О́skemen – jumyssyzy az qala

Álemdegi kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan, О́skemen qalasynda 2014 jyldyń qorytyndysy boıynsha turaqty damý kórsetkishterine qol jetkizildi. Sonyń nátıjesinde ónerkásiptik óndiris kólemi 9,5 paıyzǵa, aýylsharýashylyq ónimderiniń kólemi – 20 paıyzǵa, bólshek saýdadaǵy taýar aınalymy – 17 paıyzǵa, qurylys jumystarynyń kólemi – 2 paıyzǵa, turǵyn-úılerdi qoldanysqa berý kórsetkishi 4 paıyzǵa ósti. Qaladaǵy jumyssyzdar sany azaıa tústi. Osy jetistikterge baılanysty qala ákimi Temirbek Qasymjanovpen áńgimelesýdiń sáti tústi. – Mundaı jetistikterge qa­laı qol jetkizdińizder? – Memleket basshylyǵy alǵa qoıǵan mindetterge sáıkes oblys basshylyǵynyń tapsyrmalaryn múltiksiz oryndaýǵa umtyldyq. Máselen, Údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasy, «Jumyspen qamtý-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Qoljetimdi baspana-2020», «Termojańǵyrtý-2020», «Aqbulaq» syndy memlekettik baǵdarlamalary aıasynda qa­byl­­danǵan tıisti sharalardy oryn­daýǵa tyrysyp baqtyq. – Qaladaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń jaǵdaıy týraly aıta ketseńiz. – Eger derekterge nazar aý­darsaq, 2014 jyly shaǵyn já­ne orta bıznestiń belsendi sýbek­tileriniń sany 3,5 paıyzǵa ósip, 4,5 myńdy qurady. Olardan jergilikti bıýdjetke 58 mlrd. teńgeniń kirisi kirdi. Bul qala boıynsha salyq túsimi kóleminiń 37 paıyzyn qurady. Qazirgi kúni «Bıznestiń jol kartasy -2020» memlekettik baǵ­darlamasy aıasynda jalpy quny 42,7 mlrd. teńgeni quraıtyn 215 joba júzege asyrylýda. О́tken jyldyń sáýir aıynan bas­tap qalamyzda «Damý О́ndiris-2» baǵdarlamasy júze­ge asyryla bastady. Atalmysh baǵdarlama aıasynda 1,8 mlrd. teńgeni quraıtyn 22 joba qar­jy­landyryldy. 2014 jyldyń qarasha aıynan bastap atalmysh baǵdarlamany qaıta qar­jy­landyrý, ıaǵnı ekinshi ret qarjylandyrý isi jandandy. 2015 jyly joǵaryda atalǵan baǵdarlama aıasynda «О́skemen kondensator zaýyty» AQ jáne «Sapa» Medortalyq» JShS-niń 2 jobasyn qarjylandyrý jos­parlanýda. «О́rken-KShT» bız­nesti damytý aýmaǵynda 3 kásiporynnyń jobasyn, Armatý­ra zaýyty bıznesti damytý aýma­ǵynda 5 kásiporyn jobasyn júzege asyrý josparlanǵan.  2015 jyly osyndaı baǵdarlamalardy júzege asyrý aıasynda qosymsha 1200 jańa jumys oryndaryn ashý kózdelip otyr. Qala boıynsha ónerkásip, shaǵyn jáne orta bıznes ókil­derimen júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde, ótken jyl qory­tyndysynda bıýdjetimizdiń kiris kólemi 12 paıyzǵa ósti. Aǵymdaǵy jyly osy baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabady. – Qazir keıbir iri qalalarda azyq-túlik baǵalarynyń ósken­digi seziledi. О́skemende ony aýyzdyqtaý baǵytynda qandaı sharalar qoldanylýda? –Baǵanyń negizsiz ósýin bol­dyrmaý maqsatynda tıisti ju­mys­tar atqarylyp jatyr. Qala­nyń iri saýda núktelerinde baǵalarǵa monıtorıng júrgizilip, málimetterge taldaý jasalyp, tıis­ti shara qabyldap otyrmyz. Máselen, qala boıynsha áleý­mettik mańyzdy taýar baǵa­syna satýshylar ústemesi 10 paıyz­ǵa aspaıtyn 21 dúkenniń jumysy uıymdastyrylǵan. Jeke kásipkerlerdiń bastamasymen áleýmettik saýda oryndary ashylýda. Qalanyń resmı saıtynda osyndaı núktelerdiń ornalasqan mekenjaılary týraly tutynýshy halyqqa tolyq aqparat berilip otyrady. Taýar ústemesine eń tómen­gi baǵa qosý týraly saýda ortalyq­tarynyń basshylarymen 359 memorandým jasalyndy. 