Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-da ótken «QS Higher Education: Asia Pacific 2024» press-sammıtinde elimizdiń, sondaı-aq shetel ýnıversıtetteriniń rektorlary bas qosyp, joǵary bilim men ǵylym salasyndaǵy halyqaralyq máselelerdi talqylady. Jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýshylarǵa yqylasyn jetkizgen Prezıdent keńesshisi Málik Otarbaev ǵylym men joǵary bilimdi damytýdyń strategııalyq mańyzyna, bilikti mamandar daıarlaýdyń halyqaralyq yntymaqtastyqty, dıalogti, tájirıbe almasýdy ári qaraı damyta beretinin atap ótti.
Sammıt «QS WorldUniversity Rankings» 20 jyldyq mereıtoıyna arnaldy. Bıyl QS reıtıngi oqý oryndarynyń ǵylymı zertteý áleýeti, turaqty damý, halyqaralyq zertteý júıesi men jumysqa ornalastyrý kórsetkishterine basty nazar aýdaryp otyr. Bul joly QS reıtıngine elimizden 21 ýnıversıtet qatysyp, halyqaralyq bilim keńistiginde óz pozısııasyn nyǵaıtýǵa tyrysqan bolatyn. Reıtıngti júıeleý barysynda 3 myńǵa jýyq oqý ornynyń 15 mln-nan astam ǵylymı jumysy, oqytýshylar men jumys berýshilerdiń 200 myńnan asa qorytyndylary qarastyrylǵan.
QS halyqaralyq reıtıngi anyqtaǵan sapa bıiginen ári qaraı órleı beretin bolsaq, taıaý ýaqytta elimiz akademııalyq habqa aınalýy múmkin. Osyndaı optımıstik boljam jasaǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek bıyldan bastap Arızona ýnıversıtetiniń agrotehnıkalyq kolledji zertteýshileri Soltústik Qazaqstan óńirinde 500 gektar aýmaqta seleksııalyq, genetıkalyq zertteýler bastalatynyn jetkizdi. Al byltyr Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıtetinde elektrmobılderdi jóndeıtin, ınjenerler daıarlaıtyn ortalyq ashylǵanyn qaperge alatyn bolsaq, elimizdiń shyǵysyndaǵy bastamaǵa Qytaıdyń elektrmobıl óndiretin kompanııasy da qyzyǵýshylyq bildirip otyr eken. Buǵan qosa mınıstr elimizge kelip oqıtyn sheteldik stýdentter sanynyń edáýir artqanyn jetkizdi. Búginde elimizge oqýǵa kelgen sheteldik stýdentter sany 30 myńǵa jýyqtaǵan. Kórsetkish keıingi jyldarmen salystyrǵanda 10 myńǵa artty. Al shetelderde júz myńǵa jýyq jas bilim alyp jatyr.
«QS Quacquarelli Symonds» saraptama agenttiginiń kommersııalyq bas dırektory Djeıson Nıýman álemdegi joǵary oqý oryndarynyń bir-birimen tyǵyz yqpaldastyǵy akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamalaryn damytýǵa, ǵalymdardyń tájirıbe almasýy men áleýetin jandandyrýǵa serpin beretinin atap ótse, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaevtyń aıtýynsha, jahandyq ekonomıkany damytýda ýnıversıtettik ǵylym mańyzdy rólge ıe. Sondyqtan bilikti maman daıarlaýda, ǵylymı zertteý nátıjelerin óndiriske engizýde ozyq tájirıbelerdi jetildirip otyrý qajet. Al ǵalamdyq syn-qaterler joǵary bilimniń aldyna jańa mindetter júktep otyr.
Jıyn barysynda EAEO elderindegi klıenttermen seriktestik jónindegi jáne QS Jahandyq úkimetindegi aımaqtyq dırektory Sergeı Hrıstolıýbov «QS World University Rankings 2025» reıtıngindegi ýnıversıtetterge sertıfıkattar tabystady.
