jalpy kólemi trıllıon teńgege taıap qalǵan. Bıyl birinshi jartyjyldyq qorytyndysy boıynsha MQU aktıvteri 997 mlrd teńgege jetken. Bul byltyrmen salystyrǵanda 54,7 paıyzǵa kóp. Jalpy, keıingi bes jylda sektordyń aktıvteri orta eseppen jylyna 44,7 paıyzǵa ósip otyrǵan.
О́z kezeginde, MQU menshik kapıtaly 2022 jyldyń maýsymynyń sońynda 287,2 mlrd teńgege jetti. Bul byltyrdyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 38,9 paıyzǵa artyq. Aktıv pen menshik kapıtalynyń qarqyndy ósýi sektordyń keńeıýin ǵana emes, onyń birshama ornyqty ekenin de ańǵartady. Muny halyqaralyq baǵalaý agenttikteriniń taldaýlary da qýattaı túsedi.
Bıyl 29 tamyzda qazaqstandyq mıkroqarjy uıymdaryna salystyrmaly taldaý júrgizgen Fitch Ratings qazaqstandyq kompanııalardyń pandemııa kezinde jaqsy nátıjeler kórsetkenin aıtady. Mıkroqarjy uıymdary ishinde aktıv somasy kóp uıym – KMF MQU. Onyń enshisinde 220,9 mlrd teńge bar jáne bul búkil sektordyń 22,2 paıyzyn quraıdy. Jyl basynan beri kompanııanyń aktıvi 20,8 paıyzǵa ulǵaıǵan. Aıta ketý kerek, bul MQU keń aýqymdy qyzmet kórsetedi, ásirese agrosektordy qoldaýǵa baǵyttalǵan jobalary óte kóp. Ekinshi orynda 147,6 mlrd teńgemen «Toıota Faınanshl Servısez Kazahstan» ornalasqan. Olardyń aktıvi búkil naryqtyń 14,8 paıyzyn ıelenedi. Jarty jylda kompanııa aktıvi 21 paıyzǵa kóbeıipti. Úshinshi orynda – MyCar Finance. Aktıv qory 132,8 mlrd teńgege baǵalanady jáne naryqtyń 13,3 paıyzyna ıe.
Menshik kapıtaly boıynsha da KMF kósh bastaıdy: 50,6 mlrd teńge. Odan keıingi orynda 19,2 mlrd teńgemen FREEDOM FINANCE Credit tursa, 18,9 mlrd teńgemen «Toıota Faınanshl Servısez Kazahstan» úshtikke ilingen. Sóz joq, kompanııanyń naryqta ornyqtylyq tanytýyna halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń senim bildirýi de úlken áser etedi. Mysaly, KMF halyqaralyq uıymdardan turaqty negizde qorlandyrý jasaıdy. Máselen, bıyl shildede Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń atalǵan mıkroqarjy uıymyna 25 mln dollar kóleminde nesıe usynatyny belgili boldy. Bul qajetti qarajatty áıelder basqaratyn shaǵyn kompanııalar men kásiporyndarǵa, onyń ishinde aýyldyq jerlerge baǵyttaýǵa múmkindik beredi.
Oǵan deıin 13 maýsymda KMF pen Azııa damý banki arasynda 15 mln dollar zaım alý jónindegi kelisimshartqa qol qoıyldy. Bul qarajat kásipkerlerdi, sonyń ishinde aýyl eńbekkerlerin qoldaýǵa baǵyttalmaq.
Reseıden Qazaqstanǵa aqsha aǵyny kóbeıdi
Bank jáne mıkroqarjy uıymdary týraly sóz qozǵaǵan kezde aqsha aýdarymdar júıesin de aınalyp óte almaımyz. Keıingi aılarda Reseıden Qazaqstanǵa qaraı aqsha jiberý kórsetkishi edáýir artypty. Reseı naryǵynan halyqaralyq Visa jáne Mastercard tólem júıeleri ketkennen keıin reseılikter Qazaqstanǵa qaraı jappaı aqsha jibere bastaǵan. Aqsha aýdarymdarynyń halyqaralyq júıesi arqyly bıyl qańtar-shildede jiberilgen qarjy kólemi 582,5 mlrd teńgeni qurapty. Bul 2021 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 7,1 paıyzǵa kóp.
Bul rette tranzaksııa sany 2,3 paıyzǵa, 1,4 mln-ǵa deıin qysqarǵan. Al bir aýdarymnyń ortasha chegi 9,6 paıyzǵa deıin ósip, 418 myń teńgege jýyqtapty. Halyqaralyq aqsha aýdarymynyń júıesi arqyly shetelden alynǵan qarajat kólemi birden 2,2 paıyzǵa ulǵaıǵan jáne 358,9 mlrd teńgege jetken. Tranzaksııa sany 30,2 paıyzǵa ósip, bir aýdarymnyń ortasha chegi 236,3 myńnan 403 myń teńgege deıin artty.
Elder bólinisinde 2022 jyldyń qańtar-shildesinde Qazaqstannan aýdarylatyn aqsha kóleminiń 69 paıyzy – О́zbekstan (163,6 mlrd teńge), Túrkııa (136,5 mlrd teńge) jáne Reseıge (101,8 mlrd teńge) tıesili. Sondaı-aq 58,5 mlrd teńge Qyrǵyzstanǵa jáne 44,9 mlrd teńge Grýzııaǵa aýdarylǵan. Al bizge eń kóp aqsha Reseıden kelgen – 193,8 mlrd teńge. Bul soma 2021 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyryp qaraǵanda 5,7 ese kóp. Sonyń 185,4 mlrd teńgesi – sáýir-shilde aralyǵynda, 18,3 mlrd teńgesi – sáýirde, 45,6 mlrd teńgesi – mamyrda, 66,9 mlrd teńgesi – maýsymda, 54,6 mlrd teńgesi shildede kelgen.
Atap ótý qajet, 2015 jyldan beri 2022 jyldyń naýryzyna deıingi aralyqta RF-dan keletin aýdarymnyń ortasha aılyq kólemi 9,2 mlrd teńgeni quraǵan. Al 2021 jylǵy ortasha aılyq kólemi tipti 4,4 mlrd teńgemen shektelgen. Iаǵnı reseılikter ózderinde Visa men Mastercard júıeleri jumys istemeı qalǵannan keıin Qazaqstanǵa jappaı aqsha jibere bastady dep qorytyndy jasaýǵa tolyq negiz bar.
Jalpy, alǵanda qarjy sektorynyń damýy turaqty. Biraq kenetten týyndap, ábigerge salyp qoıýy yqtımal táýekelder de joq emes. О́ıtkeni júrip jatqan geosaıası jaǵdaılar ekonomıkanyń ádepki satylarynyń biri sanalatyn qarjy naryǵyna aýqymdy negatıvti áser etý kúshine ıe. Sondyqtan bizdiń qarjy uıymdary – bankter, saqtandyrý uıymdary, MQU-lar, brokerlik mekemeler ózderiniń qorǵanys qabiletin arttyrady, klıentter qaýipsizdigine burynǵydan da qattyraq alańdaıdy jáne eń birinshi planǵa adal ári qaýipsiz qyzmet kórsetý servısin shyǵarady dep senim artamyz.
