Tabıǵatty qorǵaý mektepte sharalar ótkizýmen shektele me? Bul másele Mańǵystaý oblystyq qoǵamdyq keńesiniń kezekti otyrysynda «Halyqqa ekologııalyq bilim berý men aǵartý jumystary» taqyryby aıasynda qaraldy.
Elimizdiń Ekologııalyq kodeksine ózgerister engizý, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde oqýshylarǵa ekologııalyq bilim berý konsepsııasy men baǵdarlamalar, ádistemelik quraldar jasala bastaǵany belgili. Mektepterde barlyq synyptarda ekologııalyq synyp saǵattaryn ótkizýdiń ádistemelik nusqaýlyǵy bilim mekemelerine tolyq jetkizilgen. Mańǵystaý oblysy bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary N.Qoıjanovtyń aıtýynsha, bilim mekemesi jáne tabıǵat qorǵaýdy basty baǵyty etken memlekettik mekemeler bastamasymen «Tabıǵatpen úndes mektep», «Tabıǵatpen úndes balabaqsha», «Arnaýly orta oqý oryndary stýdentteri arasyndaǵy pılottyq ekologııalyq jobalaý» dástúrli oblystyq konkýrstary ótkizilip keledi. «Qorshaǵan orta ekologııasy» atty elektrondyq oqý-ádistemelik qural jasalyp, «Tabıǵatty aıala» ekologter, tabıǵat zertteýshiler men jas ólketanýshylardyń oblystyq jáne respýblıkalyq forýmdary, «Týǵan jer baǵdarlamasy aıasynda «Týǵan ólkem qandaı kórkem» derekti fılmder baıqaýy, «Ekodızaın» oblystyq baıqaýy, «Mektep úıirmesi-2020» ekologııa, týrızm jáne ólketaný baǵyttaryndaǵy úıirme jetekshileri arasyndaǵy oblystyq konkýrsy, «Biz tazalyqty qoldaımyz» jas volonterlerdiń oblystyq aksııasy, «Mektep jylyjaılarynda tájirıbelik jumystaryn júrgizý joldary» ádistemelik-keńes, «Ekologııalyq problemalardyń jasóspirimderdiń damýyna áseri» oblystyq semınar-keńes sııaqty kóptegen shara ótkiziledi.
Bilim berý uıymdarynda ekologııalyq, týrıstik jáne ólketaný jumystaryn damytý týraly 2018 jyly jáne 2020 jyldyń tamyz aılarynda birlesken buıryqtar daıyndalyp, bilim berý uıymdarynda ekologııalyq, týrıstik jáne ólketaný jumystaryn damytýdyń 2018-2023 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary bekitilgen. Ekologııa, týrızm, ólketaný salalaryn damytý barysynda qorshaǵan ortanyń taza saqtalýy men jaqsarýyna basa nazar aýdarý, atalǵan jumystar salasyn jetildirý maqsatynda oblystyq, aýdandyq, qalalyq taqyryptyq semınar-keńester men ózara tájirıbe almasý jumystaryn júıeli túrde uıymdastyryp otyrý tapsyrylǵan.
Ekologııalyq bilim berýge degen qajettilik adamnyń ómirine qajet qolaıly ortany qamtamasyz etýmen baılanysty. Mańǵystaý oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Dúısen Qusbekovtiń pikirinshe, qorshaǵan ortanyń sanasy adamnyń negizgi quqyǵynyń biri – densaýlyqty jáne damýdyń negizgi maqsatyn anyqtaıdy. Bul rette «Tabıǵatpen úndes mektep» jáne «Tabıǵatpen úndes balabaqsha» sııaqty dástúrli baıqaýlardyń bereri mol. Osyndaı sharalar arqyly óskeleń urpaqty otansúıgishtikke, qorshaǵan ortany qorǵaýdy úıretýge bolady jáne bul rette bilim berý uıymdarynyń róli orasan bolyp qala bermek.
Mańǵystaý oblystyq Qoǵamdyq keńes tóraǵasy Quralbek Keljanov otyrysta adamzat balasynyń bıosferaǵa tıgizetin ústemdigi keıingi kezde baıqala bastaǵanyn tilge tıek etti. Sebebi bıosfera komponentteri jer, sý, ósimdikter álemi, janýarlar dúnıesiniń azaıyp ketýine yqpal etýi ǵajap emes. Bıosferanyń ekologııalyq-bıologııalyq tepe-teńdiginiń buzylýyna jol bermeý mańyzdy. Jer shary boıynsha osyndaı ekologııalyq ózgerister bolyp jatqanyn eskersek, qorshaǵan ortaǵa degen kózqarasty búginnen bastaý kerek jáne bul oraıda bilim berý salasyna kóńil bólý qajet.
Keńes otyrysyna qatysqan Yessenov Univercity rektory Berik Ahmetov, turaqty damý prınsıpin engizý mańyzdylyǵyna toqtaldy. Máselen, 2030 jylǵa deıingi tujyrymdama bar jáne onyń 17 baǵyty aıqyndalǵan. Alaıda ulttyq deńgeıde turaqty damý tujyrymdamasy áli kúnge deıin tolyqqandy qalyptasyp úlgermegen. Keıbir ınstıtýttar qysqamerzimdi jobalardy júzege asyrýymen álek. Máselen, Ál-Farabı ýnıversıteti jáne Sátbaev turaqty damý bakalavry baǵdarlamasyn jasaqtaǵanmen, olar tek ekologııalyq kontekske kóbirek kóńil bólgen jáne tolyqqandy ádistemelik turǵysynan zerdelenbegen. Berik Ahmetovtiń oıynsha, ulttyq deńgeıde daıyn bolýdy kútpeı-aq Mańǵystaý óńiri deńgeıinde ózindik tujyrymdama qabyldaý qajet jáne oǵan «Turaqty damyǵan Mańǵystaý» degen ataý jarasar edi. Onyń aıasynda 2030 jylǵa deıin kedeılik deńgeıi belgili bir paıyzǵa jetedi, sý tapshylyǵy, bilim berý júıesi osynsha paıyzǵa jetedi dep aldyn ala boljam jasalmaq. Iаǵnı Birikken Ulttar Uıymynyń 17 ındıkatory negizinde óńirlik deńgeıde jylda baǵalap otyrý arqyly, túıini tarqamaǵan máselelerdi sheshýge bolady. Bilim berý, joǵary oqý oryndary, densaýlyq, ekologııa jáne basqa da salalar ındıkatoryn kóre otyryp, ulttyq nemese óńirlik deńgeıde ádisteme jáne standart qalyptastyrý mańyzdy.
Adamdardyń qorshaǵan ortaǵa qatygezdik tanytýy belgili. Jas urpaq, jalpy adamzat sanasyna tabıǵat qorǵaýdy sińirýdiń utymdy joldary qaısy? Bul – búgingi kúnniń basty taqyryby... Biraq urpaqty tabıǵatpen etene aralastyryp, onymen syrlas-muńdas bolýy úshin sońy ártúrli marapattarmen aıaqtalatyn ártúrli sharalar ótkizý qanshalyqty tıimdi?
Mańǵystaý oblysy