Ǵıbratty ǵımarat, shejireli shańyraq

Mýzeı mekenniń ishki kórinisi ulttyń ulaǵatty bitim-bolmysyn bir arnaǵa toǵystyrǵandaı tanym men tálimniń taralǵysy ispetti eken. Qazaqtyń táýelsizdik jolynda qaz-qaz basqan qarlyǵash qadamy sáýletshiniń qııalymen astasyp, kózkórgen esteliktermen kómkerilipti. Zaman talabyna saı ınnovasııalyq tehnologııa­lar­men qamtylǵan ǵıbratty ǵı­­marat táýelsiz elimizdiń tarı­­­hyn Elbasy taǵdyrymen sabaqtas­ty­ra kórsetýge tyrys­qan. Son­dyq­tan shejireli shańy­raq­ty El­­basy eńbeginiń jylnamasy ǵa­na emes, egemen elimizdiń de ta­­ǵy­lymdy taýarıhy dep qabyl­dadyq. 

Ásem qalamyzda jańa ǵıma­rat boı kótergen saıyn osynaý quıqaly jer, qasıetti óńir­ge keleshek urpaqtarynyń qamyn kúıtteı qonys tepken baı­raq­ty babalardyń rýhyna myń da bir taǵzym eterimiz bar. Ja­rasymdy jurttyń dáýirnama kókjıegindegi saltanatty kóshi ýaqyt tezinde saǵym qýyp qala ber­meı, bolashaqpen astasyp, baǵyn tapty, tyń óris ashty. Jol bilgenniń kerýenge jaltaq­tamasyn aıǵaqtasa kerek munyń ózi. Qol jeterdi ǵana mise tutpaı, kóńil sharlar kóp sharýalardy shyraılandyryp kete barar nebir atpal azamat, ardaq beıneler júrekke qondy. Urshyqtaı aınalǵan dúnıe ýysymyzdan syr­ǵyp keter syn saǵatta júrek quty­synda óngen úkili úmit jelkenin qaıta kóterdi.

Bir adamnyń ǵumyrynda halyq úshin istegen, óziniń arman muraty jolynda tyndyrǵan sharýany syrt kóz bolyp saralaıtyn bolsań kez kelgen halyq qurmetine bólengen tulǵanyń tabandylyǵyn, zor múmkinshiligi men kúsh-qýatyn ańdap, eriksiz tańdanasyń. Tuǵyrly tulǵanyń qyryq qatparly, alýan astarly adamgershilik qasıetterin, azamattyq ajaryn, kisilik kelbetin ashý úshin teńizdeı tereń oıdyń ótkelin keshesiń. Júrip ótken ómir joldarynyń súrleýi, etken eńbek, tókken teriniń dere­gine kóz júgirtesiń. Bilgeniń men kóńilge túıgenińdi oı tarazy­synda salmaqtaısyń. Sosyn baryp bosaǵasyna qarlyǵash uıa salǵanda samyrsynnyń tamyryndaı bileýlengen salaly saýsaǵyn kókke jaıyp, ultyn ulyq­taıtyn perzent tilegen dana­góı halyqtyń duǵasynyń qabyl bolǵanyna súıinesiń. Bul – tulǵa pálsapasyn tóbege kóter­gen tekti ulttyń saıasat sah­nasyndaǵy tarıhı róli.

Keń zaldarǵa kóshken biregeı jádigerlerge qarap, týǵan jerdiń saýmal samalymen tynystap, asqar taýlardyń musatyr muzy­na meıirlene qarap, sol muzdaq­tardan jylystap shyqqan mól­­dir sýǵa júz shaıyp, emin-er­kin arqany keńge salǵandaı kúı­ge bólenesiń. Keń dalanyń qasıet­ti pushpaǵyna taban tirep tu­ryp ót­ken ómirge, el degende eren kúsh­pen is tyndyrýǵa umty­lyp, qa­sıetti Otannyń tekti teger­shi­gi­ne aınalýdy maqsat tutqan so­naý jyldarǵa oısha sapar shege­siń...

