Mal baǵýǵa jaıylym tapshy

Búginde aýyl turǵyndarynyń beti jany ashymaıtyn jergilikti basshylardyń raıynan qaıtyp tur. Birinshi sebep – tórt túlik maldyń súmesimen kún kórip otyrǵan támam jurttyń jaıylym tappaı jabyrqaýy, maly­nyń júdeýi. Aýyl mańynda to­qym­daı jer qalmaǵan. Tipti tabal­dyryqqa deıin taqap jyrtyp tastaǵan dese de bolǵandaı. Amaly taýsylǵan jurtshylyq janaıqaıyn aıtyp, tıisti oryn­darǵa ókpe-nazǵa toly hat jaz­ǵa­ny­men, ahýaldyń ázirge túzeler túri kóriner emes. Aýyl turǵyny Ádebıet Saǵıdollanyń aıtýyna qaraǵanda, ótken jyldyń ózinde onnan astam otbasy kóship ketken. Áli de bolashaǵyna alańdap, jaıly jer izdemekshi bolyp otyrǵandar jeterlik. Negizgi sebep – mal baǵýǵa múm­kin­dik­tiń joqtyǵy. Ulý jylǵy qys ulys­qa oń qabaǵyn tanytpaı tur. Shaǵyn aýylda úsh júzge jýyq jylqy bar. Irgeles 1-maı aýylynda tórt tabyn jylqy baǵy­la­dy. Aýyl turǵyndarynyń ǵana jylqysy emes, qaladaǵy qal­taly aǵaıyndardyń ákelip qosqan maly. Osylaısha, qyrýar mal aınalymǵa kelmeıtin az jer­diń qunary kem alqabyn tal­ǵa­jaý etkennen keıin qyraý­ly qysqa kóterem bolyp jetedi. Az ǵana jaıylym jerdi jaz boıy sıyr men qoı taqyrlap tas­ta­ǵan. Egistik alqaptarda sabandy emge tappaısyz, sheteldik kombaındar týrap tastaıdy. Osy eldiń jerimen yryzdyǵyn taýyp otyrǵan seriktestik basshylary malsaq qaýymǵa jany ashyp, tym bolmasa sabanymen qarassa ǵoı. Aýyl turǵyndarynyń aıtýy­na qaraǵanda, jaz boıy buzaý­la­ryn arqandap, sıyrlaryn kóz­derinen tasa qylmaı, jetektep baqqan. Oǵan sebep – aıaqty mal­dyń seriktestik eginine túsip ketýi. Malsaq qaýym san márte aıyp­pul arqalaǵan. Qarajaty bolmaǵannan keıin keıbireýleri malyn berip qutylǵan. Turmys qıyndaǵan soń jaıylym men shabyndyq jerdiń jetimsizdigin aıtyp, jergilikti ákimdiktiń ta­bal­dyryǵyn tozdyrǵan. Al Ze­rendi aýdandyq ákimdigi aýyl tur­ǵyndarynyń jaıylymdyq jáne shabyndyq jeri joqtyǵy týraly aryzyna ótken jyldyń 27 sáýirinde mynandaı ja­ýap beripti. «Aqadyr aýylyna egistik alqaby tıip turǵan «Kolos 2014» seriktestiginiń jerin aýyl­ǵa qaı­­taryp berý týraly óti­nish qa­­raldy. Eldi mekenniń ja­ıy­lymdyq jer tapshylyǵyn sheshý maq­sa­tyn­da aýdan ákimdigi aýyl shar­ýa­shylyǵy taýarlaryn óndirý­shi­ler men memorandým jasaý sharalaryn ázirledi. Shaǵalaly aýyldyq okrýgi áki­miniń apparaty mal jaıylymyn birlesip paıdalaný týraly memorandým jasasty».

