Salaǵa baılanysty zań jetildiriledi

Basty maqsat – aqparatqa qoljetimdilik

Aqparat jáne kommýnıkasııalar mı­nı­strligi qurylǵanda Memleket basshysy júk­tegen birqatar mindettiń asa mańyzdy ekendigin jáne soǵan oraı, búgingi tańda kóptegen sharalar júzege asy­ryl­ǵanyn atap ótken mınıstr bulardyń bar­lyǵy da  el múddesi jolyndaǵy kezek kút­tir­meıtin máseleler ekendigine toq­taldy. «О́tken jyldan beri elimizde memleketke qarasty barlyq telearnalarda, gazetter men ınternet-resýrstarda tolyq jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Memlekettik aq­pa­rattyq saıasatty júzege asyrý boıynsha túbegeıli ózgerister jasaldy. Otandyq medıa ónimderdiń kólemi ulǵaıyp, sapasy  artty. Árıne, bul sharalardyń barlyǵy aqparat salasyndaǵy oń ózgeristerdiń qarqyn alýyna  aıtarlyqtaı oń yqpalyn tıgizdi. Degenmen, búgingi zamannyń aǵymy taǵy bir mańyzdy máseleni qolǵa alýdy talap etip otyr. Ol – osy saladaǵy zańnamany jetildirý. Sondyqtan da mınıstrlik «Aqparat jáne kommýnıkasııalar máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men  tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ázirledi. Biz jobany talqylaýǵa tutas qoǵamnyń qatysýyna múmkindik jasadyq. Arnaıy jumys toby qurylyp, oǵan osy saladaǵy bedeldi uıymdardyń, bıznes-qoǵamdastyqtyń ókilderi, jýrnalıster men sarapshylar kirdi. Atap aıtý kerek, talqylaýdyń joǵary deńgeıde ótýine Parlament Májilisiniń depýtattary da belsene atsalysty. Osyndaı ashyq talqylaýdyń arqasynda zańnyń nusqasy jańa usynystarmen tolyqtyryldy. Tutastaı alǵanda, atalǵan zań jobasy sheńberinde 12 zań men 4 kodekske 200-den astam túzetý engizý josparlanyp otyr. Al osy zańǵa  200-ge jýyq usynys tússe, sonyń 70%-y eskerilip, qujatqa engizildi», dedi Dáýren Abaev. Onyń aıtýynsha, eń aldymen azamat­tar­dyń quqyǵyn eskerý, ásirese balalardy qorǵaý, múmkindigi shekteýli jandardyń aqparatqa qoljetimdiligin qamtamasyz etý máselelerine basa nazar aýdarylǵan. Sonymen qatar, telearnalarda belgilengen ýaqyt aralyǵynda memlekettik tildegi jarnamalardyń úles salmaǵynyń 50 pa­ıyzdan kem bolmaýy, memlekettik organdar men uıymdarda kópshiliktiń tek otandyq telearnalardy kórýin qamtamasyz etý máseleleri de qamtylyp otyr. 

«Sur tárelkeler» zańmen retteledi

Zań jobasyn otandyq arnalardy kór­setpeıtin, «sur tárelke» dep atalyp ketken spýtnıktik qurylǵylardyń taralýyn qu­qyqtyq turǵydan retteý kóz­de­lýde. Mınıstr «sur tárelkelerdi» ornat­qan azamattar otandyq telearnalardy qa­ra­maıdy, ıaǵnı óz eliniń aqparattyq ke­ńis­tiginen tys qalyp otyrǵanyn aıtady. «Sur tárelkelerge» esh jerde lısenzııalar alynbaǵan ári tirkelmegen. Iаǵnı, olarmen kúres qıyndaý, alaıda sol júıedegi kartalarmen kúresýge bolady. Jańa zań jobasynda lısenzııalanbaǵan osy kartalardy taratqany nemese jarnamalaǵany úshin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Internet pen jańa tehnologııalardyń damýyna baılanysty ózgerister de eskerilgen. Túp­tep kelgende, osynyń barlyǵy – aqparattyq qaý­ipsizdigimizdi qamtamasyz etýge ba­ǵyt­tal­ǵan sharalar kesheni.

