Qurmetti Tóraǵa myrza!Joǵary Mártebeli delegasııa basshylary!
Qadirli hanymdar men myrzalar!
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti retinde tuńǵysh ret Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń bıik minberinen úndeý joldaý – men úshin zor mártebe.
Birikken Ulttar Uıymy dúnıe júzindegi barsha adamzattyń muń-muqtajyn qorǵaıtyn balamasy joq biregeı ári ámbebap uıym jáne árdaıym solaı bolyp qala beredi.
Adamzatty talaı syn-qater men qantógisterden saqtap kele jatqan Uıymnyń negizi qalanǵanyna kelesi jyly 75 jyl tolady.
Búginde Ulttar Uıymy jahandyq damý jáne órkenıetter sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýde asa mańyzdy ról atqaryp keledi.
Bas hatshy Antonıý Gýterrıshtiń ár adam men memleket taǵdyryn ortaq qundylyq dep taýyp, nazardan tys qaldyrmaý ıdeıasyn Qazaqstan tolyq qoldaıdy.
Alaıda qazirgi tańdaǵy geosaıası jáne geoekonomıkalyq ózgeristerge qatysty alańdaýshylyǵymyzǵa tolyq negiz bar.
Bul jaǵdaı 2030 kún tártibin júzege asyrý maqsatyndaǵy birlesken is-áreketterimiz úshin kúrdeli synaq ekeni aıqyn.
Meniń kózqarasym boıynsha, jańa úreıli jahandyq ómir shyndyǵyna myna negizgi úrdister yqpal etýde.Birinshiden, kún saıyn kúsheıip, sheshimi tabylmaǵan janjaldar men álemniń túrli bólikterinde ahýaldyń ýshyǵýy eski bólý syzyqtaryn qaıta jańǵyrtyp, jańalaryn týyndatýda, osynyń saldarynan álemdik derjavalar keń aýqymdy áskerı teketirestiń sheginde tur.
Ekinshiden, barlyǵymyz jahandyq jáne óńirlik sýbektiler arasyndaǵy senim tapshylyǵynan zardap shegýdemiz. Bul qazirgi qaýipsizdik arhıtektýrasy men qarý-jaraqqa baqylaýdyń tómendeýine alyp kelse, osynyń saldarynan qarýlaný úderisteri qaıta údeı tústi.
Osy syn-qaterler shekteý qoıý sanksııalarymen, saýda-sattyq soǵystarymen, ǵaryshtaǵy ıntensıvti baqtalastyqpen, sıfrly tehnologııalar men jasandy ıntellekt salasyndaǵy básekelestikpen tereńdeı túsýde. Joǵaryda atalǵan aspektilerdiń bári asqynyp bara jatqan jahandyq daǵdarystyń úreıli shegin qalyptastyrý-da.
Úshinshiden, shıelenise túsken áleýmettik, ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq teńsizdikter, Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy kúsheıip bara jatqan alshaqtyq, sondaı-aq jaqyndap qalǵan jahandyq qaryz daǵdarysy qazirgi álemdik ekonomıkalyq landshafty burmalap kórsetýde.
Osynyń saldarynan biz halyqaralyq áriptestik pen yntymaqtastyqqa kesirin tıgizetin proteksıonızm men ultshyldyq saıasattyń óskenin kórip otyrmyz.
Tórtinshiden, qorshaǵan ortanyń azyp-tozýy álemdegi turaqsyzdandyrý faktorlarynyń birine aınalyp otyr.Ortalyq Azııa klımatynyń ózgerýine yqpal etý, atap aıtqanda, shóleıttený, muzdyqtardyń erýi jáne odan keıingi aýyz sý men sýarmaly sýlar resýrstarynyń azaıýy sekildi ekzıstensıaldyq sıpattaǵy aıtarlyqtaı aýyr problemalarǵa alyp keledi.
Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda Qazaqstan keń aýqymdy jáne ornyqty damý, jan-jaqty dıalog pen beıbit kúsh-jiger tanytý saıasatyn tabandy júrgizýde.
Tóraǵa myrza!
Iаdrolyq qarýdan azat álemge qol jetkizý meniń elim úshin basty basymdyq bolyp qala beredi. Bul umtylys bizge ıadrolyq qarýdy joıý jolyndaǵy jahandyq qozǵalystyń aldyńǵy shebinde bolýǵa moraldyq quqyq bere otyryp, qazaq halqynyń jalpyulttyq birtektiginiń ajyramas bóligine aınaldy. Biz búginde ıadrolyq qarý basymdyq emes, kerisinshe, jahandyq beıbitshilik pen turaqtylyqqa qater tóndiretin alapat ekenine nyq senimdimiz.