2014 jylǵy qarasha aıynan oblystyq jemis óniminiń turaqtandyrý qory jumysyn jandandyrdy. Bul qorǵa 5,7 myń tonna ónim arzan baǵamen satyp alyndy. Sonyń nátıjesinde barlyq kezeńniń aralyǵynda 2014 jylǵy qarasha men 2015 jylǵy naý­ryz aralyǵynda jemister baǵasy ózgerissiz qaldy. Jyl kóleminde «Freshmarket» saýda ortalyǵynyń aýlasynda 51 aýylsharýashylyq jármeńkesi uıymdastyryldy. Jármeńkede azyq-túlik jáne ózge ónimder bekitilgen baǵamen usynyldy. Jalpy, qala turǵyndarynyń ózderine qajetti zattar men azyq-túlikterdi satyp alý áleýeti jaman emes. Biz bul jóninde de esep júrgizip, qala turǵyndarynyń ál-aýqatyn qadaǵalap otyramyz. Máselen, qala boıynsha orta aılyq eńbekaqy kórsetkishi 108 myń teńgeni qurap, ótken jylmen salystyrǵan 9 paıyzǵa ósti. Nátıjesinde, bir qala turǵynynyń ortasha aılyq satyp alý kólemi 74 myń teńgeni qurady. – Qalada baspana salý, olardy ınjenerlik jelilermen jab­dyqtaý isi qalaı sheshim tabýda? – О́tken jyly qalamyzda 102 myń sharshy metr baspana paı­dalanýǵa berildi. Baspana salý onyń aldyńǵy jylymen salys­tyrǵanda 4 paıyzǵa ósti. Qurylys mekemeleri 38 mlrd. teńgeniń jumysyn atqardy. Sonyń ishinde bıýdjet qarajaty esebinen mem­lekettik baǵdarlama boıynsha kólemi 49,4 myń sharshy metrdi quraıtyn 8 kóppáterli turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Sóıtip memleket kómegimen 582 otbasy úıli boldy. Bul rette 2015 jylǵa jos­parlap otyrǵan jumystarymyz tipti aýqymdy. Bul jyly mem­le­ket­tik baǵdarlama boıynsha aýmaǵy 106,2 myń sharshy metrdi quraı­tyn 14 kóppáterli turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýdi kózdep otyrymyz. Sóıtip, memlekettiń qol­daýymen 1446 otbasyny jańa páterge kirgizemiz degen josparymyz bar. Munyń syrtynda TKSh jań­ǵyr­tý baǵdarlamasynyń iske qosylýynan bastap 143 kóppáterli úı jóndeýden ótti. Sonyń ishinde 2014 jyly qaıtarymdy qarajattar esebinen 67,7 mln. teńgege 8 úı jóndeýden ótti. О́t­ken jyly О́skemen qalasynyń aýmaǵyna kiretin shaǵyn aýdan­dardy elektr qýatymen qamtama­syz etý sharalary qolǵa alyndy. Ahmer aýylynda elektrmen qamtamasyz etý jelilerine aǵym­dyq jóndeý jumystary bastaldy. Sonyń nátıjesinde 125 turǵyn úı elektrmen jabdyqtalsa, Jańa Sogra kenti ortalyq jylýmen qamtamasyz etildi. 2015-2016 jyldary qalanyń alys aýdandarynyń elektrmen qamtý máselesin sheshý úshin Ah­mer aýylynda elektrmen qamtý jelilerine aǵymdyq jóndeý júrgi­zý, Áýejaı aýdany jáne Bab­kına Melnısa aýylyn elektrmen qamtý jeliniń qurylysyn jalǵastyrý josparlanǵan. – Jalpy, Úkimet nazaryn­daǵy áleýmettik problemalar qalaı sheshilýde? – Biraýyz sózben jaman emes dep aıtar edim. О́ıtkeni, bilim be­rý men densaýlyq saqtaýǵa bó­li­ne­tin qarjy kólemi jyldan-jylǵa artýda. Byltyr 2 balabaqsha jáne 120 oryndyq «Azamat» bala­baq­shasynda 4 qosymsha top ashyldy. 