Demonopolızasııa: Qansha aktıv keri qaıtaryldy?

Jýyrda Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev osy ýaqytqa deıin shetelge zańsyz shyǵarylǵan 670 mıllıard teńgege jýyq aktıv qaıtarylǵanyn málimdedi. Búginde bul baǵyttaǵy jumystar áli de jalǵasyp keledi.

Bas prokýratýra bergen málimetke qaraǵanda, zańdy jolmen alynǵan (satyp alyn­ǵan) múlik tárkileýge jatpaıdy. Ony tek­serý úshin prokýratýra organdary qa­jet­­­ti jáne jetkilikti dálelder jınaýǵa tıis. Atalǵan organ sottalǵandardyń, onyń ishin­­de sybaılas jemqorlyq qylmystary, jym­­qyrý, jalǵan kásipkerlik jáne salyq tó­leý­­­­den jaltarý úshin qylmystyq jaýap­ker­­shi­likke tartylǵandardyń múlkin tárki­leý­diń zańdylyǵyn múltiksiz qadaǵalap otyr.

Osyǵan oraı sońǵy ýaqytta dúıim eldi eleń etkizgen jańalyqtarǵa toqtal­saq, solardyń biri – Bolat Nazarbaevqa tıesili «Barys» kólik bazarynyń memleketke qaıtarylýy. Almaty qalasynyń prokýratýrasy bazar ornalasqan jer telimin satyp alý-satý sharttaryna qa­tys­ty istiń 17 sáýirde sotta qaral­ǵa­­nyn málimdedi. Sotta Qarasaı aýdany prokýratýrasynyń jalpy aýdany 37,6 gektar jer telimderin satyp alý-satý úlgisindegi sharttaryn jaram­syz dep taný jónindegi talap-aryzyn qanaǵattandyrý týraly sheshimi («Ba­rys» avtonaryǵy) jarııa etildi. О́tken jyly qabyldanǵan sharalardyń nátı­jesinde qarajatty tárkileý, jer telim­de­rin, jyljymaıtyn múlikter men kólik­­terdi qaıtarý arqyly memleketke 9,2 mıl­lıard teńgeden astam shyǵyn óteldi.

Taǵy bir shýly jańalyqty 24 sáýirde Mańǵystaý oblystyq prokýratýrasy taratty. Olardyń málimetinshe, quny 1 mlrd teńgeden asatyn kombınat memleket menshigine qaıtarylǵan. 2019 jyly qatty turmystyq qaldyq­tardy qaıta óńdeý jáne kómý kombı­naty «Tazalyq-S» JShS senim­ger­lik basqarýyna berilgen. Jańa­ózen qalasynyń prokýratýrasy anyqtaǵandaı, JShS oǵan kombınatty berýge negiz bolǵan mindettemelerin oryndamaǵan. Atap aıtqanda, kombınat arnaıy tehnıkanyń jetkilikti sanymen qamtamasyz etilmegen, qatty turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý óndirisi keńeıtilmegen, polımerli qubyrlar óndirisi iske asyrylmaǵan.

Prokýratýranyń qadaǵalaý aktisi boıynsha Jańaózen qalasynyń ákimdigi mamandandyrylǵan aýdanaralyq eko­nomıkalyq sotyna senimgerlik shartty toqtata turý týraly talap aryz berip, ol tolyǵymen qanaǵattandyryldy. Apel­lıasııalyq satymen bul sheshim ózgerissiz qaldyryldy. Nátıjesinde, balans­tyq quny 1 mlrd teńgeden asatyn múliktik keshen jergilikti atqarýshy organnyń kommýnaldyq menshigine qaıtaryldy.

Sondaı-aq Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Ekonomıkany demonopolızasııalaý jónindegi komıssııa otyrysynda munaı-gaz salasyndaǵy mańyzdy ınfraqurylymdyq obektilerdi jeke menshikke berýdiń zańdylyǵy talqy­lanyp, elimizdegi iri munaı kompanııasy jeke adamdardyń qolyna ótip ketkeni jarııa etildi. Jıynda munaı-gaz salasynda jumys isteıtin iri kompanııanyń osydan birneshe jyl buryn satylǵany aıtyldy. Komıs­sııa tapsyrmasymen júrgizilgen tekserý aktıvtiń tómendetilgen baǵa­men jekeniń qolyna ótip ketkenin anyqtady. Premer-mınıstr quzyrly memlekettik organdarǵa osy máseleni elimizdiń qolda­nystaǵy zańnamasy aıasynda pysyq­taýdy tapsyrdy.