Osy jaýap hatta aıtylǵan ýáj­ge qaraǵanda, 3 599 gektar ja­ıy­lymdyq jer aýyl enshi­si­ne qaıtarylyp, bar másele sheshilýge tıisti edi. Áıtse de aýyl turǵyndary mundaı jaq­sy­lyqtyń sharapatyn kóre almaı otyr. Másele qaralǵan komıssııaǵa «Kolos 2014» serik­tes­tigimen birge «Bayat agro» se­rik­testiginiń de ókilderi qa­tys­­qan. Olar aýyldyń aınalasyn jyrtpaıtyndyqtary týraly kelisimge kelgen. «Bayat agro» seriktestiginiń erikti túrde bas tartýy negizinde Zeren­di aýdandyq ákimdiginiń qaýly­sy­men Shaǵalaly aýyldyq okrýgi­niń ákimshilik shekarasynda ornalasqan jalpy kólemi 290 gektar jer qaıtarylýǵa tıisti edi. Onyń 191 gektary egistik alqap bolsa, 99 gektary jaıylymdyq jer. Osy qaıtarylǵan jer telimin aýyl turǵyndary mal jaıylymyna paıdalaný múm­kin­digine ıe bolmaq. Alaıda aýyl úshin kókeıtesti másele sana­tyndaǵy osy suraq sheshimin tap­paı tur.

– Aýyl turǵyndary azyn-aýlaq malynyń arqasynda ǵana kúneltip otyr, – deıdi Ádebıet Saǵıdolla. – Áıtpese bas­qa ju­mys joq qoı. Eger mal baǵý­ǵa múmkindik berilse, biz eshkim­nen eshteńe suramas edik. Aýylda sút jınaıtyn koope­ra­tıv bol­ma­­ǵandyqtan, mal ónim­de­rin Kókshetaýǵa aparyp satamyz. Eger et, sút, jún tárizdi ónim­derdi satyp alsa, eki jaqqa bir­deı tıimdi bolar edi. Eldi mekende mal soıatyn arnaıy alań da joq. Halyq malyn kóshede soıady. Aýyldyń enshisindegi mal jaıylymyna bólingen jer qunarsyz. Tastaq tóbeniń etegi. Biz osy máseleni aıta-aıta ábden jaýyr qyldyq. Qazir júz otbasyna jýyq qandastar Májilis depýtattaryna da habarlasyp, qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıdy jet­kizip jatyr. Áıtse de bizdiń óti­nishi­mizge qulaq asyp jatqan esh­kim joq.

Endigi bir másele – kúre jol­­dyń boıyndaǵy qanshama jyl­dan beri jóndeý kórmegen 11 sha­qy­rym­dyq jol. Atbasar-Kók­shetaý baǵytyndaǵy tasjol­dan sál ǵana qıys jatqan Aqa­dyr aýylyna deıingi joldy jón­deý máselesi boıynsha Zeren­di aýdany ákiminiń orynbasa­ry A.Ahmedıanovtyń qoly qo­ıyl­ǵan 2020 jylǵy jaýap hatta ortasha jóndeý jumysyn júrgizý úshin tehnıkalyq qujat­tama ázirlenip jatyr degen jaýap kel­gen. Tipti baıqaý qory­tyn­dy­sy­nyń hattamasynda «Igi­lik stroı­proekt» seriktes­ti­giniń je­ńim­paz bolǵany da aıtylady. Aqmola oblystyq jolaý­shy­lar kóligi men avtomobıl joldary basqarmasyna da bıýd­jet­tik ótinim tapsyrylǵan. Kók­tem­de qyzyl sý basyp, kólik óte almaı qalatyndyqtan, aýyl turǵyndary azabyn san jyldar boıy arqalap kele jatsa da, qııamettiń qyl kópirindeı jol jóndeýden ótkizilmeı tur.

Osynshama aýyrtpalyqty arqalap kele jatqan aýyl tur­­ǵyn­darynyń jalǵyz ǵana óti­nishi bar. Ol bizdiń jaıymyz jo­ǵa­ryǵa jetse eken deıdi. Son­da ǵana jer­gi­likti atqarýshy bı­­lik­­tiń qu­laq asýy múmkin.

Aqmola oblysy,

Zerendi aýdany