– Prezıdent bastamasymen jarııalanǵan bıylǵy Jumysshy mamandyqtary jyly da aıaqtalyp keledi. Túrli is-sharalar ótip, eńbek adamyna kóp kóńil bólindi. Jalpy bul bastama ulttyq ıdeologııanyń ózegine aınalyp kele jatqan «eńbek adamy» fenomenin qoǵam sanasyna tereń sińirýge baǵyttalǵan. Osy oraıda «Paryz» UJBK-niń memlekettiń osy saıasatyna qosqan úlesin atap ótseńiz...
– Jumysshy maman ıeleri bir kezderi qoǵamda abyroıly orynǵa ıe bolǵan. Memleket basshysynyń atalǵan strategııalyq sheshimi olardy qazirgi qoǵamda óz ornyna qaıta ákeldi. «Paryz» ulttyq jumys berýshiler konfederasııasy bul bastamany belsendi túrde qoldaıdy. Bıyl «Eńbek adamy – el maqtanyshy» respýblıkalyq forýmyn ótkizip, aldyńǵy qatarly eńbekkerler men ardagerlerge qurmet kórsettik. Konfederasııa 24 jeltoqsanda ótken Jumysshy mamandyqtary jylynyń jabylý is-sharasyn uıymdastyrýǵa belsendi úles qosty. Is-shara barysynda jumysshy mamandyqtarynyń úzdik ókilderine, «Eńbek joly», «Erlik pen eńbek dastany» respýblıkalyq baıqaýlarynyń jeńimpazdaryna, sondaı-aq «Jumysshy jastar amanaty» jobasynyń qatysýshylaryna marapat berildi.
Biraq mundaı bastama bir rettik naýqan bolmaýy kerek. Mamandyqtardyń bedeli, eńbek jaǵdaılary, kásiporynnyń turaqtylyǵy óte mańyzdy. Árıne, qazir bıznestegi salyqtyq retteý, syrtqy saýda men eksporttyq máseleler turaqsyzdyqqa tap boldy. Munyń bári oqshaýlanǵan eńbek janjaldarynan góri turaqtylyqqa nuqsan keltiredi. Jalpy, memlekettik saıasat bıznes pen jumysshylardyń múddelerin eskere otyryp ázirlengeni mańyzdy, sonda áleýmettik dıalog kúsheıe túsedi. Osy jeltoqsan aıynda biz áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan memorandým arqyly birqatar uıym, vedomstvolarmen yntymaqtastyqty nyǵaıttyq. Osylaısha, «Qaryzsyz qoǵam» jobasy aıasynda «Amanat» partııasymen yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Onyń maqsaty – qyzmetkerlerdiń qarjylyq saýatyn arttyrý, olardyń qaryzdyq júktemesin azaıtý, áleýmettik turaqtylyqty nyǵaıtý. Sondaı-aq «QazStandart» memlekettik kásipornymen tehnıkalyq retteý, standarttaý jáne metrologııa salalaryndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıttyq. Birigip jumys berýshilerdiń standart talaptary týraly habardar bolýyn arttyrýǵa, kásiporyndarda sapa men qaýipsizdik mádenıetin damytýǵa nıettimiz. Buǵan qosa «Aýyl» partııasymen bıznes ortany jaqsartýǵa, eńbek qatynastaryn retteýge, aýyldyq jerlerde jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan áriptestik týraly memorandým jasastyq.
– Ataýly jylda taǵy qandaı is tyndyryldy?
