Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Oqý-aǵartý mınıstrligi Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim departamentiniń derekterine súıensek, básekege qabiletti mamandardy daıarlaýda kolledjderdi jabdyqtaý, pedagogterdiń biliktiligin arttyrý birinshi kezekte tur. Memlekettik tapsyrys kólemin ulǵaıtý, bilim berý baǵdarlamasyna úzdik halyqaralyq tájirıbeni engizý, kásibı sheberlik chempıonatyn ótkizý, munymen qosa kásiporyndardyń nysanaly tapsyrys negizinde dýaldy oqytý, ınvestorlar men bıznes qurylymdardy tartý kásiptik-tehnıkalyq bilimniń sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Almatydaǵy Arhıtektýra, dızaın jáne ınjenerııa kolledji dırektorynyń orynbasary Talǵat Aıtjanov Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Jumysshy mamandyqtary jylynyń» jarııalanýy kásiptik tehnıkalyq bilim berý salasyna úlken serpilis beretinin jetkizdi. Eńbek adamynyń qoǵamdaǵy rólin arttyryp, básekege qabiletti jumysshy mamandardy daıarlaýǵa yqpal etip, jumysshy mamandyǵyna betburys básekege qabiletti mamandarmen qamtýǵa múmkindik beredi. Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý salasynyń jańǵyrýyna, reformalanýyna keńinen jol ashady. Jastardy eńbekqorlyqqa, óz isin qurmettep, qadirleýge úndeıdi. Búginde jumysshy mamandyǵynyń mártebesi qoǵamda múldem tómendep ketkendikten, qurylysshy, elektrık, santehnık sııaqty mamandyqtar jastar arasynda suranysqa ıe bolmaı qaldy. Mine, osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda kásiptik-tehnıkalyq bilim berýdi transformasııalaýdyń 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy qabyldandy. Aımaqtar boıynsha keshendi jospar belgilendi.
«Almaty qalasyndaǵy kolledjder de oqý baǵdarlamasyn jetildirip, kásiporyndarymen baılanysty arttyrýǵa kúsh salyp jatyr. Biliktiligi joǵary mamandardy daıarlaý úshin óndiristen kásibı mamandardy oqý úrdisine tartý ózekti máseleniń biri. Eger de eńbek naryǵyna suranysqa ıe mamandar ázirleýdi maqsat etetin bolsaq, onda óndiristik oqytý sheberleriniń eńbekaqysyn kóterý kerek. Iаǵnı óndiriske baratyn bolashaqtyń mamandary ıgeretin daǵdy kásibı mamandardyń biliktiligine baılanysty. Tálimgerlik baǵdarlamasyn engizý arqyly dýaldy bilim berý tetigi de qaıta qarastyrylyp jatyr. Stýdentter mol tájirıbe jınaqtaýy úshin ákimdik tarapynan óndiristik tájirıbeli sheberler eńbegin qarjylandyrýǵa birtindep kóńil bóline bastady. Almaty ákimdiginiń qoldaýymen mamandardy shetelderde tájirıbeden ótkizý isi keıingi jyldary qolǵa alynyp, jalǵasyn taýyp keledi. Mamandar Eýropa elderinde, Sıngapýr, Malaızııa, Qytaıdyń ozyq bilim ortalyqtaryna baryp, sıfrlandyrý jasandy ıntellekt daǵdylaryn ıgerip, elimizdiń bilim berý úrdisine engizip otyr. Jańa mamandyqtar atlasynyń qabyldanýy da osy baǵyttaǵy mańyzdy qadamnyń biri», deıdi ol.
Talǵat Aıtjanovtyń pikirinshe, jumys kúshin shetelden tartyp, olardy oqytýdyń qosymsha shyǵyn ekenin túsine bastaǵan bıznes qaýymdastyq kolledjdermen birlesip, bilim baǵdarlamalaryn ázirleýge bet burdy. Al stýdentterdiń ýaqtyly tájirıbeden ótip, turaqtap qalýy oqý ornynyń ǵana emes, kásiporynnyń da joǵary bedelin kórsetedi. Qazirgi jaǵdaıda ınjener pedagogıkalyq kadrlardyń eńbekqysyn kóterý, kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý, mamandardyń biliktiligin arttyrý birinshi kezekte tur.
