Jańa balyq zaýyty

Elbasynyń joldaýlarynda taıaýdaǵy ońjyldyqta teńes­ti­rilgen jedel damý arqyly eko­nomıkanyń básekege qabilet­tiligin qamtamasyz etý tapsy­rylǵan. Osy maqsatta údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasy ázirlenip, ná­tıjesinde elimizdiń órken­deýi­ne keń jol ashqan ındýs­trııalandyrý baǵytyndaǵy ju­mystar júıelenip, jalǵasyn tabýda. Sonyń biri – Taldyqor­ǵan qalasynan 600 shaqyrym qa­shyqtyqta ornalasqan Balqash kóliniń jaǵalaýyndaǵy Úlken ken­tinde ashylǵan Balyq zaýyty.

Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda Jetisý jerinde tııa­naǵy keltirilgen on jobanyń qataryndaǵy kásiporyn qazirdiń ózinde osyndaǵy júzge jýyq turǵyndy jumyspen qamtydy. Kenttiń toǵyz joldyń torabyn­da ornalasýy men kóldiń tabıǵı baılyǵy óndiristi damytýǵa qolaılylyǵy aldyn-ala oılas­tyrylǵany anyq ańǵarylady. Baǵdarlamanyń tııanaǵyn keltirýge kúsh salǵan «Kompanııa Jeńis-2006» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigi balyq zaýy­tynyń irgetasyn osylaı qalaǵan. Jumyssyzdyq máse­lesi sheshilip, turǵyndardyń áleýetin kóterý men óńirdiń da­mýyna yqpalyn tıgizgen kásip­oryn qurylysy ótken jyly bastalyp, bıyl qyrkúıek aıyn­da iske qosyldy. Alǵashqy ónim osylaısha tutynýshyǵa jol tart­qan. Az ýaqyt ishinde 68 ton­na balyq óńdelip, bıýdjetke 480 myń teńge salyq túsip otyr.  Zaýyttyń qýaty jylyna 700 tonnadan astam balyq óńdeýge jetedi. Daıyn ónim elimizdiń barlyq aımaqtaryna jóneltilip jatyr. Qazirgi kezde seriktestik shet mem­leketterdiń birqatarymen kelis­sózder júr­gizýde. Al, Lıtvamen kelisim-shart qazan aıynda jasalsa, olar «KamAZ» toly ónimdi elderine áketip úlgergen.

Bul táýelsizdik ákelgen ıgilik qoı. Buryn osyndaı zaýyt týra­ly armandamaıtyn da edik. Mem­lekettiń qamqorlyǵymen osyn­daı dárejege jetip, kásiporyn ashyp jatyrmyz. Úlken jetistik. Bul elimizdiń 20 jyldyǵy mereıindegi aýqymdy shara ekeni daýsyz, deıdi kásiporyn dırek­tory Ernat Áldibaev.

Kásiporyn balyq ónimderin óńdeýdegi halyqaralyq talaptar­ǵa saı salynǵan. Balyq qabyldaý qosyny, jýý, muzdatý, saqtaý seh­tary Germanııa men Gollandııadan ákelingen jańa qondyrǵy­larmen jabdyqtalǵan. 1500 tonna balyq saqtaıtyn qoımasy bar. Nátıje­sinde mundaǵy jumys bir sát te toqtamaı, jyl on eki aı jumys isteýge múmkindik týǵyzylǵan.

