Áskerge barýdan nege bas tartady?

Elimizde 18-27 jas araly­ǵyndaǵy er azamattar úshin áske­rı qyzmet – mindetti. Kons­tıtýsııanyń 36-baby bo­ıynsha árbir azamat elin qor­ǵaýǵa daıyn bolýǵa tıis. Biraq shyn máninde jastardyń bir bóligi túrli jolmen áskerden jaltarýǵa tyrysady. Keıbiri densaýlyq jaǵdaıyna silteme jasasa, basqalary joǵary oqý oryndaryna túsip, odan keıingi stıpendııalyq baǵdar­lamalar arqyly bul mindetten qutylyp júr.

Olardyń pikirinshe, áskerı qyzmetke barýdan jaltarýdyń basty sebebiniń biri – armııa­daǵy túrli jaǵdaılar men tár­tip máselesi. 2023 jyly eli­mizde ásker qatarynda bol­ǵan sarbazdardyń arasynda 15-ke jýyq ólim jaǵdaıy tirkelgen. Bul – resmı derek qana. Sodan da kóptegen ata-ana balalarynyń ómiri men densaýlyǵy úshin alańdap, olardy áskerden alyp qalý­dyń jolyn izdeıdi.

2022 jylǵy derekterge sáıkes, elimizde áskerı bory­shyn óteýden jaltarǵan aza­mat­tardyń sany 7 myńnan asqan. Olardyń basym bóligi medısınalyq anyqtama, oqý nemese ózge sebepter arqyly mindetten bosatylǵan.

Sonymen qatar «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵy júrgizgen saýalnamaǵa sáıkes, 18-27 jas aralyǵyndaǵy aza­mat­tardyń 62%-y áskerge ba­rýǵa yntasyz ekenin bildirgen. Saýalnamada eń jıi kezdes­ken sebepter: álimjettik, nashar turmystyq jaǵdaı jáne bolashaq mansapqa zııan kelýi. Osy kórsetkishter eli­miz­degi áskerı júıeniń proble­malaryn naqty kórsetip otyr jáne bul máseleni sheshý úshin keshendi tásil qajet ekenin dáleldeıdi.

Áskerı qyzmettiń másele­lerin aıtqanda birinshi kezekte áleýmettik jaǵdaılar men álimjettik alǵa shyǵady. Kópshiliktiń pikirinshe, armııada «jarǵylyq emes qaty­nastar» dep atalatyn beıres­mı tártip júıesi áli de bar. Jańa kelgen sarbazdarǵa burynǵy «aǵalarynyń» qysym kórsetýi jıi kezdesedi. Álbette, bul armııaǵa degen úreı men se­nim­sizdik týdyrady. Jas jigit­terdiń psıhologııalyq kúı­zeliske túsýi áskerdiń áleýetin de tómendetedi.

Sondaı-aq halyqtyń aýzyn­da júrgen pikir – áskerdegi ma­te­rıaldyq-turmystyq jaǵ­daı­dyń tómendigi. Kóptegen áskerı bólimde jataqhana, tamaq, kıim jáne sanıtarlyq jaǵdaılar syn kótermeıdi. Qorǵanys mınıstrliginiń málimetine sáıkes, elimizdiń keıbir garnızondarynda sý men jylý júıesi eskirgen, bul sarbazdardyń ómir súrý sapasyn tómendetedi. Buǵan qosa, keıbir jastar áskerge barýdy bilim men mansap jolyna keri áser etedi dep sanaıdy. О́ıtkeni olar úshin bul – bir jyl ýaqytty tekke jo­ǵaltý. Oqýdan qol úzip, man­saptyq josparlaryn keıinge shegeredi.

Qazirgi qazaq qoǵamynda áskerı qyzmetke degen qurmet te azaıyp ketkeni jasyryn emes. Buryn áskerı forma kııý erlik pen mártebeniń belgisi bolsa, qazir kópshilik úshin ol jaı ǵana mindet bolyp qaldy. Buqaralyq aqparat qu­ral­dary men áleýmettik jeli­lerde áskerı qyzmettiń jaǵym­syz jaqtary jıi aıtylyp, oń beıneleri sırek kórinis tabady. Bul da jastardyń qulshynysyna teris áser etedi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qa­zaq­stan: zań men tártip, ekono­mıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» Joldaýynda: «Jastar áskerge Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge barady. Jas sarbazdarymyz óz mindetin alańsyz oryndaýy úshin ás­ker qatarynda, eń aldymen, temir­deı tártip bolýǵa tıis. Qarý­ly kúshter men basqa da kúsh­tik qurylymdar osy talapty múltiksiz oryndaýy qajet. Ár ata-ana áskerge ketken balasyn memleketke senip tapsyrady. Sondyqtan sarbazdardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine, eń aldymen, armııa basshylyǵy jáne quqyq qorǵaý mekemeleriniń basshylary jaýapty», degen edi.

Prezıdenttiń Joldaýda bul máselege arnaıy toqtalýy mer­zimdi áskerı qyzmette bel­gili bir keleńsizdiktiń oryn alyp jatqanyn ańǵartsa ke­rek. Májilis depýtaty Nar­taı Aralbaıuly da byl­tyr­ǵy jyldyń sońynda Qorǵa­nys mınıstriniń atyna jol­da­ǵan depýtattyq saýalyn­da áskerdegi álimjettik másele­sin qozǵaı kele: «Sizge kele­si sharalardy qolǵa alýdy usynamyn. Elimizdiń armııa­syndaǵy atalǵan keleńsizdikti tyıý jáne onyń aldyn alý boıynsha naqty sharalar qa­byl­daý qajet. Sondaı-aq áskerılerdiń áleýmettik jaǵ­daıyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan is-áreketterdi kúsheıtý kerek», dep usynystaryn ortaǵa salǵany belgili.

Bizdiń oıymyzsha, armııa­ǵa barýdy tartymdy ári se­nimdi etý úshin áskerı qyz­met­tiń sapasyn arttyrý, atap aıtqanda, jataqhana, tamaq, medısınalyq kómek, psıhologııalyq qoldaý sııaqty negizgi qajettilikterge erekshe nazar aýdarylýǵa tıis. Álim­jettik máselesiniń el aýzynda júrýi tegin emes. Ony túp-tamyrymen joıý úshin tártip buzýshylyq jasaǵandardyń jaýapkershiligin qataıtyp, beınebaqylaý júıesiniń tıimdiligin arttyrǵan jón dep esepteımiz. Ashyqtyq pen ádildik bolǵan jaǵdaıda sarbazdardyń qaýipsizdigi qamtamasyz etiledi.

Eń mańyzdysy – jastar arasynda áskerı-patrıottyq tárbıeni kúsheıtý kerek. Mektep pen kolledjderde áskerı-patrıottyq sabaqtar, arnaıy kýrstar, kezdesýler ótkizý arqyly jastardyń boıynda Otanǵa degen súıis­penshilik pen borysh sezimin oıatqan jón.

Elimizdiń armııasy – qaýip­sizdigimizdiń tiregi desek, qazirgi qoǵamda jastardyń áskerge barýdan bas tartýy – júıeli ózgeristerdi talap etetin dabyl. Armııany jańǵyrtyp, onyń bedelin kóterý – tek sala mamandarynyń emes, búkil qoǵamnyń mindeti. Eger el bolashaǵyn oılasaq, onda jastarǵa armııany qaýip emes, qurmet pen maqtanysh kózi retinde kórsetýimiz qa­jet. Sonda ǵana ol naǵyz azamat­tardyń mektebi bola
alady.

Dildana NURDILDA,

L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń 3-kýrs stýdenti