Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Ekinshi mamandyq nege kerek?
Marat Erjanuly – ınjener-konstrýktor. О́z mamandyǵy boıynsha qurylys materıaldarymen aınalysatyn kompanııada jumys isteıdi. Qurylys materıalynyń qandaı da bir jetispeı turǵan bólshegin qoldan quıyp nemese ıip jasaýy úshin árbir mıllımetrin ólshep, 3D modelin jasaıdy. Bylaısha aıtqanda, suranysqa ıe maman, óz isiniń sheberi. Biraq ol keıingi kezde ózin múldem basqa salada kórgisi keledi.
– Men 3D baǵdarlamalaryn myqty meńgergen mamanmyn. Qazirgi tańda tehnıkalyq salada quraldardyń qajetti bólshegin syzýmen, 3D modelin jasaýmen shuǵyldanamyn. Al bos ýaqytymda anımasııalyq keıipkerlerdiń 3D modelin syzamyn, ol maǵan erekshe unaıdy. Tipti izdenip 3D anımatorlardyń jumysyn da jiti qarap, zerttep, baǵdarlamalaryn meńgerdim. Bir baıqaǵanym – istegen jumystarym birneshe kásibı anımatordyń kóńilinen shyqty, demek bul salany meńgere alamyn. Kenjelep qalǵan otandyq anımasııaǵa kishigirim bolsa da úlesimdi qossam deımin. Dese de kásibı bilimniń orny bólek. Sondyqtan jańa mamandyqqa oqyǵym keledi. Ázirge qarjy jaǵyn retteýim kerek, óıtkeni ekinshi joǵary bilim alýǵa grant joq eken, – deıdi M.Erjanuly.
Al ekinshi keıipkerimiz – áriptesimiz, jýrnalıst. Atyn atamaýdy suraǵan ol jýrnalıstıkada qyzmet atqarǵan birneshe jylda ekonomıka, qarjy salasyn jaza júrip dál osy esep-qısap jaǵyna qyzyqqanyn aıtady. Bolashaqta ekonomıst bolýdy kózdeıdi.
– Jýrnalıstıkada jınaǵan tájirıbemdi bilikti ekonomıst-sarapshy retinde paıdalanǵym keledi. Kez kelgen salada óz oıyn dál, anyq jazyp, aıtyp, túsindire alatyn mamandar az. Sonyń ishinde ekonomıkada tipti saýsaqpen sanarlyq. Keıbiriniń bilimi tereń bolsa da oıyn dál jetkize almaıdy, sondaıda ózim aýzyna sóz salyp beremin. Sóıtip kánigi ekonomıst-sarapshyǵa aınaldym, maqalalarymdy oqyǵan ekonomıster anyq túsindirgenimdi aıtady. Maǵan keıde ekonomıst dıplomy ǵana jetispeı turǵandaı kórinedi. Eger osy mamandyqqa oqysam, qazirgi sarapshylardan da bilikti bolatynyma senemin. Jýrnalıstıkany bitirgen dıplomymmen ekonomıka mamandyǵyna magıstratýraǵa tapsyrýǵa bolady, biraq teorııalyq bilimim jetkiliksiz bolyp túse almadym, taǵy tapsyrsam deımin, – deıdi keıipkerimiz.
Eki keıipkerdiń pikirinen-aq jańa mamandyq alýdyń qajettiligin ańǵarýǵa bolady. Birqatar artyqshylyǵy taǵy bar. Máselen, jumys tańdaý múmkindiginiń aıasy keńeıedi, bir mamandyǵyńyz boıynsha jumys tabylmasa, kúnkóris úshin ekinshisin isteı turasyz. Iаǵnı árqashan jumysty aýystyrýǵa ıa qajet bolǵanda qosymsha bilimdi paıdalanýǵa bolady. Basqasha aıtqanda, eki mamandyǵy bar adam jumyssyz qalmaıdy. Jalpy, qosymsha mamandyq jeke damýǵa jeteleıdi, burynǵy ıdeıalar baıytylyp, jańa maqsattar belgilenedi.
Eki joldyń qaısysy durys?
Jalpy, ekinshi mamandyq týraly másele qaıdan, neden shyǵady? Qyzyǵýshylyqtyń turaqsyzdyǵy ma, álde memleket grantty qajetti mamandyqqa bólmeı me? Elimizde bilim alýshylardyń basym bóligi bakalavrıatta tegin oqıdy, soǵan qaramastan, taǵy bir mamandyq alǵysy keledi. Bireý ekinshi joǵary bilim alý arqyly meńgerýdi kózdese, endi bireýi magıstratýrada oqý arqyly ıgerýge nıetti. Endi osy eki joldyń qaısysy durys?
Proforıentolog, PhD Jadyra Toıbaeva túıtkildiń túıini – áýelde mamandyqty durys tańdaýda jatqanyn aıtady. Al tıimdisin tańdaý, onyń oıynsha, ár adamnyń jeke jaǵdaıyna baılanysty.