О́kinishke qaraı, keıbir elder áli de bolsa ózderiniń strategııalyq qaýipsizdiginiń negizi retinde ıadrolyq arsenaldaryna arqa súıep, básekelesterin asımmetrııalyq jaýap izdeýge ıtermelep otyr. Qazaqstan osy burmalanǵan ustanymdardy ózgertý jolynda jalyqpaı-talmaı úlgi kórsete jumys júrgizip keledi.
Qazaqstan Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń tıimdi basshylyǵymen Semeı polıgonyn japty jáne qýaty jaǵynan álemdegi tórtinshi ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty.Bul is-qımyl bizdiń ıadrolyq qarýsyzdaný men ony taratpaý salasyndaǵy uzaq ári tabysty jahandyq kóshbasshylyq jolymyzdaǵy tuńǵysh qadamymyz boldy.
Bul ıgi iske kómektesýdiń basqa da is-sharalary arasynan Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý, MAGATE-niń tómen baıytylǵan ýran bankin ornalastyrý, Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni týraly Bas Assambleıanyń qararyn qabyldaý jáne jýyrdaǵy Iаdrolyq qarýǵa tyıym salý týraly shartty ratıfıkasııalaýdy atap ótkim keledi.
Barshamyz qaýipsiz bolashaq jolyndaǵy jol kartasy retinde Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpy deklarasııany tabandylyqpen ilgeriletýge tıistimiz.
Biz sondaı-aq ıadrolyq qarýdan azat jáne sol sııaqty jańa aımaqtar qurýǵa, aýmaqtar arasyndaǵy áriptestikti keńeıtýge umtylýymyz kerek.
Qazaqstan Iran boıynsha is-qımyldyń jáne Koreı túbegin denýklearızasııalaýdyń jan-jaqty birikken jospary tóńiregindegi aǵymdaǵy máselelerdi barlyq múddeli taraptardyń alańdaýshylyǵy men múddelerin esepke alatyn erekshe saıası quraldar arqyly retteý qajet dep sanaıdy.
Qurmetti delegattar!
Meniń elim árdaıym álemdik arenadaǵy preventıvti dıplomatııa men araaǵaıyndyqtyń dáıekti jaqtaýshysy boldy.
Sonaý 1992 jyly Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti osy minberden qaýipsizdik máselesin sheshýdiń ujymdyq tásiline arnalǵan alań retinde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes shaqyrýdy usyndy. Ýaqyt óte AО́SShK óziniń qajettiligi men ómirsheńdigin dáleldedi. Biz bul úderisti qoldaǵan barsha seriktesterimizge alǵys aıtamyz.
Azııanyń ósip kele jatqan ekonomıkalyq qýaty qurlyqtyq qaýipsizdiktiń anaǵurlym biriktirilgen arhıtektýrasyn talap etedi.
AО́SShK-ni qaýipsizdik pen damý boıynsha tolyqqandy óńirlik uıym retinde qaıta qurýdyń ýaqyty keldi. Biz 2020 jyly AО́SShK tóraǵasy retinde óz kúshimizdi osy baǵytta shoǵyrlandyramyz.
BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi mártebesinde ótken eki jyl ishinde biz beıbitshilik isin jaqtaıtynymyzdy rastaı otyryp, qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, taratpaýǵa jáne óńirlik áriptestikke nazar aýdardyq.
Qazaqstan Lıvandaǵy BUU Ýaqytsha kúshteriniń aıasynda úndistandyq seriktestermen birge 120 áskerı qyzmetkerden turatyn bólimshesin jiberý, sondaı-aq áskerı baqylaýshylaryn baǵyttaı otyryp, BUU-nyń bitimgerlik operasııalaryna úles qosty.
Biz Qazaqstannyń dinder men órkenıetter únqatysýynyń jahandyq ortalyǵyna aınalǵanyn maqtan tutamyz. 2003 jyldan bastap elimiz BUU qoldaýymen ár 3 jyl saıyn Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin shaqyrý qurmetine ıe boldy.
Hanymdar men myrzalar!
Biz barlyǵymyz ózara óshpendilik pen ozbyrlyqtan japa shegip jatqan adamzat órkenıetiniń besigi – Taıaý Shyǵystaǵy oqıǵalardyń óris alýyna qaýiptene qaraımyz. Osyǵan oraı biz beıbitshilik ornatýǵa jáne senimdi nyǵaıtýǵa arnalǵan ómirsheń sheshimder izdeýge baǵyttalǵan ekijaqty jáne kópjaqty is-qımyldardy qoldaýǵa daıynbyz.
Inklıýzıvtik dıalogty jaqtaýdyń jaqsy mysaly retinde Qazaqstan sırııalyq kelisimge arnalǵan alań usyndy. Soǵan sáıkes bizdiń astanamyzda on úsh raýnd ótti.
