Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Aıta ketken jón, «Aýyl amanaty» jobasy Memleket basshysy Q.Toqaevtyń 2022 jyldyń 26 qarashasyndaǵy №1 «QR aýyldyq aýmaqtaryn damytýdyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy týraly» Jarlyǵy negizinde bastaý aldy. О́tken jyly jańa baǵdarlamany aýyl turǵyndary arasynda keńinen nasıhattaý, túsindirý jumystary jan-jaqty júrgizildi. «Amanat» partııasy janynan arnaıy qurylǵan mobıldi toptar barlyq derlik óńirdi aralap shyǵyp, eldi mekenderdiń 250 myńnan astam turǵynyna «Aýyl amanaty» jobasyn keńinen tanystyrdy. Onyń ishinde eń shalǵaı degen aýyldardyń turǵyndary da qamtyldy. Baptalǵan baǵdarlamanyń basty sharttarymen tyńǵylyqty tanystyrý jáne búginge deıin atqarylǵan jumystarǵa sholý jasaý maqsatynda júrgizilgen joba aıasynda aýyl turǵyndary óz kásipterin ashýǵa nemese burynǵy isin keńeıtýge qajetti túrli aqparattarǵa molynan qanyqty.
Sóıtip, byltyr Jambyl oblysynda bastalǵan qanatqaqty joba bıyl elimizdiń búkil óńirin qamtıtyn baǵdarlamaǵa aınalyp otyr. Alǵashqy bolyp jobany Aqtóbe oblysy iske asyra bastady.
Jyl basynda ótken jobaǵa jol ashyp bergen alqaly jıynda «Amanat» partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanov: «Bul – aýyl turǵyndarynyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, problemalaryn jedel sheshýge, aýyldardy kóterýge múmkindik beretin naqty qadam. Jobany pılottyq iske qosý qorytyndysy boıynsha Jambyl oblysynyń 11 aýyldyq okrýginde aýyldardaǵy ortasha aılyq tabys 1,7 ese ósti, ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany 3 ese azaıdy, jumyssyzdyq deńgeıi 36%-ǵa tómendedi. Úkimet pen «Amanat» partııasynyń mindeti – «Aýyl amanaty» jobasyn búkil elge masshtabtaý. Jobanyń barlyq artyqshylyqtary týraly halyqty durys aqparattandyrý asa mańyzdy», degen edi.
«Aýyl amanaty» jobasynyń basty maqsaty – aýyldy jerlerdegi halyqtyń tabysyn arttyrý. Baǵdarlama 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan, nesıeler bıylǵy jyldan bastap berile bastady. Joba aıasynda qandaı jeńildikter qarastyrylǵan? Baǵdarlama boıynsha aýyl turǵyndary óz bıznesin damytýǵa nemese kooperatıv quramynda jeńildetilgen nesıe ala alady, sondaı-aq tehnıkany lızıngke rásimdeýge bolady. Qaryz alý sharttary da óte tıimdi, sebebi ondaǵy paıyzdyq mólsherleme áldeqaıda tómen. Nesıe/shaǵyn nesıe merzimi – 5 jyl, al mal sharýashylyǵy jáne aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin qurý salasyndaǵy jobalar boıynsha – 7 jylǵa deıin. Nesıeniń, shaǵyn nesıeniń eń joǵary somasy qoldanystaǵy zańnama boıynsha aıqyndalady. Nomınaldy syıaqy mólsherlemesi – 2,5 paıyz. Mundaı nesıeniń halyqqa paıdaly ekendigi sózsiz. Máselen, aýyl turǵyndarynyń búginde birde-bir kommersııalyq bankten mundaı sharttarmen nesıe alý múmkindigi joq. Álemdegi ınflıasııany eskeretin bolsaq, 2,5 paıyzdyq nesıe – óte tıimdi. Aýylda qandaı da bir óndiris ashyp, ony damytý úshin atalǵan joba – úlken múmkindik. Taǵy bir aıta keterligi, «Aýyl amanaty» aıasynda nesıe alǵan azamattarǵa negizgi borysh pen syıaqyny óteý boıynsha 1,5-2 jyl jeńildik kezeńi de qarastyrylǵan.
Qarajatty isin jańa bastaǵan jáne jumys istep júrgen kásipkerler, zeınetkerlik jasqa tolmaǵan jumyskerler, jeke kásipker retinde taýarlardy óndirý nemese ótkizý, jumystardy oryndaý jáne qyzmetter kórsetý jónindegi qyzmetti derbes júzege asyratyn tulǵalar, otbasylyq kásipkerlikte aqy tólenbeıtin qyzmetti júzege asyratyn tulǵalar, qosalqy sharýashylyqtyń músheleri, tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen óndiristik kooperatıvterdiń músheleri ala alady.
Shaǵyn nesıe alý úshin ótinim berýshi jeke kásipker bolyp tirkelýi kerek. Sondaı-aq salyq organdarynda tirkeýdiń bolýy, basqa nesıeler boıynsha merzimi ótken jarnanyń, memlekettik kirister organdarynda bereshektiń bolmaýy talap etiledi.