2015 jyly 420 oryndy jeke balabaqsha paıdalanýǵa engiziledi. 160 oryndy baqshanyń ǵımaratyn qaıtarý máselesi qaralatyn bolady. Memleket-jekemenshik serik­testigi aıasynda 1890 oryndyq 6 bala-baqshanyń qurylysy qolǵa alynady. Sondaı-aq, AES kompanııalar tobymen qol qoıylǵan memorandým aıasynda salynatyn balabaqsha qalaǵa tartý etiledi dep kútilýde. Bul balabaqshaǵa arnap jer telimi bólinip, kommýnıkasııa­lary tartylǵan. Sóıtip, 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy balabaqshamen qamtý isi qazirdiń ózinde tolyqtaı sheshimin tabýda. Búgingi kúni qalanyń mektep oqýshylary tolyqtaı ys­tyq tamaqpen qamtamasyz etil­gen. Ystyq tegin tamaqpen turǵyn­dardyń áleýmettik qorǵalmaǵan bólikterdiń barlyq balalary qamtamasyz etilgen. Buǵan 126 mln. teńge qarajat bólindi. Bizdiń qalada 1-4-synyptyń oqýshylar bıýdjetten bólingen qarajattar esebinen bal jáne sútpen tegin qamtamasyz etiledi. Bul shara balalardyń densaýlyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalyp, qolǵa alynyp otyr. О́skemende jyl saıyn salamatty ómir saltyn ustanýǵa jaǵdaılar jaqsartylýda. Buqaralyq sportpen aınalysatyn azamattar úlesi 30,4 paıyzdy quraıdy. Sóıtip, bul másele jónindegi Elbasy tap­syrmasyn oryndaýǵa elimizde aldyńǵylar qatarynda О́skemen qalasy qol jetkizdi. Buǵan óz kezeginde oblys ortalyǵyndaǵy 416 sport nysandarynyń jumysy óz septigin tıgizýde. 2014 jyly júzý basseıni, jeńil atlektıka ma­neji men sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan ınternat ashyldy. Turǵyn úıleri men mektepter janynda 38 fýtbol men hokkeı oıyndaryna arnalǵan alańdar jumys isteýde. Byltyrǵy jyly Shyǵys aýylynda, Jambyl mektep-ınternatynda, 16 jáne 19 mektepte de alańdar ashyldy. 12 arnaıy hokkeı alańy bar. Qala ishinde turǵyndarǵa qysqy sport túrlerimen aınalysýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. 1, 1,5 shaqyrymdyq shańǵy tebý joldary, konkı tebýge arnalǵan katok uıymdastyrylǵan. Qalalyqtar sportpen aınalysyp qoımaı, ys­tyq sháı iship, syrǵanaq teýip, qys qyzyqtaryna keneldi. – Qalada halyqty jumyspen qamtý jaıy qalaı? – Jumyspen qamtý organdaryna jumyspen qamtý máseleleri boıynsha 6612 adam júgingen, onyń 4485-i jumyspen qamtyldy. Qoǵamdyq jumystarǵa 1375-i jumyssyz adam, jastar is-tájirı­besine – 147 jas maman, áleýmettik ju­mys oryndaryna 162 adam tartyldy. О́tken jyly barlyq sektor boıynsha 6170 jumys oryndary quryldy. 5 ret ótkizilgen jal­pyqalalyq bos oryndar jármeń­kesinde 238 kásiporyn qatysyp edi. Jumys surap kelýshiler qatary kóp bolmady. 402 adam jumyspen qamtyldy. 2015 jyldyń basyna qaladaǵy resmı tirkelgen jumyssyzdar sany 215 adamdy qurady. Bul 2014 jyldyń osy merzimindegiden 2,7 paıyzǵa tómen. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».