Budan ózge Astana, Almaty qala­lary men Almaty, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý jáne basqa oblystardaǵy jer telimderin, jyljymaıtyn múlik obektilerin, óndiristik keshenderdi memleket kirisine aınaldyrý boıynsha jumystar jalǵasyp jatyr. Bıyl osy jumystar nátıjesinde 1,5 mlrd teńge jınaldy. Prokýrorlar múlikti ıelikten shyǵarý týraly kelisimsharttardy jaramsyz dep taný úshin 36 talap aryz berip, onyń 25-i qanaǵattandyryldy.

Máselen, Joǵarǵy sot Bas proký­ror­dyń narazylyǵy negizinde Almaty qalasynyń apellıasııalyq sotynyń «Gornyı Gıgant» shaǵyn aýdanyndaǵy jer telimderi men «RBK Bank» AQ jymqyrý isi boıynsha sottalǵandardyń kólikterin tárkileýden bosatý týraly sheshiminiń kúshin joıdy. Nysandar memleketke qaıtaryldy.

Atyraý oblysynda prokýrordyń ótinish haty boıynsha 1,5 mlrd teńge­den astam shyǵyndy ótemegen azamat B.-ny merziminen buryn shartty túr­de bosatý týraly qaýlynyń kúshi joıyldy. Bas prokýratýra bul baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyryp jatyr.

Sonymen biraz qarajat shetelden elge qaıtty jáne el ishindegi zańsyz alyn­ǵan aktıvter memleket menshigine ótip jatyr. Endi ol qarjy qaıda jumsal­maq? Memleket basshysy elden zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi qaıtarý týraly Jarlyǵynda bul qarajatty jınaq­taıtyn jáne olar­dy halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrýǵa baǵyttalǵan áleý­met­tik jáne ekonomıkalyq jobalar­dy qarjy­landyrý úshin arnaýly memle­kettik qordy qurýǵa baǵyttalǵan zań jobasyn ázirleýdi tapsyrǵan bolatyn. Sondaı-aq Prezıdent qaıtarylǵan barlyq qarajat azamattardyń ıgiligine jumsalatynyn, atap aıtqanda, joǵary tehnologııaly óndiris oryndaryn ashýǵa, mektepter men aýrýhanalar salýǵa, áleýmettik jobalardy júzege asyrýǵa paıdalanylatynyn aıtqan edi. «Tıisti Jarlyqqa búgin qol qoıamyn. Jaqyn arada aýqatty kásipkerler halyqtyń ıgiligi úshin ózderiniń áleýmettik jaýapkershiligin jandandyrady dep oılaımyn», dedi ol qarasha aıynda ótken ulyqtaý rásiminde.

Al qoǵam belsendileri elge oral­ǵan qarajattyń taǵy da qoldy bolyp ketpeı me, shyn máninde tıisti maqsatqa jumsala ma dep alańdaýly. Máselen, Májilis depýtaty Dáýlet Muqaev Instagram paraqshasynda «Jemqorlardyń aqshasy jelinip jatyr» degen jańalyqty estimes úshin Sıfrlyq damý, ınnovasııa­lar jáne aeroǵarysh mınıstrligi tarapynan arnaıy qadaǵalaýshy saıt ashylýy kerek degen usynys aıtty. «Halyq qansha aqshanyń qaıda ketip jatqanyn kez kelgen ýaqytta onlaın túrde baqylaı alatyndaı múmkindik bolý kerek. Bizge ashyqtyq qajet. Qoǵamdyq baqylaý kúsheıse ǵana nátıje, sapa bolatyny sózsiz», dedi halyq qalaýlysy.

О́tken jyldan beri sheteldegi aktıv­terdi qaıtarý úshin Úkimet jany­nan qurylǵan arnaıy komıssııa ju­mys istep jatyr. «Qaıtqan malda qaıyr bar» deıtin halyqpyz. Bas­tal­ǵan ıgi is naýqandyq sıpatta óte shyq­paı, óz jemisin bererine, zańsyz qara­jattyń bári qaıtarylyp, el ıgili­gine jumsalatynyna senim bar.