Bótenge sálem

Qalalyq ómirge qushtar kóńi­lim jańasha kórkem dúnıeniń ásemdigin boıyma tez sińirýge asyq­ty. Almatyǵa alǵash kelgen kúni erekshe tańǵaldym. Esh­teńemen isi joq aǵylǵan osynsha nópir adamdy birinshi kórýim. Aýdan ortalyǵy bolǵan bizdiń aýyldyń ortalyq kóshesindegi qaz-qatar tizilgen dúkenderdiń mańaıy kórshi aýyldan azyq-túlik alýǵa kelgenderdiń qa­rasy­men qaınap, kishigirim mereke bop jatatyn edi. Biraq Al­matynyń qasynda ol túkke turǵysyz, qorash bolyp qalady eken. Aýylda aldyńnan qarsy ushy­rasqan úlken adamnyń bar­lyǵyna sálem berý bala-shaǵaǵa paryz bolatyn. Alda-jalda umytyp ketken bolsa, álgindegi «nashar tártibiń» sen úıge jetkenshe aldyńnan ákeń ıa shesheń bolyp qarsy alyp tu­rar edi. Sondyqtan tanysaq ta, tanymasaq ta kórgen janǵa sálem berý buljymas saltymyzǵa aı­nalǵan. Men osy ádetime basyp úlken qalada jol-jónekeı ushy­­rasqan úlken adamdarǵa sálemdesip qoıa beretindi shyǵar­dym. Jónimen ketip bara jatqan bóten kisi «mynanyń mende ne sharýasy bar» degendeı shoshyna qaraǵanda, ózimdi qoıarǵa jer tap­paı, «keshirińiz, sizdi bir kisi­men shatastyryp aldym» dep óti­rik aıtýdy bastadym. О́ıtkeni «aýylymyzdyń salty osyndaı edi» dep áńgimeni tas dáýirinen bastaýǵa óte yńǵaısyz, onyń ústine bóten kisilerde bi­reýge qaraılaıtyndaı emes, ýaqyt tapshy keledi. Qansha jer­den amandaspaıyn dep ózi­me neshe márte ýáde bersem de, úırengen aýyz aldymen qımyl­dap «sálemetsiz be» dep qıylyp turýyn qoımady. Biraq meniń de óz pikirim bar emes pe, áýpirimdep júrip eki eli aýzyma tórt eli qaq­paq qoıyp aldym. Naǵyz ra­hat endi bastalǵandaı boldy. Burynǵydaı baıqamaı, aman­daspaı ótip ketpeıin degen búgejekteý sap tyıyldy. Emin-erkin, seni eshkim tanymaı­dy. Bastysy «balań kórip tu­ryp, amandaspaı ótip ketti» dep ata-anama eshkim shaǵym túsir­meıdi, bir sózben aıtqanda, keremet eken. Birte-birte tóbesi kórin­gen adamǵa jik-japar bolyp sálem­dese bermeı, tańdap, talǵap dáre­jesine qaraı sálemdesýdi úıre­ne bas­tadym. Dáliregi, maǵan qala­lyq úlkender úırete bastady.

Birde qaladaǵy alyp, sáýletti ǵımarattyń birinde jarnamasy jer jarǵan áldebir jańa fılm­niń tusaýkeseri ótetin boldy. Taı­ly tuıaǵymyzben solaı qaraı aǵyldyq. Elden erte jetip alǵan ekenmin, shendi-shekpendiler top-tobymen kele bastaǵan. Keshigip jatqandar da bar, eshteńe etpes, ondaı mańyzdy kisilerdi kútip úırenip alǵanbyz. Men sııaqty bos júrgen adamda ýaqyt kóp. Qarapaıym pendege qansha kútse de ýaqa emes. Kenet mańǵaz basyp kele jatqan úlken el aǵasyn kórgende qýanyshymda shek bolmady. Zaldyń aspaly shamdarynan túsken jaryqqa shaǵylysqan mańdaıy erekshe jarqyrap, bolmysyn aıryqsha sáýlelendirip jibergen. Úlken minberlerden sóılegen úlken-úlken sózderin talaı estigem. О́negeli, óristi jan. Eń bastysy, úlken adam. Otyrǵan jerimnen jyldam kóterilip, «aǵa, sálemet­siz be?!» dep jadyraı, jamyraı amandastym. Estimedi. Apyr-aı, qulaǵy aýyr estıtin bolǵany ǵoı, kóp oılanyp jatpastan, «aǵa, sále­metsiz be?!» dedim. Bul jo­ly kári ájemniń qulaǵyna aıǵaı­laǵandaı qattyraq amandastym. Aǵam estigennen buryn, meni kórmegen syńaıly. Shy­nydaı jansyz kóz­derin alysqa tigip, qasymnan uzaı ber­di. Men osy kórinbeıtin kıim­­men turǵan joq­pyn ba, bul ne pále dep jal­­ma-jan ústime qa­raǵanmyn. Qa­ra­paıym bolsa da bir kıerlik kıi­mim ústime jarasymdy qonyp tur, nesi bar. Aýada qalyqtap turǵan joqpyn, edenge aıaǵymdy nyq basamyn. Bar ekenmin. Dál osy jerde, dál osy sátte. Bar kil­tıpan qulaǵynyń qaqasy bar, kózi kóre bermeıtin, kóringenniń sálemin ala bermeı­tin úlken aǵamyzda bolyp shyq­ty. Kóp uzamaı tusaýkeser bas­tal­ǵan. Ortaǵa dálizde álginde kór­gen Úlken aǵamyz kóteril­gen. «Amandasý – ata dás­túrimiz. Ja­sy kishi úlkenge, atty kisi jaıaý­ǵa, kele jatqan adam otyr­ǵanǵa sálem berýi ejel­den qa­lyp­tasqan. Qadirli jama­ǵat, qosh keldińizder!» dep sóz bas­taǵanda dabyrlasqan jurt tyn­shyp, ár tustan jótkiringen, mu­ryn tartysy estilip baryp saıa­­byr­syǵan. «Sálem be­rý, sálem alý órkenıetti jol­dyń joral­ǵysy. Sony qazir saq­tap júr­miz be? Búgingi fılm osyndaı joǵalyp bara jat­qan qun­dy­lyqtarymyzdy áspetteıdi», dep dilmár sóz tizgende zaldaǵy halyq tebirenip, kózine jas al­ǵandar da boldy. Týmysynan kóńil­shek ózim de aǵyl-tegil jylap otyr ekenmin. Osynsha ataly sózdiń parqyn túsine alsaq, qadirine jete alsaq ıgi edi dep egilemin.

Fılmnen kesh qaraıa tarqa­ǵan kórermen ala kóleńke zal­dyń tabaldyryǵynan attaı bere, «bótender álemine» aıaq bas­tyq. Ol qaladaǵy ómirdiń zańdylyq­tary basqa, beımálim jaqqa alyp-ushýǵa, beımálim sharýalar­dy tyndyrýǵa asyqtyryp turady. Tek men sııaqty ádepten ozyp, beıtanys adamdarǵa amandasyp qoımasańyz, bári jaqsy bolady. Senińiz.