«Bastaý» – shyǵarmashylyq alańy

Mereıtoıǵa oraı mańyzy arta túsken «Bastaý» jaǵrapııalyq ja­ǵy­nan jańa rekord ornatty: buǵan deıin turaqty qatysyp ke­le jatqan shet memleketterdiń qataryn Japonııa men Izraıl, Gresııa men Palestına, Fransııa men Qatar tolyqtyryp, olarmen birge birinshi ret Bolıvııa, Chılı, Kolýmbııa, Argentına sekildi Latyn Amerıkasy elde­rinen de ótinim kelip tústi. Fes­tıvalde Afrıka elderi de bar – baǵ­darlamada Egıpet, Sýdan, Týnıs rejısserleri túsirgen fılm­der kórsetiledi. Jalpy, me­reıtoılyq festıvalǵa qatysý úshin myńnan astam ótinim ke­lip túsken. Nátıjesinde, myń ótinim­niń ishinen irikteý komıssııasy álemniń 40 eline tıesili kórkem qundylyǵy joǵary 53 jumysty anyqtady.

Festıvaldy Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen dástúrli túrde Tanaris Production kınokom­panııasy uıymdastyryp keledi. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ult­tyq óner akademııasynda ótken bas­pa­sóz konferensııasynda «Bas­taý» kınofestıvaliniń prezıdenti Sergeı Ázimov kópshilikti bıyl­­ǵy baıqaýdyń jańalyǵymen jáne qazylar alqasynyń quramy­men tanystyrdy. Ol baıqaý­dyń ­basty ereksheligi retinde fes­tı­valdyń janrlyq jaǵynan túr­lengenin aıyryqsha atap ótti. Jas­tar baıqaýynyń qysqametr seksııasynda da, tolyqmetrli fılmder arasynda da konkýrs­tyq baǵdarlama men báseke kúshti bol­ǵaly tur. Tolyqmetrli kar­tı­nalardyń bar­lyǵy da halyq­ara­lyq «A» sana­tyn­daǵy iri festıvaldardyń qaty­sýshylary. 

Grýzııa elinen kelgen belgili rejısser Georgıı Ovashvılı to­lyq­metrli fılmder baıqaýy­nyń qazylar alqasyna tóraǵalyq ­jasasa, О́zbekstan kınosynyń tanymal tulǵasy Elkın Túıchıev qysqametrli fılmder baı­qaýy­nyń qazylar alqasynyń tór­aǵasy, al qazaqstandyq Qalıla Oma­rov derekti fılmder baıqaýyna qazylyq jasaıtyn boldy.

«Bastaý» kınofestıvaliniń art-dırektory Dıana Áshimova festıvaldiń maqsaty týraly áń­gi­meledi. Festıval óner keńis­­tigine qanat qaǵyp samǵaǵan kúni­nen bastap álem elderiniń jas kı­ne­matografısteri arasyndaǵy ynty­maqtastyqty nyǵaıtýdy, olar­dyń jumysyn qoldap, ilgeriletýdi mu­rat tutyp keledi. Festıval pre­zıdenti Sergeı Ázimov atap ótken­deı, «Bastaý» jas rejısserler men ssenarısterge óz jobalaryn júzege asyrý úshin biregeı alań usynady. «Bastaýdyń» on jyl boıy úzilissiz jumys istep kele jatýy, bul festıvaldyń kásibı jáne birligi berik komandasynyń qajyrly eńbeginiń nátıjesi, so­nyń arqasynda ol barlyq qıyn­dyqtardy sátti eńserip keledi. «Son­dyqtan negizgi tujyrymda­ma bylaı boldy: biz bárimiz – uıym­dastyrýshylar, basshylar – eń joǵary kásibı maǵynadaǵy qyzmet kórsetýshi personal bolýymyz kerek. Biz osy oqıǵanyń basty keıipkerleri – avtorlar, rejısserler, operatorlar, dramatýrgter, jas akterler aınalasynda ınfraqurylym jasaqtaımyz. Munyń bári jas avtorlar úshin. Olar festıval tynysynan osyny sezinýi kerek», – deıdi ol.

Bıylǵy «Bastaýdaǵy» basty jańalyq – jańa júldelerdiń taǵa­ıyn­dalýy. Bıyldan bastap eń úz­dik qysqametrli fılm­niń avtoryna Qalyqbek Salyqov atyndaǵy syı­lyq tabystalady. «Bastaý» pre­zıdenti Sergeı Ázimovtiń aıtýyn­sha, «Qazaqtyń jańa tolqyny» «Bal­kon» fılminen bastaldy jáne onyń avtorynyń qurmetine syılyq taǵaıyndaý ádiletti sheshim. Bul «Bastaýda» beriletin jalǵyz ataý­ly marapat emes. Festıval aıasyn­da dástúrli túrde úzdik de­rekti fılmge Qazaqstan derekti kıno­synyń beldi qaıratkerleriniń biri, Qazaq KSR halyq ártisi, rejısser Oraz Ábishev atyndaǵy syılyq beriledi.