Naryqtyń qazirgi talaptaryna saı jańa býyn mamandaryn qalyptastyrý baǵytynda jumys istep jatqan «Alem school» baǵdarlamalaý mektebiniń basqarma tóraǵasy Ermek Kúzenbaev el ekonomıkasynyń tehnologııalyq transformasııasy jaǵdaıynda bilikti mamandardy daıarlaý erekshe mańyzǵa ıe ekenin aıtty.
– Búginde respýblıkada 700-den asa tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý oryndarynda 500 myńnan astam stýdent oqıdy. Bul el ekonomıkasy úshin qýatty kadrlyq baza. Aıtarlyqtaı kúsh-jigerine qaramastan, túlekter daıarlyǵy qoǵam men ekonomıkanyń ózekti talaptaryna únemi sáıkes kele bermeıtinin kórip otyrmyz. Eńbek naryǵy túlekterge jańa talaptar júktep otyr. О́ndiristik avtomattandyrý, jasandy ıntellekt, sıfrlyq saýda, kıberqaýipsizdik jáne basqa da joǵary tehnologııalyq salalardyń damýy jańa quzyretterdi qajet etedi. Boljam boıynsha, 2030 jylǵa qaraı jyl saıyn kadr qajettiligi 250 myńnan asýy múmkin. Osy suranysqa ıe kásipterdiń 70 paıyzdan astamy TjKB júıesine tıesili. Bul onyń strategııalyq rólin kórsetedi. Negizgi másele mamandardyń quzyretine qoıylatyn talaptar oqý baǵdarlamalaryna qaraǵanda aıtarlyqtaı jyldam ózgerýimen baılanysty. Sondyqtan zamanaýı kásiporyndarǵa ónerkásiptik avtomattandyrý, úlken derektermen jumys isteý, kıberqaýipsizdik, 3D basyp shyǵarý jáne taǵy basqa daǵdylary bar jańa tıptegi kadrlar qajet. Búginde atalǵan salalarda bilikti túlekterdiń tapshylyǵy baıqalady. Osy jaǵdaıǵa jaýap retinde bilim berý baǵdarlamalaryna tıisti saraptama júıesi engizilip, bilim berý baǵdarlamalarynyń reestri qalyptasty. Jańa kásipter atlasy ázirlenip, «Smart College» sıfrlyq ekojúıesin iske qosý josparlanyp otyr. Búginde respýblıkada jumys berýshilerdi baǵdarlamalardy ázirleýge júıeli túrde tartý, dýaldy oqytýdy damytý jáne «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» sııaqty halyqaralyq salalyq standarttardy keńinen engizý – bilikti kadrlar daıarlaýdaǵy eń mańyzdy másele, – dedi sarapshy.
Búginde zamanaýı jumysshy mamandyqtaryn daıarlaýdy resýrstyq qamtamasyz etýdiń róli aıryqsha. Oqý jabdyqtary, sıfrlyq platforma, óndiristik praktıka – munyń bári qosymsha qarjyny talap etedi. Kadr daıarlaýda nátıjelilikke, tıimdilikke qol jetkizýde jańa qarjylandyrý modelin engizý kózdeldi. Bul tásil qarajat kólemin ulǵaıyp, sapa básekelestigin yntalandyrýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan aımaqtyq jáne salalyq aıyrmashylyqtardy eskere otyryp, qarjylandyrýdyń jańa modelin búkil júıege engizý qajet. Jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý normatıvin ulǵaıtý, ındýstrııalandyrýdyń biryńǵaı kartasy sheńberinde materıaldyq-tehnıkalyq bazany jańǵyrtýǵa jobalyq qarjylandyrý tetigin engizý, memlekettik-jekemenshik áriptestik baǵdarlamalary arqyly bıznesti qarjylandyrýǵa qosý da qajettilikten týyndaıdy.
– Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, tıisti sala nemese bıznes mamandardy daıarlaýda sheshýshi ról atqarady. Bul rette OESR elderiniń ozyq tájirıbesin alýǵa bolady. Elimizde Ulybrıtanııa, Germanııa, AQSh, Fınlıandııa, Sıngapýr jáne basqa damyǵan elderdiń modeli negizinde mysaly, «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» salalyq jáne Ulybrıtanııanyń «BTEC» júıesi sııaqty salalyq halyqaralyq standarttardy engizý qajet. Kolledjder stýdentterdiń ıkemdi daǵdylaryna asa mán berýi mańyzdy. Sebebi jumys berýshiler tarapynan ıkemdi daǵdylar túlekterdiń jumysqa ornalasýyndaǵy negizgi talaptardyń biri. Osy rette bilikti kadrlar daıarlaýda makroóńirlerdegi quzyrettilik ortalyqtary retinde halyqaralyq akkredıttelgen tirek kolledjder jelisin damytý, Ulttyq akkredıtteý jáne sertıfıkattaý júıesine halyqaralyq salalyq standarttardy engizý, sheteldik oqý oryndarymen jáne sertıfıkattaýshy uıymdarmen «qos dıplom» baǵdarlamasyn jáne halyqaralyq júıelerge negizdelgen oqytý sapasynyń standarttalǵan monıtorıngi júıesin damytý ýaqyt talabynan týyndap otyr. Sonymen birge, joǵary oqý oryndarynda oqý merzimin qysqartýdy eskere otyryp, «jumysshy mamandyǵynan bakalavrǵa deıin» mansaptyq tirekti engizý qajet, – dedi E.Kúzenbaev.
Búginde oqytý sheberleri jalaqysynyń tómendigi óndiristegi bilikti mamandardy pedagogıka salasyna yntalandyrmaı otyr. Sarapshy atap ótkendeı, bul óndiristik oqytý sheberlerin jigerlendirýdiń jetkiliksizdigine ákelip otyr. Ásirese iri bıznes joq aımaqtarda óndiristik bazalardyń shekteýligi, stýdentterdi praktıkaǵa nemese taǵylymdamaǵa qabyldaý boıynsha kásiporyndarda mindettemelerdiń bolmaýy, ásirese túlekterdiń mansaptyq monıtorıngi bóliginde jumyspen qamtýǵa járdemdesý júıesiniń álsizdigi, biryńǵaı taǵylymdama standarttar, júıelik sıfrlyq jumyspen qamtý platformasynyń bolmaýy ózekti. Osyǵan baılanysty birqatar kolledjde offteık-kelisimshart engizilip jatyr. Túlekterdiń traektorııasyn qadaǵalaýdy qamtıtyn «Smart College» júıesi qalyptasyp, tálimgerlik júıesi jáne oqytýshylardy halyqaralyq standarttar boıynsha sertıfıkattaý isi damyp keledi. Osy oraıda sheberlerge eńbekaqy tóleý júıesin salalyq koeffısıentter men biliktilikterge baılanystyra otyryp qaıta qaraýdy usyna otyryp, sarapshy bylaı deıdi: Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý túlekteriniń mansaptyq traektorııalaryn qadaǵalaýdyń jáne daıyndyqtyń naqty jumys oryndaryna sáıkestigin taldaýdyń sıfrlyq platformasyn ázirleý ózekti. Kolledjder men jumys berýshilerdi, ásirese ulttyq jobalar men ındýstrııalyq aımaqtar sheńberinde biriktiretin О́ńirlik kadr ortalyqtaryn qurýmen qatar halyqaralyq standart boıynsha pedagogter men tálimgerlerdi sertıfıkattaýdy júıeli qoldaý, sondaı-aq olardy ishki attestattaýdan bosatý qajet. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý – kadrlarmen qamtý ǵana emes, óńirlik ekonomıka men áleýmettik turaqtylyǵynyń negizi.
ALMATY
