Shıkizat naryǵy qubyla túspek

Dúnıejúzilik bank taıaýda baıandama jarııalap, shıkizat naryqtary úshin qaqtyǵystyń qysqamerzimdi saldary qan­daı bolaryna qatysty aldyn ala baǵalaý jasady. Bank­tiń bazalyq boljamyna sáı­kes osy toqsanda munaı baǵasy barreline 90 dollar tóńireginde turaqtaıdy. Sodan keıin, ıaǵnı keler jyly 81 dollarǵa tómendeýi múmkin, óıtkeni ol kezde jahandyq eko­nomıkalyq ósim de baıaýlaıdy. Al keler jyly shıkizat taýar­larynyń jalpy baǵasy 4,1 pa­ıyzǵa quldyraıdy degen joramal bar. 2024 jyly aýylsharýashylyq ónimderiniń baǵasy tómendeýi múmkin. Tús­ti metall da birshama qunyn joǵal­­ta­dy degen boljam bar. Shıkizat taýarlary­nyń baǵasy tek 2025 jyly qalpyna kelip, turaq­tala bastamaq.

«Qaqtyǵystyń jahan­dyq shıkizat naryǵyna áseri ázirge shekteýli. Janjal bas­talǵaly beri munaıdyń jalpy baǵasy 6 paıyzǵa ósti. Aýylsharýashylyq ónimderi, metal­dardyń kóbi jáne ózge taýarlar baǵasy ózgere qoıǵan joq. Eger qaqtyǵys aýqymy artsa, onda shıkizat taýarlarynyń baǵasy tómendeıdi», delinedi baıandamada.

Dúnıejúzilik bank mamandary úsh ssenarııdi alǵa tartady. Birinshi nusqa boıynsha, munaıdyń álemdik jetkizilimi kúnine 500 myń – 2 mln barrelge deıin qysqarady. Mundaı jaǵdaıda baǵa 3 jáne 13 paıyzǵa ósip, barreline 93 jáne 102 dollardy quraýy múmkin. Ekinshi nusqa boıynsha, munaıdyń álemdik jetkizilimi kúnine 3-5 mln barrelge deıin qysqaryp ketedi jáne baǵa 21-35 paıyzǵa sharyqtap shyǵa kelýi múmkin. Ondaıda munaı baǵasy barreline 109-121 dollardan kem turmaıdy. Táýekelge toly úshinshi ssenarıı jaǵdaıynda qysqarý deńgeıi kúnine 6-8 mln barreldi quraıdy jáne baǵa ósimi 56-75 paıyzdy qurap, nátıjesinde «qara altyn» barreline 140-157 dollardan saýdalanýy múmkin.

«Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵys shıkizat naryǵy úshin eń úlken shok (1970 jyldan keıingi tirkelip otyrǵan) boldy. Bul jahandyq ekonomıkaǵa joıqyn áser etti. Saıasatkerler meılinshe mu­qııat bolýy kerek. Eger qaqtyǵys aýqymy keńı tússe, onda álemdik ekono­mı­ka on jyldyqta alǵash ret kúrdeli ener­ge­tıkalyq soqqyǵa ushyraıdy», deıdi Dúnıejúzilik banktiń bas eko­no­mısti Indermıt Gıll.

Dúnıejúzilik bank bas ekonomısiniń orynbasary Aıhan Koseniń aıtýynsha, mu­naı baǵasynyń joǵarylaýy azyq-tú­lik baǵasynyń da ósýine alyp keledi. «2022 jyldyń sońynda 700 mıllıonnan astam adam ashtyq qursaýynda qaldy. Sońǵy qaqtyǵystyń eskalasııa­sy tek óńir ishin­de ǵana emes, búkil álemde azyq-túlik qaýip­siz­digine qater tóndiredi» deıdi sarapshy.

Osy ýaqytqa deıin janjaldyń ta­ýar baǵasyna shamaly ǵana áser etken­digi álemdik ekonomıkanyń mu­naı baǵasynyń kúızelisin sińirý qabi­le­tiniń jaqsarǵanyn kórsetýi múmkin. Baıandamada 1970 jyl­dar­daǵy ener­ge­tı­kalyq daǵdarystan keıin álem elderi osyndaı kúızelisterden qorǵanysyn nyǵaıtty delingen. Olar munaıǵa táýel­di­likti azaıtty, IJО́-niń 1 dollaryn ón­dirýge qajetti munaı mólsheri 1970 jyldan beri eki eseden astam tómen­degen.

«Olarda munaı eksporttaýshylardyń ártaraptandyrylǵan bazasy jáne ja­ńar­tylatyn kózderdi qosa alǵanda, keńeıtilgen energetıkalyq resýrstar bar. Keıbir elder munaıdyń stra­tegııalyq qorlaryn qurdy, jet­kizilimderdi úı­lestirý tetikterin oılas­tyrdy jáne munaı tapshylyǵynyń baǵaǵa áserin azaıtý úshin fıýcherstik na­ryqtardy damytty. Osyndaı jaq­sar­týlardyń nátıjesinde qaq­tyǵystyń kúsheıýi burynǵyǵa qara­ǵanda jeńilirek áser etýi múmkin. Degen­men saıa­satkerler kóz­jumbaılyqqa sa­­lynbaýy kerek. Keıbir shıkizat taýar­lary, mysaly altyn perspek­tı­vasy týraly oılanýǵa týra keledi. Qaq­ty­ǵys bas­talǵaly altyn baǵasy 8 paıyzǵa ósti. Altyn baǵasynyń geosaıası problemalarmen biregeı baılanysy bar. Qandaı da bir belgisizdik jáne janjal kezinde onyń baǵasy ósedi jáne bul óz kezeginde ınves­torlar seniminiń álsiregenin bil­diredi», deıdi baıandamashylar.

Qazaqstan munaı servıstik kompanııa­lary odaǵynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsy­ly­qov­tyń aıtýynsha, álemdik eko­no­mıkaǵa munaı baǵasy barreline 90-110 dollardyń arasynda bolǵany tıimdi.

«Qazir munaı baǵasynyń qubylýy baıqalady. Keıde 90 dollardan asyp ketedi, 100 deńgeıine baryp, qaıta tú­sedi. Biraq jyl saıyn baǵa tek óse ber­mek. Sebebi, suranys kóp, ony óteýge bizdiń shamamyz jetpeıdi. Sonymen qatar su­ra­nys­tyń ósýi baǵany da qymbat ete túsedi. Qazir jahan naryǵy úshin baǵanyń 90-110 dıapazonynda bolǵany óte tıimdi. Mundaı baǵa tutynýshyǵa da, óndirýshige de óte yńǵaıly. О́ndirýshi degende tek jer qoınaýyn ıgerýshilerdi aıtpaımyz, olardyń qatarynda ınvestorlar da bar. Olar eń birinshi kezekte salǵan aqshasyn tezirek ári oıdaǵydaı etip qaıtarýdy kózdeıdi», deıdi sarapshy.