Eger buryn saılaý tek partııalyq negizde ótkizilip kelse, endi aralas saılaý úlgisi boıynsha Məjilis, oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy məslıhattar depýtattarynyń belgili bóligi bir mandatty okrýgterden saılanady. Qalalar men aýdandardyń məslıhattarynyń saılaýy tolyǵymen majorıtarlyq júıe boıynsha ótpek. Bul úderis barysynda jańa partııalar qurylyp, ózgergen zaman talabyna saı keletin jańa býyn ókilderin saıası alańǵa shyǵarady. Olarǵa budan bylaı óńirlerde belsene jumys istep, jańashyl kózqarasqa negizdelgen bilikti ári tıimdi sheshimder qabyldaý kerek bolady. Oıanyp kele jatqan azamattyq qoǵamnyń aıqyn kórinisi retinde Qoǵamdyq keńester jáne damý ústindegi volonterlik qozǵalyspen tyǵyz baılanys ornatýdyń mańyzyn tereń túsinip, ashyq qoǵam jaǵdaıynda jumys isteý qajettilikke aınalmaq. Osynyń ózi saılaýdyń aralas proporsııalyq-majorıtarlyq júıesine kóshýdiń ereksheligin bederlep, qoǵamdyq úderistiń «kúrdelene» túskendigin kórsetedi.
Máseleniń túıtkil tustaryna aımaqtar men búkil eldiń múddesin kózdeıtin depýtattardyń qajettiligin jatqyzýǵa bolady. Ol qoǵamnyń áleýmettik jáne qoǵamdyq-saıası deńgeıin kóterip, saıası básekeniń talabyn kúsheıtedi. Sebebi tek osyndaı kúrdeli, qarqyndy jəne jan-jaqty jańarý úderisi barysynda ǵana memleketimizde, Prezıdent Q.Toqaev atap kórsetkendeı, joǵary saıası jaýapkershilik mədenıetiniń qalyptasýyna múmkindik týady. Al bul úderistiń tolyqqandy úrdiske aınalýy úshin saılaýshylar da, baıqaýshylar da belsendilik tanytyp, azamattyq qoǵamnyń «qazanynda qaınap», onymen tyǵyz baılanys ornatyp, memlekettik bılik ınstıtýttarynyń áriptesine aınalyp, bolyp jatqan demokratııalyq ózgeristerdiń qaq ortasynda bolýlary shart.
Joǵaryda aıtylǵandardyń barlyǵy túptep kelgende jergilikti ózin ózi basqarý máselesimen tyǵyz baılanysty. Sondyqtan ony syrt aınalyp ótken durys bolmas. Bul problema Qazaqstanda osy kúnge deıin óziniń naqty sheshimin tappaı, kezinde ysyrylyp, keıinge qaldyrylyp kelgen-di. Sebebi munyń negizgi mindeti bıýrokratııalyq kedergilerdi joıyp, bıliktiń shekten tys ortalyqtandyrýǵa negizdelýin tejep, aımaqtarǵa qajetti ókilettikterdi berýge jol ashýǵa kelip tireledi. О́ıtkeni daýysy estilmeı, sózi men pikiri ótpeı jatqan óńirden ne qaıyr, ne paıda jáne odan ne surap, ne kútýge bolady? Bul ótken ǵasyrdan qalǵan táýelsiz Qazaqstannyń boıyndaǵy «daq» sııaqty. О́tken kezeńderde biraz jumystardyń atqarylǵandyǵyna qaramastan, bul taqyrypta naqty qol jetkizgen nátıjeler áli de bolsa mardymsyzdaý. Osy sózimizdiń jalǵasy retinde buǵan aımaqtardaǵy azamattardyń negizgi quqyqtaryn qorǵaý, aýyl dıqandarynyń eńbegin durys baǵalaý men áleýmettik ádilettiliktiń saqtalýy, jer, sý, jumyssyzdyq, jemqorlyq pen jalpy sapa máselesin keltirýge bolady. Mine, saılaý osy ózekti máselelerdiń sheshimin tabýǵa qabiletti, adal jáne ádiletti tulǵalardy tańdap, qoǵamdyq-saıası ortaǵa shyǵarý úshin ótkizilýi kerek sııaqty.
Saılaýdyń jańa úlgisi boıynsha endi burynǵydaı 50% daýys jınamaı-aq, qarapaıym kópshiliktiń qoldaýyna ıe bolyp ta jeńiske jetýge bolady. Bul da belgili dárejede halyq qalaýlylarynyń kásibı deńgeıine áser etedi. Sondyqtan depýtattardyń quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq jáne kásibı biliktiligin arttyrýdyń qajettigin ómirdiń ózi talap etedi. Ol úshin eń aldymen saıası júıeni qaıta quryp, azamattyq qoǵam, saıası plıýralızm men jaýapkershilikti kóppartııalyq júıe qalyptastyrý qajet. Azamattyq qoǵam men memlekettik qurylymdar arasyndaǵy əleýmettik seriktestiktiń problemalaryn sheshý men jalpyulttyq damýdyń basymdyqtaryn sapaly iske asyrý úshin jergilikti máslıhattardyń derbestigi men quzyrettiligi is júzinde artýy kerek. Sonymen birge jańa sıpattaǵy memlekettik saıasat pen júıeniń aldyndaǵy maqsat pen mindetterdiń aýqymynyń keńeıýi men jaýapkershiliktiń artýy, máslıhattardyń róliniń ósýi óńirlerdegi bılik tarmaqtary arasyndaǵy baılanys pen qatynastyń tepe-teńdigin qamtamasyz etýdi jáne memlekettik basqarýdyń eski modelinen bas tartýdy qajet etedi. Sonda ǵana turǵyndardyń ózekti máselelerin tıimdi sheshýge múmkindik týady. Bunyń artynda Qazaqstannyń táýelsizdigi jáne onyń aımaqtarynyń turaqty damýy máselesi tur. Demek, bıliktiń barlyq tarmaqtary halyq únine qulaq asyp, olarǵa naqty isterimen jaýap berýge mindetti.
