Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
S&P Global Ratings «Qarjy ınstıtýty» baǵyty boıynsha dırektor Sergeı Voronenkonyń sózinshe, 2024 jyly bankterdiń jıyntyq kirisi turaqty dınamıkaǵa ıe bolady, tipti rekordtyq deńgeıge jetýi múmkin.
«Bul tapqan paıda kólemi boıynsha rekordtyq jyl bolady. Sondaı-aq biz kapıtalǵa ortasha qaıtarymdy 25-30 paıyz kóleminde kútemiz, bul álemniń kóptegen damýshy ekonomıkalarymen salystyrǵanda aıtarlyqtaı joǵary. Bankter tabysynyń mol bolýy nesıe boıynsha saqtalyp otyrǵan joǵary paıyzdyq mólsherlemelerge de baılanysty. Ári bank sektory aktıvteriniń basym bóligi baǵaly qaǵaz, ótimdi aktıvterde ornalastyrylǵan. Bul qarjy ınstıtýttaryna óz tabysyn eseleı túsýge múmkindik beredi. Sońǵy birneshe jylda nesıe portfeli birshama ósti, ásirese joǵary marjaly bólshek portfel», deıdi sarapshy.
Agenttiktiń bazalyq ssenarııine sáıkes bankterdiń nesıe portfeliniń ósimi birtindep baıaýlaıdy, óıtkeni ıpotekany sýbsıdııalaý baǵdarlamasy ázirge toqtap tur. Degenmen bankterdiń buryn bergen nesıeleri esebinen jınaıtyn paıyzdyq tabystyń shyńy keler jylǵa sáıkes keletin tárizdi. S&P baǵalaýy boıynsha, Qazaqstandaǵy bankter úshin jaqyn bolashaqta paıyzdyq kiristiń odan ári ósýi jáne paıyzdyq marjany kúsheıtý múmkindikteri óte shekteýli. Osyǵan baılanysty bankter bul shekteýlerdi komıssııalyq kiris arqyly óteı alady. Árıne, komıssııa endi mańyzdy ról atqara bastaıdy. Qazir klıentterdiń komıssııalyq tabysy úshin alty bank toby qatty básekege túsip jatyr», deıdi agenttik ókili.
Mundaı úrdis, árıne, qarjy ınstıtýttary arasyndaǵy básekeni kúsheıtip, óz kezeginde bankterdiń sıfrlyq ınfraqurylymdy jaqsarta túsýine jol ashady.
Sarapshylar bankterdegi nesıe kóleminiń depozıtke qaraǵanda eki ese jyldam ósetinin de habarlaıdy.
«Janama kórsetkish – bólshek nesıeniń bólshek depozıtke qatynasyn da eskermeı ketýge bolmaıdy. Sońǵy eki jylda bólshek nesıe portfeli shamamen 30-40 paıyzǵa ósti, al bólshek depozıt portfeli 2021 jyly – 22 paıyzǵa, 2022 jyly 16 paıyzǵa ósti. Bul bólshek nesıeleý ósimimen salystyrǵanda eki ese tómen. Alaıda bólshek nesıeleý ósimi qarqynynyń baıaýlaı bastaýy aldaǵy kezeńderde bank sektorynyń damýyna ońynan áser etýi múmkin dep sanaımyz. Uzaqmerzimdi perspektıvada nesıe shyǵyndarynyń quny 1 paıyzǵa deıin tómendeýi múmkin, bul buryn-sońdy bolmaǵan tarıhı mınımým», deıdi Sergeı Voronenko.
Bul rette bólshek nesıe ósiminiń baıaýlaýyna turǵyn úı qaryzyna degen suranystyń azaıýy jáne bólshek saýda segmentindegi retteýdiń kúsheıýi yqpal etpekshi.
Qazirgi ýaqytta eldegi jeke tulǵalar rásimdegen nesıe kólemi 18 trln teńgeni mańaılasa, qaryz alýshylar sany – 8 mıllıon adam. Sarapshy sózinshe, eldegi nesıe qaryzyna qatty batqan aımaqtar – eń iri megapolıster – Almaty, Astana jáne Shymkent eken. S&P Global Ratings esepteýinshe, Qazaqstanda halyqtyń 75 paıyzynda áli tólenip bitpegen tutynýshylyq nesıe bar. Sarapshy boryshtyń aımaqtyq turǵyda da, jalpy halyq arasynda da bólinisi birkelki emes ekenin aıtady. Sonymen qatar úı sharýashylyqtary jalpy qaryzynyń IJО́-degi úlesi 13 paıyz bolǵan. Onyń aıtýynsha, tabysy tómen halyqtyń qaryzdy kóptep alýy bank sektoryna aldaǵy ýaqytta qıyndyq týdyrýy múmkin. Buǵan qosa paıyzdyq mólsherlemeniń tómendeýi de halyqtyń nesıege degen tábetin arttyra túsýi ábden yqtımal.