О́mir ótkelderinen ónegemen ótý úlken jaýapkershilik pen aýyr mindet júkteıtini belgili. Máńgilik el bolamyz dep beldi bekem býyp, san ǵasyrǵy tarıhymyzdy túgendep, almastyń júzinde, naızanyń ushynda jar­qyl­daǵan rýhymyzdy myń tú­letken búgingi shaqta Alash­tyń ardaqtysy osyndaı parasatty paıym jasasa kerek. О́ıtkeni ol amanat arqalap, týǵan eldiń tútininiń túzý ushyp, turmy­synyń jandanýyna, el eńse­siniń tik kelip, rýhynyń bekem, Otanynyń táýelsiz de ǵumyrly bolýy úshin aıanbaı ter tókti. Eki ǵasyr aıryǵynda qazaq memleketiniń táýelsizdigin saltanatpen jarııalap, azat eldiń berik negizin qalady. Taraý-taraý tarıh tolqynynda tekti jurttyń kóshin bastap, qıyndyǵyn kátepti qara nardaı qaıyspaı kóterdi. Keleli keshenniń ár baspaldaǵy sodan habar beretindeı.

Kitaphana mýzeıiniń alǵashqy qabatynda túrli ekspozısııa­lar, kórme zaldary, mýzeı qorynyń qoımalary, arhıv, kitaphana men ınteraktıvti oqý zaly orna­las­qan. Bul kópshilikke kómes­ki-aý degen sondaı bir qaǵa­be­ris qaltarystarǵa álsin-álsin úńilip, ár kezde oǵan jaqyn júrgenderdiń jadysyn qaıta jańǵyrtyp, azamattyq oı-pikir­lerdi tolyqtyra túsýge urpaqqa ónege, ulttyq ǵıbrat syılaıtyn qundylyqtar kolleksııasy. Ekinshi qabatta konferensııa zaly bar. Bul zal mýzeı keńis­tiginde álemniń iri mýzeıleri men Eý­ropa men Azııadaǵy belgili gale­reıalardyń kórmesin astanada uıymdastyrýǵa jol ashyp tur­ǵandaı. Al sońǵysynda kovor­kıng ortalyǵy men ákimshilik keń­seler toptasqan. 7 bólimnen qural­ǵan ekskýrsııa týry ınstal­lıa­sııalardy, 3D golografııa men elektrondy kartalardy, map­ping-shoý men touch-monıtor­lardy, medıa ústelderdi qam­tıdy. Elektrondy ekrandar ar­qyly elordamyzdyń 25 jyl burynǵy kelbetin kórip, búgini­men salystyra qaraýǵa bolady.

Jalpy, álemdik tájirıbede prezıdenttik kitaphana men murajaı qurý keńinen taral­ǵan ıgilikti is. Máselen, alpa­ýyt Amerıkanyń bıligin qoly­na ustaǵan memleket qaırat­ker­leriniń el basqarýdaǵy sara jolynan syr sherter kitap­hanalary bar. Eýropada da osyn­daı ǵıb­ratty ǵımarattar az emes. Al post­keńestik keńistikte mun­daı mekemeni Reseı men Ázer­baı­janda kezdestirýge bolady. Atap aıtqanda, Reseıde Borıs Elsın ortalyǵy, al Ázer­baı­jannyń Bakýde 1993-2003 jyl­dary el Pre­zıdenti bol­ǵan Geıdar Álıev­tiń mádenı orta­lyǵy, qory jáne mýzeıi jumys isteıdi.

 Kúrsinispen ótken kúnniń bári jyldar almasqanda ómiriń­niń tolǵana otyryp termeleı jet­kizer eń nurly estelikteri emes pe? Kimde-kim sol tarıhtyń bal tunbasyna bas qoısa, onda ómir­lik rýhanı shólden ada bolary haq. Sodan ba, murajaıda adam boıyna jan bitirip, ishki tolǵa­nystaryn týdyratyn úlken qubylys bar. Quddy jer ǵalam­sharynyń magnıtti órisi tárizdi. О́zine qaraı tartady da turady.