– Taǵy bir aıta keterligi, bizdiń bastamamyzdy «Qazsınk» JShS qoldap О́skemen qalasynda Áleýmettik dıalog ortalyǵy ashyldy. Qazir bul ortalyq memleket, jumys berýshiler men qyzmetkerler arasyndaǵy konstrýktıvti dıalogke arnalǵan platforma bolyp otyr. Onyń maqsaty – eńbek jaǵdaılary men qaýipsizdigin jaqsartý, áleýmettik-eńbek qatynastaryn turaqty retteý mehanızmderin qalyptastyrý. Qazir «Paryz Education» jobasyn júzege asyryp jatyrmyz. Joba aıasynda 2024 jyldan bastap HEU Halyqaralyq oqý ortalyǵy men «Paryz» konfederasııasy Eńbek mınıstrliginiń qoldaýymen halyqaralyq standarttarǵa sáıkes eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý (EOSH) boıynsha joǵary bilikti lektorlar daıarlanady. Keıingi eki jylda shamamen 80 maman HEU lektorlarynyń halyqaralyq mártebesin alyp, Halyqaralyq oqý ortalyǵynyń atynan sabaq berip, sertıfıkattar bere alady, oǵan ruqsattary bar. Osy jerde aıta keteıin, «Paryz» konfederasııasy – Halyqaralyq eńbek uıymy (HEU) moıyndaǵan elimizdegi jalǵyz jumys berýshiler qaýymdastyǵy, Qazaqstandaǵy halyqaralyq jumys berýshiler uıymynyń jalǵyz seriktes-múshesi. HEU jarııalaǵan «The Power of Membership: Strategies for Sustainable EBMOs Growth» jahandyq saraptama esebinde «Paryz» konfederasııasy tıimdi strategııalyq damý uıymy retinde kórsetilgen. Iаǵnı olar bizdi túrli elderdiń ozyq tájirıbelerine ala otyryp jumys berýshiler qaýymdastyǵynyń batyl, ári ınnovasııalyq úlgisi retinde kórip otyr.
– Qazir bıznestegi eńbek adamy qalaı baǵalanady? Ásirese keıingi jyldardaǵy reformalarǵa baılanysty olar turaqty jumysqa senim arta ala ma?
– Eńbek adamy qaı kezde, qaı salada bolmasyn baǵaly dep esepteımin. Jalpy, eń tómengi jalaqyny kóterý, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, jumysqa qabyldaý úderisin jeńildetý sekildi qadamdar bızneske senimdilik beredi. Máselen, qazir kóptegen ózine senimdi kásiporyn óz qyzmetkerlerine laıyqty jalaqy men jeńildikter paketterin usynady. Jastar jalaqy mólsherine ǵana emes, sonymen qatar mansap múmkindikterin, jumys jaǵdaılary men kompanııa qundylyqtaryna basa mán beredi. Biz osyny eskerip otyrmyz. Mamandarǵa suranys ár kezde bar, eger qyzmetkerdiń talaby bolsa, jumys berýshiler ondaı kadrdan bas tartpaýǵa tyrysady. Jalpy, qazir qaı salada bolmasyn básekelestik orta qalyptasyp keledi.
– Osy tusta sıfrlyq, jasandy ıntellekt sekildi jańa táýekelderge baılanysty jumys kúshin qalaı daıyndap jatyrsyzdar?
– Biz IT ınjenerlerine, bıotehnologterine, sondaı-aq «jasyl» energetıka mamandaryna suranystyń artyp kele jatqanyn kórip otyrmyz. Jumys berýshiler korporatıvtik akademııalarǵa, dýaldy bilim men ýnıversıtettermen seriktestik ornatyp, ınvestısııa salyp jatyr. Alaıda, bul jerde eńbekke baılanysty tárbıe men úlkendi syılaý sııaqty dástúrlerdi saqtaý mańyzdy. Bularsyz sıfrlyq daǵdylardyń berik moraldyq negizi qalyptaspaıdy.
– Jalpy, jumys berýshiler men jumysshy arasyndaǵy dıalog qalaı qalyptasady? О́zińiz basqaryp otyrǵan mekeme mysalynda aıtsańyz...
