El tarıhynda atqa qonǵan arýlar men aqylman analar az bolmaǵan. Biz olardyń aıbyny men saltanatyn búginge jetken jádigerlerden ańǵaramyz. Jaqynda Astana qalasynda Ulttyq mýzeı qory Altyn orda dáýirine jatatyn Bolǵan ananyń shapanymen tolyqty.
Qundy olja Ulytaý oblysyndaǵy Bolǵan ana kesenesine júrgizilgen arheologııalyq qazba jumysy kezinde tabylǵan. Arheolog Aıbar Qasenáli tapqan jádiger osy kúnge deıin Álkeı Marǵulan atyndaǵy Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtet qorynda saqtalyp kelgen.
Bolǵan ana – XIII ǵasyrda ómir súrgen danagóı áıel. Tarıhı derekterge súıensek, ol – Shyńǵys hannyń nemeresi, Joshy hannyń qyzy. Qańly eliniń hany Syǵanaq-teginniń jary bolyp, jubaıy dúnıeden ótken soń, el tizginin qolyna alǵan parasatty ámirshi bolǵan desedi. El ishindegi ańyzdar toqsan jasqa kelgen ulaǵatty ana artyna ósip-óngen qalyń urpaq qaldyrǵanyn aıtady. Búginde Jezqazǵan qalasynan ońtústikke qaraı 45 shaqyrym jerde, Sarysý ózeniniń jaǵasynda ǵasyrlar kóshinen qıramaı jetken Bolǵan ana kesenesi tur.
Mamandardyń aıtýynsha, bul shapan Joshy ulysy dáýirindegi aqsúıek áıelder mádenıetiniń jarqyn úlgisi sanalady. Zertteý barysynda onyń jasalý tehnologııasy, matasy men sándik elementteri egjeı-tegjeı saraptaldy. Arheolog-restavrator Tatıana Krýpanyń jetekshiligimen tarıhı muranyń ǵylymı rekonstrýksııasy jasalyp, túpnusqany saqtaý boıynsha keshendi jumystar atqaryldy.
«Shapandy tigýge 40 metrdeı mata jumsalǵan. Onyń aldyńǵy jáne artqy bólikterindegi uzyn súıretpe etekter kıimniń saltanatty rásimderge arnalǵanyn ańǵartady. Budan biz Bolǵan ananyń boıy 1,67 metr bolǵan dep topshylaımyz. Jádigerdiń kórkemdik ereksheligi de nazarymyzdy aýdardy. Shapan betinde pıon gúliniń órnekteri beınelengen. Ádette bul belgiler úılený jáne neke salttarymen baılanystyrylady. Osyǵan súıensek, shapan Bolǵan ananyń turmysqa shyǵý rásiminde kıilgen bolýy múmkin», deıdi T. Krýpa.
Shapannyń negizgi bóligi qamqadan tigilgen, al óńiri men jeń ushtary altyn jiptermen toqylǵan parshamen kómkerilgen. Altyn jipter dástúrli qytaı tehnologııasy boıynsha daıyndalǵan. Bul óz kezeginde Altyn Orda dáýirindegi qolónerdiń joǵary deńgeıin jáne halyqaralyq mádenı baılanystardyń damyǵanyn kórsetedi.
Zarına TAILAQ,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń 2-kýrs stýdenti