Ádebıet • 16 Aqpan, 2023

Alhımık

514 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Paýlo Koelo shyǵarmalary Shyǵystyń jynysty shatqaldaryn, labırınt toly buǵazdaryn eske salady. «Myń bir tún» ishine engendeı, eski qorymdardy izdep shyqqan jolaýshydaı alabóten sezimdi bastan keshesiz.

Alhımık

Alhımık kitaby ózin izdep ólke kezgen jolaýshyǵa taptyrmas gıd. Santıago qoıshynyń belgisiz jaq­qa sapar shegýiniń nátıjesinde ­paı­da bolǵan «О́z joly» túsinigi qy­zyq­ty oqıǵalar arqyly san-salaly beınelenedi. Jazýshynyń jeke ómir-taǵdyry da san qıly. Nasha­qor­lyqqa uryný, jyndyhanaǵa túsý, dinı sektaǵa kirip qara ma­gııa­men aına­lysý, otbasylyq taý­qy­met syn­dy kúrdeli jaıttar Koelonyń tájirbıelik bili­min art­tyrdy. Shym-shytyryq ómir ­aǵystarynda sýısıd jaıly oılarǵa shyrmalǵanymen, avtor­dyń ómirge qushtarlyǵy arta tú­sedi. Ol Nıssheniń «jar jaǵalap qulap bara jatqan adamdy qolynan tartyp, aman alyp qalý qajetsiz, ony ári qaraı ıte­ıarip jiber, óıtkeni ol soǵan laıyq» degen oıyna qar­sylyq tanytady. Bul túıindi derbes sabaqtaı kelip: «jar jaǵalap qu­laýǵa aınalǵan adamdy bir emes, birneshe ret kezdestirseń de aman alyp qal, biraq oǵan ári qaraı qalaı ómir súrýdi úıretip áýre bolma, ózi sol sanaǵa jetpeı bolmaıdy» deıdi. Rasynda, kisi aqyly ózgege aqyl bolmaıdy. Jaýǵan nóserden keıbir jer kógaraı shalǵynǵa aınalsa, keıbir jer taqyr qalpyn saqtar. Jazýshy birde: «men ózimdi sońyna jetip bolmaıtyn jolmen ketip bara jatqan zııarat etýshimin dep sýretter edim» degen-tin.

«Alhımıkte» jan-jaqty quby­­lystardan túıilgen, aqylda qorda­lanǵan fılosofııalyq túıinder kóp­tep kezigedi. Shynaıylyǵynan ba eken, álde kóńil pernesin tap basatyn ishki aǵyndarǵa ilese ketetindiginen be, árbiri oıǵa qona ketedi. Serpin, kúsh beredi. «О́z taǵdyrynyń júze­ge asýyna qol jetkizý – adamnyń birden-bir mindeti. Barlyq adamdar jas kezinde-aq óz taǵdyryn biledi... Biraq ýaqyt óte kele jasyryn bir kúsh sol taǵdyrynyń júzege asýy múmkin emestigin dáleldeı bastaıdy. Bul kúsh adamǵa jaqsylyq tile­meıtindeı kórinedi, degenmen, shyn máninde, ol adamǵa óz taǵdy­ryn qalaı júzege asyrýǵa bolatynyn kórsetip turady. Ol, osyǵan adam­nyń rýhy men jigerin daıyndaıdy. Bul ǵalamsharda bir uly aqıqat bar: eger sen shynymen bir nárseni qalasań, oǵan jetesiń, óıtkeni mun­daı qalaý Álemniń kókireginde paıda bolady. Naq osy – seniń jerde ne úshin júrgenińdi bildiredi». Jazýshy sózi qashan da ǵaıypqa senýge, biz­diń sana­myzdan tys keńistik baryn dálel­deýge kúsh salady. Osynyń bári kitabı til emes, shyn senim men kú­resten týǵan támsil ekeni sezi­lip turady. «Eń qarańǵy kez tań atý­ǵa jaqyndaǵanda bolady» deıdi ja­zý­shy. Qudaı taǵalanyń joly úzdik­siz almasyp otyratynyn, esh­qa­shan úmit úzýge bolmaıtynyn esker­tedi. Qalyń qardyń astynda qyl­tıyp shyǵar báısheshek gúldiń ómi­ri bar. «Bar qupııa qazirgi sátte. Oǵan la­ıyqty kóńil bólseń – ony jaqsar­tasyń. Ony jaqsartsań – bolashaqty da jaq­sarta alasyń. Sondyqtan bola­shaǵym jaqsy bolsyn degen adam naq búgingi sátin qoldan jiberip almasyn. Árbir kún – máńgiliktiń bir bólshegin quraıdy».

Koelo kitaptarynyń álem­niń 155 elinde taralyp, 56 tilde 70 mıllıon danamen tara­lýynyń syry – ishki ómir proses­terinen quıyl­ǵan pálsapalardyń qoıýlyǵynda bol­sa kerek. Kabýs­namada aıtylǵan­daı, týma aqyl men kásibı aqyl qosylsa ǵana kisi­ge danalyq bitedi. Jazýshy qııa­lyn kózben kórip, kózin qııandarǵa sýaryp, 40 jasynda tuń­ǵysh shyǵarmasyn jazypty. Álemdi kezip, jańa adamdarmen syrlasyp, zamandastarynyń dińine úńilipti. Dinı túsinikterdiń qaıshylyǵy jó­ninde jalǵyz aýyz sózben sheshimtal pikir órbitip: «Bar­lyq din ja­ryq­qa umtylady, ony qarańǵyǵa súı­relep, óz paı­dasy­na jumsaǵysy keletinder – saıasatshylar» depti.

Shyǵarma sońynda Santıago tanys aǵash túbine, alhımık qaldyrǵan altynǵa jetedi. Munda bir jyldary ózi qoı baqqan shańdaýyt jolyn eske alady. Aǵash túbinen altyn men jaýharǵa toly sandyqshany qazyp, qýanyshqa batady. Santıago «kim óz jolyna erse, ómir soǵan jomarttyq tanytady» degen oıǵa bekıdi. Qazy­nasynyń onnan bir bóligin eski syǵanǵa aparýdy kózdeıdi. Sońyra súıiktisine oralýǵa múmkindik ala­dy. Alhımık – danalyq oılar je­mi­simen nyǵyzdalǵan kár­zeń­ke is­petti. Máselen, «jer betin­de árbir adam qandaı ispen aınalys­qa­nyna qaramastan álemniń tarı­hynda basty ról oınaıdy», «adam­nyń tóńiregindegi adamdar ózge­rip turmasa, olar adamnyń búkil bolmysyna enip ketedi», «qoı­lar­men birge júrgen adam onsha ja­lǵyzsyramaıdy», «bar qupııa qazirgi sátte». 

Sońǵy jańalyqtar