– Aıtalyq, kezinde ınformatıka mamandyǵyn bakalavrıatta oqyǵandar mektepte sabaq bergisi kelgenimen, pedagogıkalyq bilimi bolmasa, oǵan magıstratýrada ınformatıka pániniń muǵalimi mamandyǵyn beıindi emes, ǵylymı-pedagogıkalyq baǵytta oqyǵany durys. Sonda ol ári pedagogıkalyq bilim alyp, ári ekinshi mamandyqqa beıimdeledi. Bilimin jetildiredi. Al eger jýrnalıst qarjy nemese ekonomıka salasyna beıimdelgisi kelse, onda ony bakalavrıatta, ıaǵnı ekinshi joǵary bilim retinde alǵany jón. Sebebi bakalavrıatta mamandyqtyń negizi, teorııasy oqytylady. Al magıstratýra – ǵylymı baǵyt, belgili bir salany meńgergennen keıin ári qaraı jańalyq ashýdy, tereńdete zertteýdi kózdeıtin kezeń. Bul jerde de sáıkes mamandyqtar, bolmasa tez meńgerýge bolatyn salalar bar. Sonymen qatar pedagogıka, medısına sekildi kúrdeli baǵyttar bolady, ondaıda bakalavrıattan qaıta oqýǵa týra keledi, – dedi ol.
Carapshy J.Toıbaevanyń pikirinshe, ekinshi joǵary bilim alý ońaı emes. О́z mamandyǵyńyzǵa múldem sáıkes kelmeıtin salany meńgergińiz kelse, qaıtadan UBT tapsyryp, taǵy 4 jyl oqýyńyz kerek. Bakalavrıatta bir mamandyqta oqyp, magıstratýrada soǵan «týys emes» mamandyqqa túsýge kóp jaǵdaıda múmkindik joq. Bul áý basta oqýshylar mamandyq durys tańdaýy qajet degenge saıady. Sondyqtan da mektepterde proforıentolog mamandar jumys isteıdi. Al mamandyq tańdaýdan qatelesý degenimiz – eldiń mádenıetin, áleýetin, ekonomıkasyn damytýǵa tejeý degen sóz. О́ıtkeni memleket ózine qajet mamandardy 4 jyl qarajat bólip oqytady, al olar tıisti salada jumys istemese, grant ótelmese, qarjy durys ıgerilmegen bolady.
– Magıstratýra áýelde alǵan mamandyǵy boıynsha ózin ári qaraı jetildirýdi kózdeıtin baǵyt bolýǵa tıis. Al tájirıbemizden baıqaǵanymyz, jastar magıstratýraǵa túrli maqsatpen túsedi. Bakalavrıatty tegin oqyǵandar keıin grantty jumysy arqyly ótemeýi úshin magıstratýraǵa tapsyrady. Endi biri áskerı boryshyn óteýden qashyp, taǵy biri stıpendııa alýdy kózdep magıstratýraǵa túsedi. Bir top jaı ata-anasy aıtqandyqtan, oqıdy. Bul da – elimizdegi magıstratýraǵa bólinetin granttyń maqsatsyz jumsalyp jatqanynyń kórinisi, – dedi proforıentolog J.Toıbaeva.
Tıimdisi qaısy?
Biz osy maqalany ázirleý barysynda birqatar joǵary oqý ornynyń qabyldaý komıssııasyna arnaıy bardyq. Keıbirine, ıaǵnı Astanadan basqa qalalardaǵy ýnıversıtetterdiń qabyldaý komıssııasymen telefon arqyly baılanystyq. Alǵan aqparattarymyzǵa súıenip, qos tańdaýdyń qaısysy tıimdi ekenin taldap kórelik.
Qarjy turǵysynan alǵanda grantqa túsken tıimdi, sebebi stıpendııa alyp oqıdy. Mundaıda magıstratýra qolaıly. Ekinshi ret basqa mamandyqqa qaıtadan bakalavrıatty tegin oqýǵa múmkindik joq, bolǵan kúnniń ózinde bakalavrıatqa qaraǵanda magıstratýranyń stıpendııasy joǵary. Negizinen ekinshi joǵary bilim alý tegin emes. Dese de qyzmetkerleriniń kásibı ósýine múddeli, soǵan jaǵdaı jasaıtyn kompanııalar da bar. Mysaly, elimizge belgili qurylys kompanııasy (jarnama bolmas úshin atyn atamaýdy uıǵardyq) L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde birinshi mamandyǵy kelmese de qurylysta, ujymda jumys istep júrgen qyzmetkerlerin bakalavrıatta 4 jyl boıy óz qarajatyna oqytady. Buǵan túsý úshin áńgimelesýden ótý jetkilikti.
Magıstratýrada bilim alý ǵylymı-zertteý granttaryna zertteýshi retinde qatysýǵa da jol ashady, buǵan beıindi magıstratýrany bitirse boldy. Osyǵan qosa magıstr dárejesin alǵandar joǵary oqý oryndary men kolledjderde dáris oqýǵa múmkindigi bar. Alaıda bul úshin ǵylymı-pedagogıkalyq magıstratýrany bitirý qajet. Eki tańdaýdyń ýaqyt únemdeý jaǵynan aıyrmashylyǵy az, máselen, ekinshi joǵary bilimdi de 2 jylda, magıstr dárejesin de 2 jylda alýǵa bolady, tipti beıindik magıstratýrany 1,5 jylda bitirýge bolady. Biraq kóp ýnıversıtette ekinshi ret bakalavrıatty 2 jyl oqýǵa múmkindik joq eken. Mundaıda qaıtadan UBT-ǵa daıyndalyp, sátti tapsyryp, 4 jyl boıy taǵy oqý qajet. Bul joldy eshkim qaıtalaǵysy kelmeıtin bolar. Degenmen birneshe ýnıversıtette 2 jylda basqa mamandyqqa daıyndap shyǵatyn múmkindik bar, sol sebepti talapker óziniń maqsatyna qaraı qalaǵan oqý ornyna habarlasqany jón.
