Balyq ónimi ózge elderge eksporttalady

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl­ǵy Jol­daýynda balyq sharýashy­lyǵy­na da erekshe mán berý keregin atap ótken. Osy oraıda bir ǵana Kókpekti aýdanynda birneshe mekeme balyq sharýashylyǵyn shalqytyp otyrǵanyn aıta ketýge bolady. Sonyń biri Samar aýylyndaǵy «Kýzmıch» JShS-ne jolaı burylǵanbyz.

Olar balyqty ýyldyryqtan bastap, taýarlyq salmaǵyn al­ǵansha kútip-baptaıdy. Mun­da ýyldyryqty jetildirip, sha­baq alatyn zamanaýı quryl­ǵy qoıylǵan. Kásiporyn bas­shy­lyǵy aldaǵy ýaqytta Omby, Sibir jaqtardan qyzyl balyq­tyń tuqymyn alyp kelip, qu­ryl­ǵy arqyly ósirýdi kózdep otyr. Bul qondyrǵyda jetilgen ba­lyq­tar basseıinge túsip, keıin kól­ge jiberiledi. Mamandardyń aı­týyn­sha, qyzyl balyqtyń sal­­ma­ǵy 100 gramnan assa, ári qaraı tez ósip ketedi. Al forel tu­qym­dastar jazdyń kúngi ap­tap ys­tyqta sýdyń tempera­tý­ra­sy­na shydas bermeıtin kórinedi.

Kásiporyn jylyjaıda akvaponıka jasaýdy da tájirıbe­den ótkizip kórgen. Iаǵnı, úl­ken akvarıýmǵa balyq jiberip, ústińgi jaǵyna ósimdik ósirgen. Sóıtip bir mezgilde, bir orynnan balyq pen jemisten qatar paıda tapqan. Aldaǵy ýaqytta bul tájirıbemen birge shaıan ósirý de josparlarynda bar.

– Negizinen basseınde forel tuqymdas balyqtar ósip jatyr. Olarǵa ýaqytymen tamaǵyn berip, basseındi tazalap otyramyz. Sý jer astynan shyǵyp jatqandyqtan qystyń kúni de qata qoımaıdy. - 40-45 gradýs aıaz bolsa, basseındi bólmeniń ishine pesh jaǵyp, temperatýrany ustaımyz. Kóldegi tor syzyǵyndaǵy balyqtar da únemi jumysshylardyń qaraýynda, – deıdi balyqtyń babyn biletin Bolat Murynbaev.

Al kásiporynǵa qarasty kól­diń aýmaǵyndaǵy balyq­shylar aýlaǵandaryn tikeleı zaýytqa ótkizedi. Bekire, sazan, kókserke, alabuǵa, shortan syndy balyqtar zaýytta tolyqtaı óńdelip, tazalanyp satylymǵa jóneltiledi.

– Balyqtardy jáshikterge tekshelep jınap, -40 gradýstyq muzdatqyshqa qatyramyz. Na­ryqtaǵy suranysqa qaraı súr­pi etin sylyp alyp jeke ázir­leımiz, etin untaqtap tartamyz. О́nimderge suranys óte jo­ǵa­ry. Qazirgi ýaqytta Qytaı, Re­seı, Ázerbaıjan, Grýzııaǵa shy­ǵa­ryp otyrmyz. Balyq ósi­rý­­ge qolaıly 105 tonnaǵa ar­nal­­­ǵan tor syzyǵymyz bar. «Ag­­­rarlyq nesıe korporasııa­sy­nan» «Agroeksport» baǵ­da­r­­la­masy boıynsha 50 mln teń­­ge nesıe alyp, osyndaı qu­­ryl­ǵylarǵa qol jetkizip otyr­­myz. 25-ten astam adam ju­mys­pen qamtylǵan, – deıdi kásip­oryn basshysynyń orynbasary Baqyt Múbárakova.

Baǵaly balyq ósirýdi eki jyl buryn qolǵa alǵan sharýashylyq jylyna 100 tonna ónimdi na­ryq­qa shyǵarýdy josparlap otyr. Alaıda qazirgi tańda kól­degi balyq qory qandaı?

­Osydan tórt-bes jyl buryn memlekettiń qoldaýymen baǵa­ly jáne joıylyp bara jat­qan balyq túrlerin molaıtý úshin Samarda «Kók­pek­ti Ak­vakýltýra» aýylsharýa­shylyq óndiris kooperatıvi qu­rylǵan bolatyn. Onyń maqsaty – balyq qoryn kóbeıtýmen qatar kásibı, sporttyq, áýesqoı balyq aýlaýdy damytý edi. Bul kooperatıvke balyq qoryn saqtap, qalpyna keltirý baǵytynda jumys is­teı­min degen azamattar kire ala­dy. Búginde kooperatıv beki­re, sazan, shortan, alabuǵa, kók­serke syndy baǵaly balyq túr­lerin ósirý boıynsha ju­mys­tar júrgizip jatyr. 2018 jyldyń aqpanynda «Kókpekti Akvakýltýra» kooperatıvine jetil­dirilgen tehnologııalar­dy paıdalana otyryp, Buq­tyr­ma sý qoımasynyń taý­ly-alqaptyq bóliginde baǵa­ly balyq túrlerin tor ishinde ósirý­men aınalysýǵa múmkindik berilgen. Sondaı-aq sporttyq-áýesqoılyq jáne kásiptik balyq aýlaýdy damytý úshin Buqtyrma sý qoımasynyń balyq aýlaý ýchaskesinde ınfra­qurylym júrgizilip, turǵyn úıler salyndy.

Biraq mamandardyń pikirin­she, Buqtyrma, О́skemen, Shúl­bi sý qoı­malaryndaǵy sýdyń tempera­týra­­sy­nyń tómendigi balyqtyń ósýi­­ne keri áserin tıgizetin kóri­nedi. Onyń ústine Shyǵysta Qy­zyl kitapqa engizilgen nelma tu­qym­das balyqtardy ósirýdiń ádis­te­me­leri men tehnologııalary da joq eken.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Kókpekti aýdany