Nesıe alýshyda aýyl sharýashylyǵyn júrgizý úshin jer telimi, qora jáne basqa da qajetti jaǵdaılardyń bolýy shart, sondaı-aq aýylsharýashylyq óndiristik kooperatıvine múshelikke kirý jáne joba aıasyndaǵy óndirgen ónimin óndiristik kooperatıvke ótkizý talap etiledi.
Jobany iske asyrýǵa 2023 jyly respýblıkalyq bıýdjette 52,4 mlrd teńge (11 myńnan astam shaǵyn nesıe) kózdelgen. Bul rette jergilikti ákimdikter qarajatqa qosymsha qajettilikti anyqtaý úshin aýyldyq okrýgterge skrınıng júrgizdi. «Amanat» partııasy janynan azamattar men ákimderdi ádisnamalyq súıemeldeýdi, oqytýdy, ótinimderdi qabyldaý jáne qarajatty bólý úderisiniń monıtorıngin qamtamasyz etetin jobalyq keńse qurylyp, qyzmet etti.
«El turǵyndarynyń tabysyn arttyrý máselesin sheshý – «Amanat» partııasynyń negizgi basymdyqtarynyń biri. Aýylda 7,7 mln adam turady. Bul – halyqtyń jalpy sanynyń 41%-y. Byltyrǵy derekke sáıkes, aýyl jáne qala turǵyndarynyń aqshalaı tabysynyń aıyrmashylyǵy 38%-dy quraıdy. «Aýyl amanaty» jobasy osy olqylyqtyń ornyn toltyrýdy kózdeıdi. Baǵdarlama adamdardyń turaqty tabys jolyna túsýine baǵyttalǵan. Biz aýyl turǵyndaryna mamandanýǵa, shuǵyldanyp júrgen kásipterin ártaraptandyrýǵa kómektesemiz», dedi partııa hatshysy Eldar Jumaǵazıev.
Baǵdarlamanyń qalaı júzege asyrylatyny jáne nesıeleýdiń sharttaryna nazar aýdarar bolsaq, eń birinshi kezekte jeke qosalqy sharýashylyqtardy kooperatıvter negizinde damytýǵa basymdylyq berilip jatqany baıqalady. Bul rette alynǵan ónimniń sapasyn, salmaǵyn arttyratyn óńdeý salasyna qatysty jylyjaılar, sút, et óndirisi, qus jáne balyq sharýashylyǵy sekildi jobalar, ósimdik sharýashylyǵyn, mal sharýashylyǵyn damytý, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin jabdyqtaý jáne basqa baǵyttaǵy bıznes jobalardy qarjylandyrýǵa erekshe mán berilip otyr.
Nesıe alý úshin aýyl turǵyndary aldymen jergilikti ákimdikterine ótinim bildirýi qajet. Bul jobanyń aýyldyq jerlerde jańa jumys oryndaryn qurýǵa, mal men qustyń sanyn kóbeıtýge, shaǵyn kásipkerlikti ashý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrýǵa jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge septigi tıedi. Baǵdarlamada ýaqyt shekteýi joq. Shartta kórsetilgendeı, nesıe alýshy kem degende bir jyl sol jergilikti aýyldyń turǵylyqty azamaty bolýy kerek. Eger kepil bolmaǵan jaǵdaıda týystardyń kepilin paıdalanýǵa bolady. Shaǵyn nesıeler halyqqa senim bildirilgen ókil arqyly beriledi. Qarjynyń maqsatty jumsalýy qatty qadaǵalanatyn bolady.
Baǵdarlama adamdardyń turaqty tabys jolyna túsýine baǵyttalǵan. Kásip ashýǵa nemese isti durys júrgizýge mamandanýǵa aýyldyq okrýg ákimderi kómektesedi.
Qashanda qaǵajý kórip júretin aýyl turǵyndary jańa jobaǵa úlken úmit artyp otyr. Qolynan is keletin, dóńgeletip otyrǵan sharýasy bar kóptegen kásipker, fermerler bul bastamaǵa barynsha múddelilik tanytýda. Olar qarjylaı qoldaý bolsa, aýyl-aımaqta óz kásibin bastaýǵa nemese osyǵan deıin shuǵyldanyp kelgen shaǵyn kásipteriniń aıasyn keńeıtip, talapqa saı damyta alatynyna bek senimdi.
«Aýyl amanaty» – ońtaıly baǵdarlama, 2,5%-ben, birinshi jylǵa arnalǵan jeńildikpen jáne aýyldyq jyljymaıtyn múlik kepilimen qazirde birde-bir qarjy uıymy qaryz bermeıdi. Biz bul bastamany qoldaýǵa, tıimdi paıdalanýǵa, nátıjeli iske asyrýǵa daıynbyz. Sebebi jergilikti aýyl sharýashylyǵy ónimderi – elimizdi sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etýdiń bir kórsetkishi», deıdi jeke kásipker B.Álın.