Jeneva kelisimin tolyqtyratyn Astana prosesi arqyly áskerı is-qımyldardy toqtatýǵa qol jetkizildi. Sondaı-aq bosqyndardyń qaıtý qaýipsizdigine arnalǵan jaǵdaı úshin deeskalasııa aımaǵy quryldy.
Barshamyz janjaldyń qıratýshy kúshi bar ekenin jáne terrorızm men ekstremızmdi týdyratynyn bilemiz. Bul qaýip-qaterdi BUU-nyń Jahandyq terrorızmge qarsy jelisiniń qamqorlyǵy aıasyndaǵy birlesken is-qımylmen ǵana jeńýge bolady.
Kontrterrorıstik is-sharalar retinde Qazaqstan BUU-nyń 2045 jyly bolatyn 100 jyldyǵy qarsańynda terrorızmnen azat álemge qol jetkizý boıynsha Minez-qulyq kodeksi bastamasyn kóterdi jáne oǵan qosylýǵa shaqyrdy.
Bıyl Qazaqstan bizdiń halyqaralyq seriktestermen áriptestik aıasynda «Jýsan» arnaıy gýmanıtarlyq mıssııasyn tabysty ótkizdi. Nátıjesinde terrorıstik úgit-nasıhattyń tuzaǵyna túsken 595 qazaqstandyq, onyń ishinde 406 bala Sırııadaǵy áskerı is-qımyldar aımaǵynan úıine qaıta oraldy. Biz óz tájirıbemizdi basqa eldermen bólisýge jáne olardy balamaly qadam qabyldaýǵa shaqyramyz.
Tóraǵa myrza!
Onjyldyqtar boıy Ortalyq Azııa memleketteriniń ekonomıkalyq baılanysy álsiz boldy, bul olardyń turaqty ósýine kedergi keltirdi. Qazir ortaq múddeler men syn-qaterlerge qaraı bizdiń aımaǵymyz damýdyń jańa satysyna qadam basty.
Bul oraıda aımaqtaǵy barlyq bes eldiń arasyndaǵy tyǵyz ári syndarly saıası dıalog saýda, ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne adamzattyq qarym-qatynastarǵa oń yqpalyn tıgizetin bolady. Aımaq úshin jańa múmkindikter ótken jyly bizdiń astanamyzda ótkizilgen alǵashqy joǵary deńgeıdegi beıresmı konsýltasııalardan keıin paıda boldy.
Men Ortalyq Azııanyń «jahandyq aksıonerge» aınalatynyna nyq senimdimin. Bizdi ortaq tarıhı jáne mádenı muralardyń berik jibi, sonymen qatar ortaq bolashaq baılanystyrady. Qazaqstan Ortalyq Azııanyń asa iri ekonomıkasy retinde bolashaqta barlyq memlekettermen arada ózara tıimdi qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa asa múddeli.
Bizdiń aımaqqa Aýǵanstandaǵy ahýal tikeleı áser etedi. Biz aýǵandyqtarǵa tıesili jáne olar basqaratyn beıbit prosess, barlyq negizgi múddeli taraptardyń atsalysýymen osy elde turaqty beıbitshilik pen gúldenýdi qamtamasyz etedi dep úmittenemiz.
Qazaqstan aýǵan halqyna óz memleketin qalpyna keltirýde qoldaý kórsetýdi jalǵastyrady. Berik jahandyq jáne aımaqtyq áriptestik, uzaqmerzimdi ınvestısııalar men aımaqtyq toǵysý bul eldiń beıbit bolashaǵyn qalyptastyrýda sheshýshi mańyzǵa ıe.
Qurmetti delegattar!
BUU-nyń negizgi mindetin oryndaý qabileti ótkir synaqpen betpe-bet kelip otyr.
Osy sebepke baılanysty Bas hatshynyń BUU-ny reformalaý týraly batyl ári naqty ustanymy múshe memleketterdiń barlyǵynyń keń qoldaýyna laıyq.
Biz ortasha tabysy bar elderdiń dúrlikken tuzaǵyna túspeýge tyrysyp, 2030 jylǵa deıingi Kún tártibin tolyq ımplementasııalaýǵa erekshe nazar aýdaramyz.
Turaqty damý maqsattarynyń 80%-y bizdiń strategııalyq memlekettik baǵdarlamalarymyzben yqpaldasqan.
Osy jyldyń mamyr aıynda men Qazaqstandaǵy Halyqaralyq uıymdardyń jańa ǵımaratyn ashtym. Onda BUU-nyń 16 agenttigi ornalasty.