Elbasy «Uly dala ula­ǵat­tary» atty kitabynda: «О́tken kún­derdiń jylnamasy da adam­dar­dyń ómirbaıany sekildi. Shat­tanǵan shaǵyń, renjigen sátteriń, úkilegen úmitteriń men asqaq armandaryń, mine, osynyń bári – ǵumyrnama tarıhy. Elińniń tarıhy. Memleketińniń tarıhy. Sol tarıhqa tikeleı óziń ara­lasqanyń, san qıly syn saǵat­tarda sheshim qabyldaǵanyń, talaı is-sharalarǵa kýá bolyp, halqyń úshin qýanǵanyń, eliń úshin etken eńbegińniń nátıjesin kórgeniń – bári jadyńda jattalyp, sanańda saqtalyp, júrektiń jazbasyna túsedi», degen bolatyn. Elbasy kitaphanasyndaǵy mýzeı de osy júrek jazbasyndaǵy táýelsizdiktiń taǵylymdy tarıhy ispetti kórindi bizge.

Aqıqaty sol, táýelsizdik biz­ge ońaı kelgen joq. Elbasy ár só­zinde bul oıyn túrli mysaldarmen sabaqtastyryp, ózinshe órbitip otyrady. Máselen, eldiń irgesin bekemdep, qabyrǵasyn qataıtyp, mártebesin moıyn­datý úshin Nursultan Ábish­uly Nazarbaev álemniń 71 mem­le­ketine baryp, jalpy sany 534 sheteldik issaparǵa shyǵypty. Jeti júzden astam halyqaralyq bedeldi forým men alqaly jıynǵa qatysyp, baıandama jasapty. Bulardyń arasynda árıne Birikken Ulttar Uıymy syndy bıik minberler men memleket basshylarynyń sammıtteri de bar. Aıtýǵa ǵana ońaı, áıt­pese ár sapardyń salmaǵy men árbir kezdesýde kóteriletin kúr­meýi qıyn suraqtardy esepke al­saq, el múddesi jolynda jasal­ǵan bul júzdesýlerdiń jeńil bol­maǵany ámbege aıan. Mine, mura­jaıdy tamashalaýshy­lar syrshyl sýretterge úńilgende aldymen osyǵan kóz jetkizeri shúbá­siz shyndyq. Sol sııaqty mýzeı­de táýelsizdiktiń tartýyn – baı­raqty básekelerde top jar­ǵan sportshylarymyz ben eli­mizdiń dańqyn asyryp, aby­ro­ıyn asqaqtatyp júrgen tuǵyr­ly tulǵalarymyzdyń mereıli mezetterinen syr sherter já­di­gerlerdi kórip, kóńil marqaıdy.  

Ǵasyrlar boıy qasiret pen qaıǵynyń kermek dámin tatyp, andaǵaılap kelgen dushpanyna arýaqtanyp qarsy turǵan, san shaıqasta bel bermeı bási jo­ǵary túsken, aıbyny asqan qa­zaq halqynyń rýhanı shólin qandyrǵan bir uly qundylyq bar. Qaı ǵasyrda bolmasyn bizdiń joralǵy jurt sol qundylyqtyń órisin alysqa tartyp, shet ketpegen. Keshegi naıza ushynda namy­sy jarqyldaǵan dáýirlerdi shol­ǵanda, orta ǵasyrlarda Otyrar­dan shyqqan oıshyldar men odan bergi almaǵaıyp tusty sóz eterde, Abaı muńy muzdaq­tar­dy jibitkenin jarysa jaz­ǵanda, Elbasynyń uly murat jo­lyn­daǵy eńbegin oıǵa alǵan sátte de mazmundy murajaı ómir uzartar Ábilhaıat sýyndaı rýh pen rý­hanııatqa qyzmet eteri sózsiz.