Sýretti túsirgen – EDmıtrıı EROFEEV
О́zen sý arnasynyń tasýy elimizde qalypty jaǵdaıǵa aınalyp barady. Qarǵyn sýdan jınalǵan artyq sýdy tasqynǵa aınaldyrmaı, eginge saqtap qalýdy jan-jaqty oılastyrǵan jón. Onyń ústine odan elektr jaryǵyn óńdirsek halyq ta tıimdiligin kórer edi. О́ńir ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, bıyl oblysta 6 ózen jaǵalaýlary nyǵaıtyldy. Aldymen Panfılov aýdanyna qarasty Buraqojyr ózeniniń jaǵalaýy jasalsa, qazir Tekeli qalasyndaǵy Qora, Qaratal ózenderiniń jaǵalaýlaryn nyqtaý jumystary qarqyndy júrip jatyr.
Tekeli qalasy – taýly aımaq. Sondyqtan, tótenshe jaǵdaılar salasy mamandarynyń aıtýynsha, Tekeliniń sý tasqynyna qatysty qaýiptiligi joǵary sanalady. Qalanyń ishimen úsh ózen – Qora, Shaja, Tekeli aǵyp ótip, úsheýiniń túıisken jerinen ary qaraı Qaratal ózeni jalǵasady. Mundaǵy sý tasqynynyń aldyn alý jumystary «Jetisý oblysyn damytýdyń 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan josparyna» engizilip, qazir jumystar belsendi júrgizilip jatyr.
Tekeli qalasy ákimi apparatynyń basshysy Qýandyq Baısaqovtyń aıtýynsha, atalǵan jumystarǵa oblystyq bıýdjetten arnaıy qarjy bólinip, qazir qurylys 4 ýchaskede, jalpy uzyndyǵy 705 metr jerde atqarylyp jatyr.
«Qaladaǵy sý tasqynynyń aldyn alýda bul jobanyń mańyzy zor. Qora, Qaratal ózenderiniń jaǵalaýyn nyǵaıtý tórt ýchaskege bólingen, sonyń ekeýinde jumystar aıaqtalyp, qurylys aýqymynyń 62 %-y atqaryldy, ıaǵnı 440 metrdeı jer jasaldy. Bıyl jobany aıaqtaýymyz kerek. Bul jumystar tótenshe jaǵdaı qaýpin boldyrmaýǵa yqpal etedi», deıdi Q.Baısaqov.
«Jaz boıy gobıon konstrýksııalaryn quryp, qajetti materıaldar ákelip daıyndadyq. Endi sol konstrýksııanyń ishine tas salyp, nyǵaıtý jumystaryn atqaryp jatyrmyz. Shynjyr taban ekskavator, KamAZ, manıpýlıator sııaqty barlyq qajetti tehnıkalardy jumyldyrdyq. Jumys kestege sáıkes júrgizilip keledi», dedi merdiger kompanııanyń ókili Eraly Qusmanov.
Jalpy, oblys kóleminde sý tasqynynyń aldyn alý barysynda 5,2 km sý burý arnalary ornatylyp, tazartyldy, 400 metr qorǵanys bógetteri salynyp, jóndeldi, 4,6 shaqyrym ózen arnalary men kanaldarǵa mehanıkalyq tazartý jasaldy, 5,6 shaqyrym ózenderdiń arnalary tereńdetilip, túzetilip, jaǵalaýlar nyǵaıtyldy. Sol sııaqty 241 shaqyrym aryq jelisi, 215 shaqyrym kanaldar, avtojoldarda 2826 sý ótkizý qubyrlary tazartyldy. Sý tasqyny kezeńindegi tótenshe jaǵdaılarǵa jedel den qoıý maqsatynda aýdan men qala ákimdikteri ınertti materıaldar, janarmaı qory men qaptar daıyndady. Odan bólek, 913 birlik jeke quram kúshi men quraly, 235 tehnıka, 108 motopompa ázirlendi.
Keler jyly oblysty damytý josparynyń aıasynda Panfılov aýdanyna qarasty Súptaı aýylynda Tyshqan ózeniniń, Taldyqorǵan qalasy Qaratal ózeniniń jaǵalaýlary, Eskeldi aýdanyna qarasty ózender de nyǵaıtylady. Oǵan sebep – aldaǵy ýaqytta sý elektr stansalary salynady. Búginde oblysta qýattylyǵy 210,5 MVt quraıtyn, jańartylǵan energııa kózderin óndiretin 15 nysan bar. Keler jyly Eskeldide taǵy bir nysannyń qurylysy bastalady. Qurylys orny Taldyqorǵannan batysqa qaraı 41 shaqyrym, Almatydan shyǵysqa qaraı 250 shaqyrym, jaqyn mańdaǵy Talapty aýylynan 3 shaqyrym jerde ornalasady. GES-tiń belgilengen qýaty 16,6 MVt-ty quraıdy. GES arqyly sekýndyna az degende 15 tekshe metr sý jiberiledi. Sýdyń boljamdy shyǵyny sekýndyna 37 tekshe metr. Elektr energııasynyń ortasha jyldyq óndirisi 117 mln kVt/saǵ. Stansa táýlik boıy jumys isteıtin bolady.
Elektr energııasynyń negizgi tutynýshylary – Jetisý oblysynyń GES-ke irgeles aýdandarynyń turǵyndary men kompanııalary. Stansa óńirlik jelilerdegi táýliktik júkteme kestesin jabýǵa qatysady. GES qurylysy 2025 jylǵy naýryzdan bastap, 20 aıǵa sozylady. 2026 jylǵy qarashada aıaqtalady dep kútilip otyr. Tehnologııalyq jabdyqtyń kepildik merzimi ony iske qosqan sátten bastap 40 jyldy quraıdy. Qurylys kezinde qajetti elektr energııasyn dızel generatory óndiredi. О́ńirde 2026 jylǵa deıin belgilengen qýattylyǵy 84,7 MVt bolatyn taǵy 8 nysandy iske asyrý josparlanyp otyr.
Jetisý oblysy
