Ekonomıkany ártaraptandyrý týraly áńgime aıtylǵanda kóbine jańa zaýyttar, óndiris oryndary men ınvestısııalyq jobalar sóz bolady. Alaıda kez kelgen ónimniń syrtqy naryqqa shyǵýy óndiristen bastalyp qana qoımaıdy. Eksporttaýshyny qarjylandyrý, táýekelderdi saqtandyrý men sheteldik seriktestermen esep aıyrysýdyń senimdi júıesi de mańyzdy. Osy baǵyttaǵy jańa sheshimder otandyq kásiporyndardyń syrtqy naryqtaǵy múmkindigin keńeıtýge jol ashpaqshy.
Elimiz keıingi jyldary shıkizattyq emes eksportty ulǵaıtýǵa basymdyq berip júr. Bul mindetti júzege asyrýǵa óndiristi qarjylandyrýmen qatar, eksporttaýshylardy saqtandyrý men kepildendirý tetikterin kúsheıtý de mańyzdy. Úkimettiń málimetinshe, «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdınginiń dırektorlar keńesi Qazaqstannyń Eksporttyq-kredıttik agenttigine memleket kepildigimen qosymsha 250 mlrd teńge tartýǵa ruqsat etti. Kepildik 10 jyl merzimge beriledi. Bul sheshim agenttiktiń saqtandyrý men kepildik berý múmkindigin aıtarlyqtaı keńeıtýge múmkindik týdyrady.
Nátıjesinde, agenttiktiń saqtandyrý jáne kepildik mindettemeleriniń jalpy syıymdylyǵy bıyl 1,2 trln teńgege deıin ulǵaıady dep kútilip otyr. Bul kórsetkish otandyq eksporttaýshylardy qoldaý kóleminiń jańa deńgeıge kóterilip kele jatqanyn ańǵartady.
Qazaqstannyń Eksporttyq-kredıttik agenttigi mamandarynyń aıtýynsha, keıingi alty aıda uıymnyń qarjylyq áleýeti edáýir nyǵaıǵan. Osy kezeńde jarǵylyq kapıtal 70 mlrd teńgege ulǵaıyp, memlekettik kepildik kólemi taǵy 200 mlrd teńgege artqan. Nátıjesinde, saqtandyrý men kepildik berý múmkindigi 950 mlrd teńgege deıin jetken. Al bıyl bólinetin qosymsha 250 mlrd teńge bul kórsetkishti 1,2 trln teńgege deıin jetkizbekshi. Bul ózgeris eksporttaýshylarǵa naqty qandaı múmkindik beredi?
Máseleniń máni mynada: kóptegen kásiporyn shetelge ónim shyǵarýǵa daıyn bolǵanymen, táýekelderdiń joǵary bolýy olardyń naryqqa shyǵýyn tejeıdi. Keı jaǵdaıda satyp alýshynyń tólem qabiletine qatysty kúmán týyndaıdy. Keıde eksporttyq kelisimsharttardy qarjylandyrý qıynǵa soǵady. Osyndaı jaǵdaıda Eksporttyq-kredıttik agenttiktiń quraldary bıznestiń táýekelin azaıtyp, syrtqy naryqqa shyǵýyn jeńildetedi.
Búginde agenttik eksporttaýshylarǵa qaryzdar men debıtorlyq bereshekterdi saqtandyrý, eksporttyq mámilelerdi kepildendirý, eksport aldyndaǵy jáne eksporttyq-saýdalyq qarjylandyrý qyzmetterin usynady.
Ásirese eksporttyq-saýdalyq qarjylandyrý tetiginiń mańyzy artyp keledi. Bul qural sheteldik satyp alýshylarǵa tıimdi sharttarmen qarjy usynýǵa múmkindik beredi. Sonyń arqasynda otandyq ónimderdiń básekege qabilettiligi artady.
Qazir mundaı mehanızm О́zbekstan, Qyrǵyzstan men Tájikstan sııaqty kórshiles naryqtarda belsendi qoldanylyp keledi. Bul óz kezeginde otandyq taýarlardyń eksport geografııasyn keńeıtýge yqpal etip otyr.
