Kollajdardy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Alaıda kásipkerler, onyń ishinde «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy munymen kelispeıdi. Olar kerisinshe, QQS mólsherlemesin 12-den 10 paıyzǵa túsirýdi usynyp otyr.
«Bul shara salyq jınaýdy arttyrýǵa, aqsha qarajatynyń kóleńkeli aǵyndaryn azaıtýǵa, demek, ekonomıkanyń ósýin jedeldetýge múmkindik beredi. Salyqtyń ósýi, kerisinshe, taýarlar men qyzmetterdiń qymbattaýyna ákep soǵady. Halyqtyń satyp alý qabileti men tutynýshylyq suranys tómendeıdi. Eń bastysy IJО́ ósý qarqynynyń naqty mánde jylyna 1 paıyzǵa tómendeýine ákeledi. 2005 jyly QQS mólsherlemesi tipti 1 paıyzǵa tómendegen kezde QQS boıynsha jalpy túsim (ishki óndirilgen taýarlar, ımporttalatyn taýarlarǵa QQS, sondaı-aq nóldik mólsherleme boıynsha QQS óteý somalaryn eskere otyryp) 143 paıyzǵa ósti», deıdi «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Raıymbek Batalov.
Onyń aıtýynsha, QQS tómendese, salyq jınalymynyń artatyny – búkil álemdegi dáleldengen praktıka.
«Mundaı áserdi О́zbekstannyń tájirıbesinen de kórýge bolady. 2019 jyldyń qazanynda О́zbekstan bıligi QQS mólsherlemesin 20 paıyzdan 15 paıyzǵa deıin tómendetti. Úsh jyl ishinde bıýdjetke ishki taýarlarǵa QQS-tan túsim 2020 jyly 20,5 trln sýmnan 2022 jyly 32,8 trln sýmǵa deıin ósken. Sol kezeńde ımporttan QQS kólemi eki ese ósken. Al bıyl 1 qańtardan bastap О́zbekstan Respýblıkasy QQS mólsherlemesin 15 paıyzdan 12 paıyzǵa deıin azaıtty. Biz QQS mólsherlemesin kóteretin bolsaq, Qazaqstan Ortalyq Azııada salyq rejimi qolaıly el mártebesinen aırylady. Sonyń saldarynan ulttyq ekonomıkanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy nasharlaıdy», dedi R.Batalov.
Kásipker, «Ýchet.kz» negizin qalaýshy Maksım Baryshev salyq salýdyń álemdik praktıkasyn mysalǵa keltirdi. Spıkerdiń aıtýynsha, Qytaıda QQS mólsherlemesi – 13 paıyz, Qyrǵyzstanda – 12 paıyz, Ońtústik Koreıada – 10 paıyz, BAÁ jáne Kanadada 5 paıyzdy quraıdy.
«QQS mólsherlemesi 10 paıyzdy quraıtyn Ońtústik Koreıa mysaly ortasha salyq júktemesi qolaıly ekonomıkalyq ortany qurýǵa yqpal etetinin kórsetedi. Bul shara eldi álemdik arenadaǵy lıderlerdiń birine aınaldyrdy. Qazaqstan postkeńestik keńistik úshin úlgi bolýǵa umtyla otyryp, osy tájirıbeden sabaq ala alar edi. Reıgannyń prezıdent bolýy kezindegi AQSh-tyń mysaly da úlgi. Reıgan bıliginiń alǵashqy úsh jylynda salyqtar tómendetilgen. Osyndaı aýqymdy salyq reformasy uzaqmerzimdi ekonomıkalyq ósý kezeńin bastap, Amerıka ekonomıkasyna kúshti áser etti», dedi M.Baryshev.
Bul oraıda «Atameken» UKP atynan kásipkerler QQS mólsherlemesin ósirýge qarsylyq tanytyp, ınvestısııalardy yntalandyrý jáne bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrý arqyly qosymsha rezervterdi izdeýge shaqyrady. «Atameken» UKP mamandary memlekettik organnan QQS esepteý modeli usynylǵan kezde Ulttyq palata eldegi kásipkerlikti odan ári damytý boıynsha saraptamalyq baǵalaý men esepteýlerdi daıyndaýǵa ázir ekenin de jetkizdi.
Mınıstrlik ýájine qaraıtyn bolsaq, QQS mólsherlemesin 16 paıyzǵa deıin ulǵaıtý bıýdjetke qosymsha 2-2,4 trln teńge tabys alyp keledi. Bul shara óz kezeginde Ulttyq qor qarajatynan alynatyn nysanaly transfertti almastyrady deıdi.
«Biz muny taldap shyqtyq. Salyq 20 paıyzdan 12 paıyzǵa deıin tómendegen kezde kóleńkeli ekonomıka tómendegen joq. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde qosylǵan qun salyǵy – 20 paıyz, al kóleńkeli ekonomıka – shamamen bizdikindeı. Reseıde QQS 18 paıyzdan 20 paıyzǵa deıin ósti, biraq olardyń ınflıasııasy, kerisinshe, tómendedi. Iаǵnı bul jaqsy nátıje berdi. Olar óz aýyl sharýashylyǵyn qolǵa alyp, qazir belsendi damyp kele jatyr», deıdi Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov.
Ekonomıka sarapshysy Baýyrjan Muqanov mınıstrlik máselege reseılik bıznes turǵysynan qarap otyr dep esepteıdi.
«Mınıstrlik salyqty kóterý sebebin Reseıden keletin ımportpen túsindiredi. Reseı úkimeti Qazaqstanǵa taýar satqan reseılik bızneske eksporttyń 20 paıyzyn qaıtaryp beredi. Osy oraıda mınıstrlik bizge 12 paıyz salyq tólegen Reseı eksporttaýshysy 20 paıyzdy óz úkimetinen qaıtaryp alady, nátıjesinde, 8 paıyz «plıýste» qalady deıdi. Osy oraıda maǵan túsiniksiz bolyp otyrǵany – mınıstrliktiń máselege reseılik bıznes tarapynan qaraıtyny. «Biz QQS kótersek te, olar shyǵyndalmaıdy» deıdi. Meniń oıymsha, reseılik bıznes «plıýske» kete me, «mınýsqa» kete me, ol bizdi alańdatpaýy kerek, biz úshin basty saýal – QQS kóterilgennen keıin otandyq óndirýshilerge qalaı áser etedi jáne halyqqa qalaı áser etedi? Naryǵymyzdyń az bóligin sútpen, aıranmen qamtyp otyrmyz. QQS kóterildi eken dep bıznes gúldenip, atalǵan ónim túrleri kóbeıip ketpeıdi. Kerisinshe, taýar qymbattaıdy. Al ol ınflıasııanyń ósýine alyp keledi. QQS mólsherlemesi kóterilýine baılanysty byltyrdan beri áreń degende túsirip alǵan ınflıasııamyzdyń kóterilip ketýi yqtımal», deıdi B.Muqanov.
Sarapshynyń sózinshe, mınıstrlik aıtyp otyrǵan 2-2,4 trln teńge ınflıasııa týyndaǵan kezde bıýdjettik tólemderge (muǵalim, dáriger jalaqysy, shákirtaqy) baǵyttalady. Sonda QQS-ty kóterip tapqan tabys halyqqa qaıta beriledi de, qymbat baǵa naryqta qala beredi.