Balalardyń quqyǵy erekshe qorǵalady

Mınıstrdiń atap ótýinshe, qazaqstandyq BAQ-ta jáne telekommýnıkasııanyń basqa da jelilerinde quqyqqa qarsy áreketten zardap shekken balalar týraly aqparat jarııalaýda shekteýler engizilip otyr. «Qazirgi kezde bul másele rettelmegen, al ınternette paıda bolǵan málimetter al­da­ǵy ýaqytta balanyń taǵdyryna keri áser etýi múmkin», dedi D. Abaev.  Zań jobasynda aıyppuldardyń somasy kór­setilgen. Quqyqqa qarsy áreketten zardap shekken balanyń fotosýretteri men jeke málimetterin taratqanda jeke tulǵalarǵa 5 AEK kóleminde, laýazymdy tulǵalar men shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommersııalyq emes uıymdarǵa – 25 AEK, orta kásipkerlik sýbektilerine – 50 AEK, iri kásipkerlik sýbektilerine 100 AEK mólsherinde aıppul salynýy múmkin. Eger de bir jyldyń ishinde ákimshilik jaza belgilengennen keıin atalǵan jaǵdaı qaıtalansa, jeke tulǵalarǵa – 50 AEK, laýazymdy tulǵalar men shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommersııalyq emes uı­ymdarǵa – 50 AEK, orta kásipkerlik sý­bektilerine – 100 AEK, sondaı-aq iri kás­ip­­kerlik sýbektilerine 200 AEK kó­le­minde aıyppul salý qarastyrylady.

Internette táýlik boıy monıtorıng júrgiziledi

Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Káribaı Musyrman mınıstrden teris mazmundaǵy saıttarǵa tyıym salý sharalary týraly surady. Mınıstr mem­le­kettiń zańnamasyna qaıshy keletin saıt­tardy anyqtaýǵa táýlik boıy monı­torıng júrgizilip jatqanyn aıtty. Bul oraı­da, memlekettiń zańnamasyna qaıshy ke­letin myńdaǵan saıttyń jumysy to­q­tatylyp, áleýmettik jelilerdegi pablıkter jabylǵan. D.Abaevtyń aıtýynsha, turǵyndar ózderin alańdatqan má­seleler boıynsha tıisti sil­te­­melerdi jiberse, qajetti tekserýler min­det­ti túrde júrgiziletin bolady.  Blogerler baq-qa teńestirilmeıdi  «Biz blogerlerdi jýrnalısterge nemese jelilik basylymdarǵa teńestirýdi usynǵan bolatynbyz, alaıda jurtshylyq qarsy pikir aıtqan soń, osy normany alyp tastadyq. Meniń oıymsha, esh­qan­daı da problema joq. Budan bólek, Qa­zaq­standa tirkelgen jelilik basylymdar atalǵan zańnama normalarymen ret­teledi. Áleýmettik jelilerdegi pab­lık­ter zańmen rettelmeıdi. Qazirgi ke­zeń­de biz bir ǵana baǵytty kórip otyrmyz, ıaǵnı Qazaqstan aýmaǵynda ja­rııa­­­­­lanatyn quqyqqa qaıshy kontentti alyp tastaý úshin atalǵan pablıkterdiń ad­­mınderimen, jetekshilerimen jumys isteımiz», dedi mınıstr. Mınıstrdiń atap ótkenindeı, keıbir blogerlerdiń aýdıtorııasy birqatar qazaqstandyq BAQ-qa qaraǵanda kóp. Biraq olarǵa memlekettik tapsyrys berilmeıdi.  Aıta keteıik, zań jobasy aıasynda 4 kodeks pen 12 zań jobasyna 200-den as­tam túzetýler engizý josparlanyp otyr. Zań tanystyrylymyna BAQ basshy­lary men úkimettik emes uıymdardyń ókil­deri, jýrnalıster, sarapshylar, qoǵam qaı­ratkerleri, saıası partııalar men qoz­ǵalystardyń, qaýymdastyqtardyń, son­daı-aq aqparattyq tehnologııalar, baıla­nys, teleradıotaratý jáne kommýnıkasııa­lar salalarynyń mamandary qatysty. 

Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»