– 20 jyldan asa ýaqyt boıy konfederasııa úkimet, jumys berýshiler men qyzmetkerler arasyndaǵy dıalogti úılestirýmen aınalysady. Búginde onyń quramynda 41 birlestik pen 188-den asa kásiporyn bar. Quqyqtyq konsýltatıvtik keńes eńbekti qorǵaý, eńbek naryǵy, ekonomıka, áleýmettik áriptestik pen eńbek janjaldary boıynsha bes jumys tobymen jumys isteıdi. Biz apta saıyn zańnamany jetildirý boıynsha jumys júrgizemiz. Retteý jáne saraptama ortalyǵyn qurdyq, eńbek arbıtrajyna usynys daıyndap jatyrmyz. Basty ustanymymyz – jumys berýshiler men jumysshy arasynda yntymaqtastyq qurý. Onsyz eshbir ulttyq saıasat tıimdi bolmaıdy.
Osy oraıda aıta keteıin, birinshiden, kompanııalarǵa korporatıvtik, tálimgerlik, eńbek áýletterin qoldaý, jumysshylardy áleýmettik qorǵaý sekildi baǵdarlamalardy júzege asyrý qajet. Bul mindettemeni kúsheıtedi, degenmen senimdilikti arttyrady. Ekinshiden, mádenı kodty eskerý kerek. Elimizde úlkendi syılaý, urpaqtar sabaqtastyǵy, otansúıgishtik árqashan qoǵamnyń irgetasy boldy, bola beredi de. Eger bıznes osy qundylyqtarǵa súıenetin bolsa, qyzmetkerleriniń ynta-yqylasy da joǵary bolady. Biz qazir jumys berýshiniń ulttyq reıtıngin engizip jatyrmyz. Ol tek saraptamalyq baǵalaýǵa emes, sonymen qatar qyzmetkerler men jurtshylyqtyń keri baılanysyna negizdeledi. Bul reıtıng óz komandasy men bıznesiniń damýyna shyn kóńil bóletinderdi, sondaı-aq kenjelep qalǵandardy da anyqtaýǵa kómektesedi. Bul jumys ornynda salaýatty básekelestikti yntalandyrady.
– Elimizdegi eńbek mádenıetiniń deńgeıin qalaı baǵalaısyz?
– Qazaqstandaǵy eńbek mádenıetin túrli urpaq qalyptastyrdy. Aǵa urpaq odaqtyń ónerkásip oryndarynda tálim-tárbıe alyp, memlekettik deńgeıde tártip pen eńbekke baýlıdy. Orta jáne jas urpaq qazir eńbekti qurmetteý, tártip pen ádil ótemaqy sekildi halyqaralyq standarttardy negizge alady. Árbir býynnyń eńbek mádenıetin eskerýi mańyzdy.
– Buryn saýynshy, traktorshy, veterınar, agronom, dánekerleýshi, t.b. osy sekildi mamandardyń eńbegi joǵary baǵalanyp, tipti «Eń úzdik saýynshy» degen ataq ta berilgenin bilemiz. Al qazir mundaı maman ıeleri tapshy. Eńbek adamdaryn osyndaı deńgeıge kóterip, bolashaqta jumysshy mamandyq ıeleriniń sanyn arttyra alamyz ba? Osy baǵyttaǵy memlekettik saıasatta qandaı qadamdar jetispeıdi?
– Aldymen joǵaryda aıtqan ár býynnyń standarttary, ıaǵnı qundylyqtary endi strategııalyq qujattarda, kásipodaqtar men jumys berýshilerdiń jumysynda kórinis tabýy mańyzdy. Árıne, qıyndyqtar da bar. Mysaly, barlyq bıznes ıeleri nemese sheneýnikter ózderiniń yqpalyn jumys kúshiniń ıgiligi úshin paıdalana bermeıdi. Konfederasııa retinde bizdiń mıssııamyz – memleket, jumysshylar men jumys berýshiler arasyndaǵy úshjaqty dıalogke degen senimdi nyǵaıtý. Bul – osy úshjaqty dıalog qurýdyń jalǵyz joly. Eger barlyǵy birigip, ózińiz atap ótken mamandardy daıarlap, qurmetin arttyrsa, barlyǵy da múmkin. Qalaı desek te ekonomıkany quratyn – halyq pen bilikti mamandar, onyń ishinde eńbek adamdary.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»