«QS reıtıngi elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń halyqaralyq básekedegi rólin aıqyndaıdy. Búginde respýblıkada 120 ýnıversıtet bar bolsa, QS reıtıngine negizinen memlekettik jáne ulttyq ýnıversıtetterdiń qatysyp otyrǵanyn kóremiz. Bul memlekettiń bilim jáne ǵylym salasyn, joǵary oqý oryndaryn resýrs retinde ári qaraı damytýǵa basty nazar aýdaryp otyrǵandyǵyn kórsetedi», deıdi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń akademııalyq máseleler jónindegi proektory Baný Nurbekova. Onyń aıtýynsha, elimizge shetelderden stýdentterdiń kóptep kelýi, Ortalyq Azııada tanymaldyǵymyzdy aıqyndap, sapaly karlar daıarlaýdyń deńgeıin kórsetedi. Qazirgi kezde túlekterimiz shetelderde de jemisti jumys istep jatyr. Bul bizdiń dıplomdarymyzdy birden tanýǵa yqpal etip, halyqaralyq naryq talaptaryna laıyq ekenin aıǵaqtaıdy. QS reıtıngi bilim, ǵylym deńgeıin ǵana emes, ekonomıkalyq áleýetimizdiń de kórsetkishi bola alady. Básekege qabiletti, joǵary bilimdi kadrlar daıarlaý, adam kapıtalyn damytý memleket tarapynan aýqymdy qordy talap etedi. Sondyqtan halyqaralyq reıtıngtegi ornymyz elimiz áleýetiniń joǵary ekenin kórsetedi. Reıtıng talaptaryna sáıkes jumys berýshiler baǵasy da basshylyqqa alynǵan. Munymen qosa elimizdegi sheteldik oqytýshylardyń pikiri, stýdentterdiń úlesi de aıtarlyqtaı rólge ıe. Shetelden kelip oqıtyn stýdentter tarapynan qyzyǵýshylyqtyń artýy joǵary oqý oryndarynyń básekege qabiletti mamandar daıarlaı alatynyn aıǵaqtaıdy. Búginde memlekettik qoldaý nátıjesinde ýnıversıtetterge akademııalyq erkindik berildi. Jyl saıyn grant sany artyp keledi. Bul ınfraqurylym, oqytýshylar jalaqysyn kóbeıtýge yqpal etip jatyr. Osy oraıda ǵalymdar dáris berýmen ǵana shektelmeı, ǵylymı tájirıbesin, sheteldik ımpakt jýrnaldarda jarııalanymdar sanyn arttyrý baǵytyndaǵy jumystaryn jandandyrýǵa tıis. Al joǵary oqý oryndary múmkindigine qaraı oqý kabınetterin, zerthanalardy jańartyp, zamanǵa saı jabdyqtaý isine kóńil bólgeni abzal. Búginde salada baıaý bolsa da, ilgerileý bar. Al básekege qabiletti bolýǵa ár joǵary oqý orny múddeli bolýy qajet.
Halyqaralyq yqpaldastyq elimizdiń álemdik deńgeıde básekege qabiletti mamandar daıarlaýǵa múmkindiginiń joǵary ekenin aıǵaqtaıdy. Desek te, birqatar sarapshy aldyńǵy qatarly reıtıngtik agenttikter joǵary oqý oryndaryndaǵy bilim sapasynyń dálme-dál kórsetkishin anyqtaı almaıdy degen pikirdi alǵa tartady. Búginde álemde bilim sapasyn baǵalaıtyn aýqymdy úsh reıtıng bar desek, olardyń baǵalaý krıterııleri de ártúrli. Reıtıngte joǵary oqý ornynyń jekelegen jetistikteri men kórsetkishteri qaperge alynýy múmkin. Al halyqaralyq keńistikte básekege qabilettilikti arttyrý qashanda joǵary oqý oryndarynyń ǵylymı zertteý jetistikteri, zerthanalardyń jańa tehnologııalarmen jabdyqtalýy, oqytýshy-professorlar quramynyń biliktiligi, túlekterdiń jumysqa ornalasýy sııaqty bilim sapasyna tikeleı áser etetin faktorlarmen tyǵyz baılanysty ekenin kórsetedi.
ALMATY