Taǵy bir aıta ketetin jaı, Balqash kólinen aýlanatyn segiz túrli balyq osy jerde óńdeledi. Qazir mundaǵy jumysshylar kók­serke balyǵynan jartylaı daıyn ónim daıyndaýda. Máselen, ba­lyqtyń jon eti alynǵannan keıin, onyń urty men alqymy da kádege jaraıdy eken. Tipti, qal­ǵan etterinen farsh daıyndalsa, súıeginen mal azyǵy shyǵaryla­dy. Iаǵnı, qaldyqsyz ónim. Qazir osy sehta óńdelgen balyq tu­tynýshyǵa jartylaı daıyn ónim túrinde jetkizilýde. Aldaǵy jyl­dan bastap, balyq ónimde­riniń túrlerin kóbeıtý josparlanǵan. Teńiz balyqtaryn shetelden áke­lip, osynda óńdeý qarasty­rylyp, oǵan daıyndyq jasalýda. Teńiz balyqtaryn qaqtap, ystaıtyn bolamyz. Syrtyna taýar belgisin japsyryp, daıyn kúıinde tu­tynýshyǵa jiberemiz. Etıketkaly daıyn ónim de shyǵaramyz, deıdi tehnolog Sársengúl Erjanova.

«Jeńis – 2006» seriktestigin shı­kizatpen qamtamasyz etetin osynda «Som ı D» dep atalatyn taǵy bir seriktestik bar. Ol «Quı­ǵan» aýylynda ornalasqan. Jyly­na 1000 tonnaǵa deıin ba­lyq aý­laýǵa lısenzııa alǵan ba­lyq­shylar óz jumystaryn tyń­ǵylyqty atqa­rýda. Qazir 30-ǵa tarta balyqshy  osy kásippen aınalysýda. Zaýytta 60-tan asa jergilikti turǵyndar eńbekke tartylǵan.

Indýstrııalandyrý kartasy­men ashylǵan bul zaýyttan basqa munda kishigirim tórt balyq óńdeý kásiporny bar. О́ndiris oryn­darynyń kóptep ashylyp, jumys isteýinen munda jumys­syzdar múlde joq deýge bolady. Kól jaǵalaýyndaǵy aýyl 1985 jyly jumysshy kenti retinde qurylsa, qazir eki myńǵa jýyq halyq mekendeıdi. Sońǵy on jyl­dan beri memlekettik baǵdarla­ma aıasynda aýyldyń jaǵdaıy jaq­sardy. Aýyz sý máselesi sheshilgen. Orta mektepke kúrdeli jóndeý júrgizilip, oqýshylardyń tııanaqty bilim alýyna jaǵdaı qarastyrylǵan. Eń bastysy, jumyssyzdyq máselesiniń túıini tarqatylǵanyn qýanyshpen jetkizedi kent jurtshylyǵy.

Kentte turyp jatqanyma jıyr­ma jyl boldy. Eshqaıda qonys aýdarǵym kelmeıdi. О́ıtkeni, barlyq jaǵdaı bar. Shalǵaıdaǵy aýyl dep eskerýsiz, eleýsiz qal­ǵamyz joq. Mine, qanshama óndi­ris oryndary ashylyp jatyr. Erinbegen eńbek etip, qaladaǵy­lardan kem turmaıtynyn ýa­qyttyń ózi dáleldeýde, deıdi Úlken aýylynyń turǵyny Veronıka Gorıacheva.

Elimizdiń ońtústigi men sol­tústigin elektr qýatymen qamta­ma­­syz etken kásiporyn da Úlken aýylynyń irgesinde. Barıt óń­deıtin Shyǵys ken basqarmasy da osy jerde oryn tepken. Kenttiń 60-qa tarta adamy ken ornynda eńbek etse, taǵy bir mańyzdy nysannyń bolashaqta boı kótere­tinin olar maqtanyshpen qabyl­daýda. Ol – Balqash jylý elektr stansasy. Elbasymen 2010 jyl­dyń 28 maýsymynda ótken tele­kópirde strategııalyq mańyzy bar jobanyń alǵashqy qazyǵy qaǵylǵany belgili.

Tarıhı sátti turǵyndar umyt­qan emes. 2015 jylǵa deıin jylý elektr stansasynyń qurylysy aıaqtalady dep josparlanǵan. Demek, taǵy júzdegen jumys orny ashylyp, Úlkenniń erteńine degen úmit ulǵaıa túspek.

Almaty oblysy.