Sonymen birge festıvalda alǵash ret NETPAC qazylar al­qasy jumys isteıtin boldy – bul 30 eldiń arasynda Azııa kınosyn ilgeriletý jónindegi qurylǵan bir­­lestik. NETPAC álem boıyn­sha ondaǵan kınofestıvalde berile­tin «Úzdik azııalyq fılm» arnaıy syılyǵyn taǵaıyndaǵan. Osy jyldan bastap mundaı marapat «Bastaý» úshin de beriletin boldy. NETPAC qazylar alqasyn osy uıymnyń basqarma múshesi, kınosynshy Gúlnara Ábikeeva basqarady. Sonymen qatar qazy­lar alqasynyń quramyna NETPAC músheleri bolyp tabylatyn qazaq­standyq prodıýser Olga Hlasheva men qyrǵyzstandyq kınosynshy Gúlbara Tolomýshova da kirdi.

Festıval aıasynda birneshe qa­zaqstandyq kartınany kórer­men tegin tamashalaı alady. Sha­ra sheń­berinde Asqar Uzabaevtyń «Ba­qyt» lentasy kórsetiledi. Kar­tı­na 72-Berlın kınofestıvaliniń «Panorama» baǵdarlamasynda basty marapatqa, «Kórermender kózaıymy syılyǵyna» ıe boldy. Osy seksııada Ádilhan Erjanovtyń «Ademokany oqytý» kartınasy men qazaqstandyq jáne reseılik kınematografısterdiń birlesken «Tarlan» atty týyndysy bar.

Festıvaldyń tolyqmetrli fılmder baıqaýyna qazaqstandyq Eldar Shıbanovtyń «Taý jýasy» debıýttik fılmi qatysady. Bul – kartınanyń Qazaqstandaǵy tuńǵysh tusaýkeseri. 2021 jyly «Taý jýasy» jobasy Italııanyń Mádenıet mınıstrliginiń qol­daýy­men qurylǵan Venesııa bıen­nalıesindegi kınozerthana – Bien­nale College Cinema ótkizgen konkýrstyń aqtyq synynan ót­ken bolatyn. Al 2022 jyldyń qyr­kúıeginde áıgili Venesııa kıno­festıvalinde onyń álemdik premerasy ótti.

Sondaı-aq derekti jobalar­dyń konkýrstyq baǵdarlamasy­na qatysatyn Vıktor Vılkovıskıı­diń «Teńizdiń oralýy» ǵylymı-derekti fılmi kórermenderge Aral teńizi týraly naǵyz shyn­dyq­ty baıandamaq. Al festıval shymyldyǵynyń jabylý rásimine Mádı Baljanovtyń «Sútti qyz» tolyqmetrli debıýttik fıl­mi belgilendi. Bul romantıka­lyq komedııa, ony búginde synshylar «Qazaqstannyń Amelıi» dep te atap ketken.

«Bastaý» ótken jyldardaǵy júldeger túlekteriniń shyǵar­ma­shylyq taǵdyryn qadaǵalap otyrady. Talantty túlekter de senimge laıyq bolyp, árqashan qýantyp keledi. Bıylǵy festıval rejısser Iаna Skopınanyń «Jazdyń sońy jaqynda» atty fılmi­niń qazaqstandyq premerasymen ashylady. 2015 jylǵy «Bastaý­da» Iаna «Ty chto-to prıachesh v kýlake» atty qysqametrli fılmi­men festıvaldiń Gran-prıin je­ńip alǵan bolatyn.

Festıvaldiń seriktesteri – QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ult­tyq óner akademııasy, «Turan» ýnıversıtetiniń Turan Film Aca­demy joǵary mektebi jáne Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti.

Art-dırektor Dıana Áshimova qadap aıtqan mańyzdy dúnıeniń biri, festıvalden keıin kóptegen koprodýksııalyq joba paıda bolady. Jastar festıvaldiń bes kúnin birge ótkizedi, aralasady, tanysady, ıdeıalarymen bólisedi, nátıjesinde birlesken jańa jobalar paıda bolady. Jaqynda qazaqstandyq stýdentter men Bela­rýs kınematografısteriniń má­denı yntymaqtastyǵynan jańa ıdeıanyń jobasy týǵan. Fes­tı­val­dyń dittegeni de sol – tanysý, bas­qa elderdegi áriptesterimen baı­lanys jasaı otyryp, birles­ken shyǵarmashylyq pen óner kók­jıegin keńeıte túsý.

«Bastaý» festıvali jyl sa­ıyn qazylar alqasyna basqa fes­tı­valdardyń sarapshylaryn sha­qy­rýǵa tyrysady. О́ıtkeni olar óz elindegi rejısserlerdiń qy­zyqty kartınalaryn usynady ne­mese keńes beredi, al «Bastaý» bolsa, sheteldik seriktesteriniń suranysyna laıyq qazaqstan­dyq fılmderdi tańdaýǵa kómektese­di. Bul – úzdiksiz júretin júıeli prosess. Mysaly, Barbara Loreı de Lashare – Fıpressıdiń mú­she­si, kınotanýshy. Ol 2013 jyly «Bastaý» festıvaliniń qazylar alqasynyń quramynda boldy jáne qazir de únemi habarlasyp otyratyn kórinedi. О́tken jyly Stambýl Bosphorus Film Festival festıvaliniń art-dırektory Emra Kılıch keldi. San-Sebastıan kıno­festıvaliniń irikteýshisi Roberto Ýerta da «Bastaýdyń» qa­zylar al­qasynyń múshesi boldy, ol ıspan kartınalaryn tańdaýǵa jár­dem bergen. Bir sózben aıtqan­da, mun­daı aýqymdy halyqara­lyq kıno­festıvaldar ózara máde­nı yqpal­dastyqqa úzdiksiz ju­mys isteıtin paıdaly shyǵarmashy­lyq alańy.

ALMATY