Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bul zertteý jumystary ınstıtýttyń Ahmettaný bóliminiń zertteý baǵyty boıynsha júrgizilip jatqan «Ahmet Baıtursynulynyń jazý reformasy: teorııasy men tájirıbesi» (AP13068356) granttyq jobasy aıasynda júzege asqan.
– Máskeý qalasyndaǵy Reseı memlekettik kınofotoqujattar muraǵatynda qazaqtyń tarıhy, mádenıeti týraly vıdeojazbalar saqtalǵan. Sonyń ishinde «Qazaq ASSR 15 jyl» degen qujatta Sáken Seıfýllınniń túregep turǵan beınesi kadrǵa alynǵan. Bul vıdeonyń basynda Mıhaıl Kalının Almaty vokzalynan, kólikke otyrady. Qala kóshelerimen kelip, is-shara ótetin jerge jetedi. Sonda sóz sóıleıdi, oǵan gúl shoǵy tabystalady. Osy aralyqtarda kelgen qonaqtardyń arasynan Sáken Seıfýllınniń beınejazbasyn kórýge bolady. Bul mereıtoı Respýblıka kóleminde atalǵandyqtan, oǵan qazaqtyń betkeustar azamattarynyń qatysýy zańdylyq edi. Osyndaı úmitpen beınequjatty kórýge aldyrdyq. Úmitimiz aqtalyp Sáken Seıfýllınniń 7 sekýndqa sozylǵan vıdeosy tabyldy, – deıdi PhD Ermuhamet Maralbek.
Til bilimi ınstıtýtynyń ǵalymdary aldaǵy ýaqytta Sáken Seıfýllın, Álibı Jangeldın, Oraz Isaev, Oraz Jandosov syndy tulǵalardyń vıdeosy jarııalanatynyn málimdedi.
Sondaı-aq Onomastıka bóliminiń kishi ǵylymı qyzmetkeri Árlen Seıitbatqal aldaǵy ýaqytta Reseı memlekettik kınofotoqujattar muraǵatynan qazaqtyń tarıhy, mádenıeti jóninde kóptegen sýret pen beınetúsirilim tabýǵa bolatynyna toqtaldy.
– Osy is-sharaǵa Sáken Seıfýllınmen qatar Álibı Jangeldın, Oraz Jandosov syndy tulǵalar da qatysqan. Mıhaıl Kalınınniń janynda Álibı Jangeldın eki kadrda kórinis bergen. Birinshisi aldynan alynǵan, ekinshisi qyrynan túsirilgen, – deıdi Árlen Seıitbatqal.
Onyń aıtýynsha, muraǵattaǵy derekter men qujattardy tapqan boıda elge alyp kele salatyn nárse emes. Olardy suryptaý, ondaǵy ártúrli aqparattardy qorytý qajet. Árıne, bir derekti tabý úshin myńdaǵan qujattardy aqtarýǵa týra keletini belgili.
– Joǵaryda aıtylǵan grant aıasynda osyndaı issapardy uıymdastyrýǵa bolady. Biraq issaparǵa belgilengen kún az. О́ıtkeni granttyń múmkindigi soǵan ǵana jetedi. Aldaǵy ýaqytta memlekettik qoldaýmen muraǵatta derekter tabý úshin issaparlardy uzaq merzimge arnaıy uıymdastyrý kerek dep oılaımyn, – deıdi Á.Seıitbatqal.
Aıta keteıik, buǵan deıin de Sáken Seıfýllınniń beınesi túsirilgen birneshe taspa tabylǵan-dy. Sonyń birin belgili rejısser Jańabek Jetirýov aqyn Turmaǵambet Iztileýovtiń ómiri men shyǵarmashylyq jolyna arnalǵan derekti fılmin túsirýge qamdanyp júrgende tapqan eken. Kezinde bul týraly belgili jýrnalıst Dýman Anash merzimdi baspasóz betterinde jarııalaǵan.
«Aýrýhana palatasynda em qabyldap jatqan sákentanýshy, kórnekti ǵalym Tursynbek Kákishevpen bir ýaqytta aýrýhanaǵa túsken rejısser Jańabek Jetirýov professormen áńgime ústinde ózinde Sákenniń áziz beınesi jazylǵan taspa baryn aıtyp qalady. Sáken dese qulaǵy túrik júretin ǵalym buǵan ań-tań bolsa kerek. Osylaısha, rejısser men ǵalym álgi taspany aldyryp birge kóredi. Tursynbek aǵa óziniń ómir boıy sońyna sham alyp túsken keıipkerin jazbaı tanıdy. Biz de osy leppen bul taspaǵa nazar aýdardyq. Sodan soń rejısser men ǵalym aǵalarymyzǵa qońyraý shaldyq. Álbette, ekeýiniń sózi bir jerden shyqty. Aǵalardyń aıtýynsha, bul beınetaspa otyzynshy jyldary túsirilgen sııaqty. Sáken jáne qasynda taǵy bir belgisiz jan (T.Júrgenov bolýy múmkin deıdi) áldebir jınalysta túregep tur. Alaıda qandaı jınalys ótip jatqany belgisiz. Adamdar sóılep jatyr. Ol jerde Sákenniń sóılegeni kórsetilmegen, kesilip qalǵan bolýy da kádik. Sebebi 1937 jyldary «Halyq jaýy» dep tanylǵan azamattardyń beınesi men eńbegi barlyq jerden alastatylǵany belgili. Dese de Sákenniń túregep turǵan beınesi taspadan qalaı qıylmaı qalǵany jumbaq dúnıe», dep jazady D.Anash.
Sondaı-aq osydan biraz jyl buryn Sákenniń beınesi jazylǵan bir taspa Astanadaǵy Sáken Seıfýllın murajaıyna ákelingen. Bir qyzyǵy, sońǵy eki taspa da Krasnogor qalasynan jetkizilipti. Munda Sáken at ústinde otyrǵan beınesi kadrǵa alynǵan.
Osylaısha, qazaqtyń ór tulǵaly azamatynyń beınesi jazylǵan taspalardyń qatary tolyǵyp kele jatqany kóńilge demeý, dátke qýat.