Kelesi qadam retinde biz sonyń bazasynda Turaqty damý maqsattary boıynsha Ortalyq Azııa elderi men Aýǵanstanǵa qoldaý kórsetý mandaty bar BUU-nyń ortalyǵyn qurýdy usynamyz.
Eýrazııadaǵy asa iri tranzıttik-kólik terrıtorııalarynyń biri bolyp tabylatyn Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qatysýshysy jáne «Bir beldeý, bir joldyń» senimdi áriptesi retinde árdaıym transqurlyqtyq saýdany ilgeriletý boıynsha sheshýshi ról atqaratyn bolady.
Hanymdar men myrzalar!
Osy kúrdeli ýaqytta biz «Sabaqtastyq, ádildik, damý» degen uranmen qoǵamymyzdy jan-jaqty jańǵyrtý jolymen alǵa jyljýdy jalǵastyrýymyz kerek.
Meniń Qazaqstannyń saıası júıesindegi formýlam – bul qýatty ári alysty kóretin Prezıdent, yqpaldy Parlament jáne esep berýshi Úkimet. Men bul tujyrymdama bizdiń ultymyzdyń negizgi qajettilikterine jaýap qaıtaratynyna jáne onyń beıbit ári turaqty bolashaǵyna kepildik beretinine nyq senimdimin.
Jańa Prezıdent retinde men birinshi kezekte jalpyǵa ortaq ıgilikti zamanaýı memleket qurýdy kózdeımin.
Meniń negizgi maqsatym ózimniń mıllıondaǵan otandasymnyń keń aýqymdy reformalardyń tıimdiligin kádesine jaratýyna, ınklıýzıvti qoǵamnyń, qarqyndy ekonomıkanyń, joǵary sapaly bilim berýdiń jáne ozyq densaýlyq saqtaýdyń jemisin kórýine jaǵdaı jasaý bolyp tabylady.
Qazaqstan tereń saıası ózgeristerdi sońyna deıin júrgizbeıinshe óziniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda tabysqa jete almaıdy.
Sonymen qatar Qazaqstanda demokratııa áli de damý prosesinde ekenin jáne únemi taldaýdy talap etetinin este saqtaǵan jón. Biz oń tájirıbege súıenip jáne ótkenniń qatelikterinen sabaq ala otyryp, árdaıym ony jetildirýdiń jolyn izdestiremiz.
О́zimniń reformalyq baǵdarlamalarymnyń aıasynda men úkimet pen qoǵamnyń arasyndaǵy syndarly únqatysýǵa yqpal etý úshin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurdym.
Meniń ustanymym «alýan pikir – bir ult» qaǵıdasyna negizdelgen. Osylaısha túrli pikir almasý men únqatysý arqyly biz alǵa jyljýymyz kerek.
Barlyq salada jáne azamattarymyzdyń kúndelikti ómirinde zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý úshin quqyq qorǵaý organdary men sottarǵa mańyzdy ózgeristerdiń áseri bolady.
Popýlızm – darynsyz saıasat. Men qurǵaq ýáde berýge emes, naqty jumystardy júzege asyrýǵa múddelimin. Men ózimniń reformalyq baǵdarlamalarymdy tııanaqty júzege asyramyn.
Hanymdar men myrzalar!
Kelesi jyly BUU qaýymy óz tarıhyndaǵy mańyzdy belesti atap ótedi.
Bul oqıǵa bizdiń óshpendilikti, senimsizdikti jáne jaýgershilikti joıý jolyndaǵy keń aýqymdy halyqaralyq áriptestigimiz boıynsha ortaq kúsh-jigerimizge jańa serpin berýge tıis.
Men halyqaralyq qoǵamdastyq pen bizdiń barlyq áriptesterimizdi qaýipsizdikke, áriptestikke jáne ózara senimge baǵyttalǵan beıbitshilikti nyǵaıtý úshin birigýge shaqyramyn.
Barshamyz bolashaq urpaqtardyń jańa ekonomıka men tehnologııany damytýǵa ádil qatysýyn qamtamasyz etý úshin qamqor bolýymyz kerek.
Biz qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq kórsetip, ǵylymı damýdy ilgeriletip, barshaǵa arnalǵan bilim berý men densaýlyq saqtaýǵa qol jetkizýge kepildik tanytýymyz kerek.
Kele jatqan urpaqtyń bolashaǵy bizdiń qazirgi názik álemimizdegiden áldeqaıda jaqsy bolýǵa laıyq.
Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jaýapty múshesi bola otyryp, Qazaqstan beıbitshilik pen quqyqtyq qamtamasyz etý, adamnyń ar-namysy men ıgiligin ilgeriletý jónindegi ujymdyq kúsh-jigerge barynsha úles qosýyn jalǵastyrady.
Nazar aýdarǵandaryńyzǵa rahmet!