Ahmet Baıtursynuly ortalyǵy ashyldy

Jıynǵa atalǵan qoǵamdyq birlestiktiń jetekshisi, fıloso­fııa ǵylymdarynyń doktory Jumataı Álıev, tarıh ǵylym­darynyń doktory Mámbet Qoı­geldıev, Ázerbaıjannyń Qazaq­standaǵy elshiliginiń bi­rinshi hatshysy Mammad Enver-ogly Bagırov, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınov, sosıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Petr Tokor (Ýkraına), «Alash» mádenıet jáne rýhanı damý ınstıtýtynyń dırektory Sultanhan Júsip jáne ózge de qaıratker ǵalymdar qatysty.

XX ǵasyrdyń alǵashqy shıre­gindegi qazaq zııalylarynyń qo­ǵamdyq-saıası qyzmetin uzaq jyldan beri zerttep kele jat­qan alashtanýshy ǵalym Mámbet Qoıgeldıev «Qazaq bilim­paz­darynyń tuńǵysh seziniń» qa­zaq halqynyń mádenıetin, óne­rin jańǵyrtýda eleýli jıyn bol­ǵanyn aıtady. 

«1924 jyly bilimpazdardyń tuńǵysh sezi Orynborda ótken soń, araǵa eki jyl salyp Ba­kýde birinshi túrkologtar sezi uıymdastyryldy. Ekeýiniń de ortaq tusy til máselesine ar­nalǵan. Osy sezdiń kún tár­­­tibinde qaralǵan másele­ler­diń biri túrki tilderiniń ter­mı­nologııasynyń júıesine qa­tysty bolǵan edi. Al sol bas­qosýda termınologııa máselesine qatysty Qazaqstan tarapynan Ahmet Baıtursynuly negizgi baıandama jasaǵan bolatyn. Al osy jerdegi Ahańnyń ustanymy tańǵalarlyq nárse. «Shyǵys» baspasynyń qazaq redaksııa­sy «23 joqtaýdy» daıarlap, shy­ǵardy. Kitaptyń kirispesinde qunarly qazaq tiliniń baılyǵyn kórsetý maqsatynda shyǵaryp otyrmyz delingen. Shyn má­nin­de, bul jeńilis tapqan Alash qozǵalysyna, azattyq qoz­ǵaly­syna arnalǵan joqtaý bolatyn», degen ǵalym Alash zııa­lylarynyń ult úshin kúresi til máselesinen bastalǵanyn aıtady. 

Konferensııa barysynda Ázerbaıjannyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń birinshi hatshysy Mammad Enverogly Bagırov myrza Ázerbaıjan men Qazaqstannyń saıası kóshbasshylary men zııa­lylarynyń róli, sondaı-aq ult-azattyq ıdeologııanyń ortaq tus­tary týraly sóz qozǵady. «Qazaqstannyń ǵylym men ǵy­lymı-zertteýlerge úlken nazar aýdaryp otyrǵany qýan­tady. Ahmetteı zııaly qa­ýym ókilderiniń taısalmaı qarsy turýynyń arqasynda, ul­ty­myzdyń mádenıeti men tilin, dilin saqtap qaldyq. Túr­ko­logtar bas qosqan Baký se­zinde Ahmet Baıtursynuly uıym­dastyrýshylar komıteti qura­mynda bolyp, belsene ara­lasty. О́kinishke qaraı, sezd qatysýshylary saıası re­pres­sııanyń jazyqsyz qurban­dary bolyp kete bardy», deıdi ol. Al sosıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Petr Tokor aýyl sharýashylyǵyn ujymdastyrý jyldaryndaǵy eń kóp zardap shekken Ýkraına men Qazaqstannyń ortaq tustary týraly, repressııa jyldaryn zertteý barysyndaǵy jekelegen tájirıbe turǵysynan mysaldar keltirdi. 

Jıynǵa qatysqan ózge de ǵalymdar XX ǵasyr basyndaǵy rýhanı jańǵyrý, Alash murasy, Ahmet Baıtursynulynyń ǵumyr­namasy, Ombydaǵy kezeńi týraly baıandamalar jasalyp, qazaq til bilimindegi ınnovasııalyq baǵyttardyń A.Baıtursynuly eńbekterimen sabaqtastyǵy sóz boldy.