Sarapshy paıymynsha, sońǵy birneshe jylda bank sektory qurylymynyń ózgerýine birneshe faktor áser etti. Olar – banktik baqylaýdyń kúsheıýi, bólshek nesıeleýge qatysty táýekelderdi meılinshe salmaqty basqarý, valıýtalyq nesıe úlesiniń azaıýy. Qazirgi ýaqytta valıýtalyq nesıe úlesi 2014 jylǵy 35 paıyzdan biraz azaıdy, qazir 10 paıyzdan da tómen. Onyń esesine ıpotekalyq nesıeleý úlesi artyp keledi. Qazir onyń úlesi – 35 paıyz. 2017 jyly 25 paıyz bolǵan.
S&P sarapshylary aldaǵy birneshe jyl bederinde Qazaqstan ishki jalpy ónimi (IJО́) tómendeıtinin aıtady. Analıtıkter dereginshe, 2024 jyly IJО́ – 4 paıyzǵa ósedi, al 2025 jyly – 3,5 paıyz, 2026 jyly 2,7 paıyz bolmaq. Bıyl IJО́ 4,7 paıyzǵa jetpek.
«Eń birinshi kezekte salyq-bıýdjet saıasatynyń qatańdaýyna baılanysty Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósimi baıaýlaýy múmkin dep kútemiz. Bizdińshe, ınflıasııa 2023 jyly 14 paıyz bolady jáne 2026 jylǵa deıin birtindep 5 paıyzǵa túsedi. Qazaqstan ekonomıkasynyń munaı sektoryna shoǵyrlanýy jáne Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń (KQK) qubyr jelisi arqyly munaı eksporty – bul el ekonomıkasy úshin osaldyqtyń negizgi faktorlary», deıdi damýshy naryqtar boıynsha ekonomıst Valerıı Rezvyı.
Agenttik sonymen birge, AQSh, Qytaı jáne Eýroaımaqtaǵy ekonomıkany ne kútip turǵanyna barlaý jasaıdy. Olardyń joramaly boıynsha atalǵan úsh aımaqta jaqyn arada monetarlyq saıasat qatańdap, ekonomıkalyq ósim baıaýlaıdy, tıisinshe ınflıasııalyq táýekelder saqtalady. S&P Amerıka ekonomıkasynyń ishinara qyzyp ketkenin aıtady. Buǵan áser etken faktorlar – qatań eńbek naryǵy, óte joǵary ekonomıkalyq ósim (2023 jyly úshinshi toqsanda ekonomıkalyq ósim 4,9 paıyz boldy) jáne joǵary ınflıasııa. Sondyqtan 2024 jyldyń sońynda paıyzdyq mólsherleme taǵy da joǵarylaýy múmkin deıdi agenttik sarapshylary. Oǵan deıin ol joǵary deńgeıde (qazirgi ýaqytta 5,2-5,5 paıyz) saqtalady. Sonymen birge agenttik boljamy boıynsha kelesi jyly bul kórsetkish 4,5 paıyzdy qurasa, 2026 jylǵa qaraı 2,6 paıyzǵa deıin tómendeıdi. Árıne, munyń barlyǵy belgili bir deńgeıde el naryǵyna da áserin tıgizbeı ótpeıdi.
Agenttik analıtıkteriniń boljaýynsha, bıyl jyl sońynda dollarǵa qatysty teńge baǵamy 465 teńge bolady, 2024 jyly 475 teńge mańaıynda qalyptasýy múmkin.
Sonymen qatar agenttik 2023 jyldaǵy Qazaqstannyń eksporttyq kórsetkishi 2,5 paıyzdyq ósýmen támamdalsa, 2024 jyly – 3,5 paıyzǵa, al 2025 jyly 3,7 paıyzǵa deıin ósim kórsetedi dep boljaıdy.
