«Tórt qurlyq chempıonaty» sporttyń osy túrindegi Olımpııa oıyndary men álem chempıonattarynan keıingi eń mańyzdy, mártebesi joǵary jarys sanalady. Sol sebepti de oǵan tórtkúl dúnıeniń barlyq myqty syrǵanaýshylary qatysýǵa erekshe qushtarlyq tanytyp otyr. Týrnırdiń 28 jyldyq tarıhy bar. Tusaýkeser doda 1999 jyly Kanadanyń Galıfaks qalasynda uıymdastyryldy. Sol kezden beri básekeler birde Eýropada, birde Amerıkada, endi birde Azııada úzdiksiz ótip keledi.
Jarystyń erler saıysynda Kanadanyń dúldúldi Patrık Channyń (2009, 2012, 2016) úsh márte mereıi ústem bolsa, japonııalyq Takası Honda (1999, 2003) men Daısýke Takahası (2008, 2011), Úıeńki japyraqtar eliniń taǵy bir myqtysy Djeffrı Batll (2002, 2004), amerıkalyq Evan Laısachek (2005, 2007) eki retten teńdessiz dep tanyldy. Áıelder básekesinde japon qyzdarynyń baq juldyzy janyp tur. Máselen, Mao Asada (2008, 2010, 2011, 2013) tórt márte aldyna jan salmasa, Fýmıe Sýgýrı (2001, 2003, 2005) úsh ret altynnan alqa taqty. Rıka Kıhara (2019, 2020) men Maı Mıhara (2017, 2022) eki ret top jardy.
О́zge qurlyq ókilderine qaraǵanda «Tórt qurlyq chempıonatynda» azııalyqtardyń tabysy áldeqaıda qomaqty ekeni daýsyz. Máselen, 2016 jyldan beri osy jarystyń jalaýy toǵyz márte jelbirese, sonyń toǵyzynda Azııanyń arýlary aldyna jan salmady. Onyń jeteýi – japondar, ekeýi – ońtústikkoreıalyqtar. Jigitterdiń sońǵy jeti jarysy sary qurlyq ókilderiniń jarqyn jeńisimen aıaqtaldy.
Elimizdiń sportshylary da bul jarysta bir emes, birneshe ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Otandastarymyzdyń arasynan alǵashqy júldeni Denıs Ten ıelendi. Qapııada qaraqshylar qolynan qaza tapqan qyran 2015 jyly Seýlde (Ońtústik Koreıa) eshkimge des bermeı, bas júldeni oljalady. Sheshýshi synda ol amerıkalyq Djoshýa Farrıs pen qytaılyq Iаn Handi qapy qaldyrdy. 2019 jyly Anahaımda (AQSh) Elızabet Tursynbaeva kúmispen kúpteldi. Qazaq qyzy tek Japonııanyń juldyzy Rıka Kıharadan oza almady. 2025 jyly Mıhaıl Shaıdorov shashasyna shań juqtyrmady. Bas júlde jolyndaǵy tartysta Ońtústik Koreıanyń oǵylany Chha Djýnhvan men AQSh-tyń arlany Djımmı Ma qatty qarsylyq kórsetkenine qaramastan, qazylar jerlesimizdiń myqtylyǵyn biraýyzdan moıyndady.
Jalpy, «Tórt qurlyq chempıonatynda» nebári segiz memlekettiń ókilderine júlde alý baqyty buıyrdy. Olar – AQSh (28 altyn+30 kúmis+44 qola), Kanada (23+30+24), Japonııa (28+24+19), Ońtústik Koreıa (4+5+2), Qazaqstan (2+1+0), О́zbekstan (1+0+0), Soltústik Koreıa (0+0+1). Sportshylar arasynan eń kóp oljaǵa kenelgen juptyq básekelerde baq synaǵan qytaılyq Pan Sın men Týn Szıan. Olar 9 ret (5+3+1) jeńis tuǵyrynan qol bulǵady. Sporttyq bıde óz jubyn birneshe ret almastyrǵan Evan Beıtıstiń baǵy jandy. AQSh-tyń syrǵanaýshysy da 9 márte (3+3+3) myqtylar sanatyna qosyldy. Al bas júldeni eń kóp oljalaǵandar Sýı Venzın men Han Szıan juby. Olar alty altynǵa qol jetkizdi. Mine, jarystyń qysqasha tarıhy osyndaı.