Qazaqstannyń Eksporttyq-kredıttik agenttigi óńdeýshi ónerkásip pen joǵary qosylǵan quny bar ónim óndirýshilerge erekshe nazar aýdaryp tur. Agenttik qoldaýynyń basym bóligi agroónerkásip kesheni, tamaq ónerkásibi, metallýrgııa, mashına jasaý men hımııa salalaryna baǵyttalǵan.
Mańyzdy jaıttyń biri – qoldaý tek iri kásiporyndarǵa ǵana arnalmaǵan. Agenttik qorjynyndaǵy jobalardyń jartysynan astamy shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine tıesili. Bul óńirlerdegi kásiporyndardyń da syrtqy naryqqa shyǵýyna múmkindik berip júr.
Qazir agenttik qoldaýyn paıdalanatyn kásiporyndardyń qatarynda «Prıma Qus», «Shın-Laın», «Maslo-Del», «RG Brands Kazakhstan», «Qarmet» taǵy basqa da iri óndiris oryndary bar. Qazaqstannyń Eksporttyq-kredıttik agenttigi basqarmasynyń tóraǵasy Allen Sháıjúnisovtiń aıtýynsha, uıymnyń qarjylyq múmkindiginiń keńeıýi eksportty qoldaýdyń aýqymyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Qosymsha kapıtaldandyrý bizge ekonomıkany ártaraptandyrý men shıkizattyq emes eksportty arttyrý jónindegi strategııalyq mindetterdi sheshýge múmkindik jasaıdy. Bizdiń quraldarǵa naryq tarapynan suranys joǵary. Bıylǵy jyldyń bes aıynda ǵana agenttik qoldaýyn 54 kásiporyn aldy. Kórsetilgen qoldaýdyń jalpy kólemi 308,8 mlrd teńgeni qurady. Bul ótken jylǵy kórsetkishten asyp tústi. Jyl qorytyndysynda saqtandyrý men kepildik mindettemeleriniń syıymdylyǵy 1,2 trln teńgege deıin ulǵaıady. Bul qarjylyq rezerv eksporttaýshylardyń ósip kele jatqan suranysyn tolyq óteýge ári otandyq taýarlardyń syrtqy naryqtaǵy pozısııasyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi» deıdi A.Sháıjúnisov.
Agenttiktiń qyzmeti tek qarjylyq kórsetkishterdiń ósýimen ǵana shektelmeıdi. Keıingi jyldary uıymnyń halyqaralyq bedeli de artyp keledi. Bıyl mamyr aıynda Astanada ótken Bern odaǵynyń kóktemgi otyrysy sonyń aıqyn dáleli boldy. Jıyn qorytyndysynda Qazaqstannyń Eksporttyq-kredıttik agenttigi Bern odaǵynyń Qysqa merzimdi saqtandyrý jónindegi komıtetine múshelikke qabyldandy.
Bul – jaı ǵana mártebelik jetistik emes. Atalǵan komıtetke múshelik agenttikke álemdegi jetekshi saqtandyrý uıymdarymen tikeleı jumys isteýge, qaıta saqtandyrý tetikterin keńeıtýge ári halyqaralyq tájirıbeni tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan úshin eksport kólemin arttyrý ǵana emes, onyń qurylymyn ózgertý de mańyzdy. Shıkizattyq emes ónim eksportynyń úlesi ósken saıyn ekonomıkanyń turaqtylyǵy kúsheıedi. Al mundaı maqsatqa jetý úshin óndirýshilerdiń syrtqy naryqqa shyǵýyna qolaıly qarjylyq orta qalyptastyrý qajet.
Sondyqtan Eksporttyq-kredıttik agenttiktiń saqtandyrý syıymdylyǵyn 1,2 trln teńgege deıin ulǵaıtý jónindegi sheshimdi jaı qarjylyq kórsetkish retinde qarastyrýǵa bolmaıdy. Bul – otandyq óndirýshilerdiń jańa naryqtarǵa shyǵýyna, óńdeý ónerkásibiniń áleýetin arttyrýǵa ári el eksportyn ártaraptandyrýǵa baǵyttalǵan júıeli saıasattyń bir bóligi. Eksportty damytý jolyndaǵy bul qadam otandyq kásiporyndardyń halyqaralyq básekedegi múmkindigin kúsheıtip, ulttyq ekonomıkanyń sapaly ósimine negiz qalaýǵa tıis.