Jalpy, Ájimbet týraly ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynan keıin ǵana aıtylyp, jan-jaǵyna úreı sepken qaterli zamannyń úrgedek seziminen arylǵan týystary sheberden qalǵan dúnıelerdi el aldyna shyǵara bastapty. Ájimbettiń kózin kórgender onyń jan-jaqty azamat bolǵanyn aıtady eken. Usta stalındik jazalaý mashınasyna ilikkende basty taǵylǵan aıyp Alash ıdeıasyn nasıhattaǵany bolypty. Eti tiriliginiń arqasynda eldiń aldynda júrgen oǵan 1937 jyly ustalǵanda «baı bolǵan, el bılegen, Asandar kóterilisin uıymdastyrýshylardyń biri atanǵan, Alash kósemi Ahmet Baıtursynulymen udaıy baılanys jasap turǵan...» degen aıyptar taǵylyp, RSFSR QK 58-babynyń 10-tarmaǵymen aıyptalady.
Sol jyly keńes ókimetine qarsy úgit júrgizgeni úshin atý jazasyna kesilgen qaıratkerdiń súıegi qaıda qalǵany osy kúnge deıin belgisiz. Asyl azamat haqynda ýaqyt kómbesine kómilgen syr oblystyq tarıhı-ólketaný mamandary arqyly málim bolyp otyr.
«Ájimbet Qaraıǵyrovtyń ustalyǵy týraly áńgime bólek. Biz endigi jerde onyń azamattyq bolmysy, saıası kózqarasy týraly izdenis jumystary júrgizilse deımiz. Bir ókinishtisi, ol týraly kóp derek saqtalmaǵan. Qazir muralaryn qolynda ustap otyrǵan urpaqtarynyń málimetinshe, keshegi kónekózder Ájimbettiń Alash partııasy sezine de qatysqanyn aıtyp ketipti. Kópshilik bas qosqan bir jıynda Ahmet Baıtursynuly týraly «bizdiń Aqań» degen jalǵyz aýyz sózi onsyz da NKVD qyryna ilikken qaıratkerdi tutqyndaýǵa jetkilikti bolsa kerek», deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı hatshysy Ashat Saılaý.
El aldynda júrgen azamattyń týǵan jyly týraly da túrli derek aıtylady. Qýǵyn-súrgin qurbandarynyń tizimi jarııalanǵan ru.openlist.wiki, bessmertnybarak.ru saıttarynda onyń ómirge kelgen ýaqyty 1896 jyl dep kórsetilgen. Al onyń murasyn jınap, esimin el arasyna qaıta oralýǵa kúsh salyp júrgen mýzeı qyzmetkerleriniń málimetinshe, Ájimbettiń dúnıege kelgen kezi 1888 jyl. Elýinshi jyldary oǵan qarsy qylmystyq is qysqartylyp, 1995 jyly tolyq aqtalady. Jurt aýzynda qaıratkerdiń 30-jyldardaǵy ashtyq kezinde qazir urpaqtarynyń qolynda turǵan myltyǵymen ańǵa shyǵyp, aǵaıynyn ashtyq tyrnaǵynan alyp qalǵany aıtylady.
Kóp jyl bilim salasynda qyzmet etken qazalylyq aqyn Ǵalııa Orynbasar osy baǵytta izdenip, keńestik saıasatqa qarsy turǵan tulǵalar ómirin zerttep júr.
«Keńestik saıasat sansyratqan jurtqa janashyr bolǵan azamattar týraly keıin ǵana ashyq aıtyla bastady ǵoı. Osydan biraz buryn uzaq jylǵy zertteýden keıin «Qazalylyq Alashordashylar» atty kitap shyǵardym. Páýedın Sydyqovtaı el ardaqtysynyń ómiri ózek bolǵan týyndyda totalıtarlyq júıe qurbandary Meńdibolla Kúzembaev pen Ájimbet Qaraıǵyrov týraly da derekter bar», deıdi zertteýshi.
Qazir mýzeı qorynda Ájimbet Qaraıǵyrov óz qolymen jasaǵan asadal tur. Betine túrli oıýlar túsken bul muraǵa kezinde ult qaıratkeri О́zbekáli Jánibekov qatty qyzyqqan desedi. Mýzeıdi aralap júrip, asadaldyń tusynda uzaq aıaldap, onyń betindegi oıý-órnekter arqyly usta óz ómirin aǵash betine túsirgenin aıtypty.
Byltyr mýzeıdiń Arheologııa jáne etnografııa ǵylymı zertteý bólimi Aral aýdanyndaǵy Shómishkól aýlyna «Syr óńiri boıynsha dalalyq ekspedısııa jáne empırıkalyq zertteýler» atty etnografııalyq-folklorlyq ekspedısııa uıymdastyryp, sheberdiń jıen urpaǵy Ábýálı Qanıuly mýzeı qoryna onyń qobdıyn tabystady.
Zer salatyndar tabylsa, áli kúnge deıin osy óńirde izi saqtalǵan Ájimbet Qaraıǵyrovtyń ustalyq mektebi úlken bir salalyq zertteýge júk bolar edi. Tarıhshylar úshin de el esindegi Ájimbettiń qaıratkerlik qyryn tanytý aldaǵy kún enshisindegi is bolsa deımiz.
QYZYLORDA
